ناسا امروز نقشه‌ای تازه از چشم‌انداز پنهان زیر صفحه یخی گرینلند منتشر کرده است؛ نقشه‌ای که شبکه‌ای گسترده از دره‌های زیر یخ را نشان می‌دهد. پژوهشگران با روشی که اثر ناهمواری‌های بستر را بر سطح یخ دنبال می‌کند، ۱۹۴۳ دره را نقشه‌برداری کرده‌اند و حدود یک‌سوم آن‌ها پیش‌تر شناسایی نشده بودند.
زیر یخ‌های گرینلند چه پیدا شده است؟
صفحه یخی گرینلند حدود ۱.۷ میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد و در ضخیم‌ترین بخش‌ها از ۳ کیلومتر فراتر می‌رود. زیر این حجم عظیم یخ، چشم‌اندازی سنگی قرار دارد که مشاهده مستقیم آن ممکن نیست. نقشه تازه ناسا نشان می‌دهد این بستر مجموعه‌ای بسیار گسترده‌تر از دره‌ها و ارتفاعات است که برخی از آن‌ها پیش از شکل‌گیری بخش بزرگی از یخ امروزی ایجاد شده‌اند.
پژوهشگران با روش Ice Flow Perturbation Analysis یا «تحلیل اختلال جریان یخ» از تغییرات بسیار ظریف سطح یخ برای استنباط شکل زمین زیر آن استفاده کردند. وقتی یخ از روی یک دره یا برآمدگی حرکت می‌کند، شکل بستر می‌تواند رد ضعیفی روی سطح یخ بر جا بگذارد. داده‌های ماهواره‌ای دقیق امکان شناسایی همین نشانه‌ها را فراهم می‌کنند.
۱۹۴۳ دره زیر صفحه یخی نقشه‌برداری شد
براساس گزارش NASA Earth Observatory، پژوهشگران در مجموع ۱۹۴۳ دره زیر یخ را به‌صورت دستی نقشه‌برداری کردند. حدود یک‌سوم این دره‌ها تازه شناسایی شده‌اند. همچنین مشخص شد حدود نیمی از دره‌هایی که پیش‌تر در مجموعه داده BedMachine Greenland ثبت شده بودند، بیشتر از آنچه تصور می‌شد به داخل جزیره ادامه دارند؛ در بعضی موارد این امتداد به صدها کیلومتر می‌رسد.
کوهستانی که میلیون‌ها سال زیر یخ مانده است
در نزدیکی ارتفاعات شرقی گرینلند، نقشه تازه رشته‌کوهی زیر یخ را با دره‌های به‌هم‌پیوسته نشان می‌دهد. ناسا می‌گوید این عوارض آلپی ممکن است دست‌کم از دوره پلیوسن زیر یخ باقی مانده باشند.
در بخش غربی-مرکزی نیز دره‌های بلند و نسبتاً مستقیمی دیده شده‌اند که عمدتاً در راستای جنوب‌غربی به شمال‌شرقی قرار دارند. پژوهشگران احتمال می‌دهند عوامل زمین‌ساختی در شکل‌گیری مسیر این دره‌ها نقش داشته باشند، اما منشأ دقیق این الگو هنوز روشن نیست.
این دره‌ها چگونه شکل گرفته‌اند؟
زاویه شاخه‌شدن برخی دره‌ها سرنخ دیگری در اختیار دانشمندان گذاشته است. براساس تحلیل پژوهشگران، آب‌های سطحی احتمالاً تنها عامل فرسایش نبوده‌اند و یک شبکه گسترده آب زیرزمینی نیز ممکن است پیش از شکل‌گیری صفحه یخی در تراشیدن سنگ‌ها نقش داشته باشد.
این نتیجه تصویر ساده‌ای از زمینی که فقط بعداً با یخ پوشیده شده را پیچیده‌تر می‌کند؛ بخشی از چشم‌انداز زیر گرینلند حاصل تاریخ طولانی زمین‌شناسی، فرسایش و سپس حرکت یخ است.
چرا نقشه زیر یخ برای آینده گرینلند مهم است؟
شکل بستر سنگی بر سرعت و مسیر حرکت یخ اثر می‌گذارد. جریان یخ در دره‌ها متمرکز می‌شود و می‌تواند یخچال‌هایی ایجاد کند که در حاشیه گرینلند به آبدره‌ها می‌رسند. به همین دلیل دانستن اینکه دره‌ها دقیقاً کجا هستند و تا چه اندازه به داخل جزیره امتداد دارند، می‌تواند مدل‌سازی رفتار آینده صفحه یخی را دقیق‌تر کند.
ناسا توضیح می‌دهد با عقب‌نشینی صفحه یخی، انتظار می‌رود جریان سریع‌تر یخ همچنان در مسیر همین دره‌ها متمرکز شود. در نتیجه نقشه بهتر بستر می‌تواند برای بررسی تغییرات بلندمدت گرینلند و بهبود مدل‌های آینده مفید باشد.
این نقشه چگونه به مدل‌های اقلیمی کمک می‌کند؟
هدف پژوهش فقط بازسازی تاریخ زمین‌شناسی گرینلند نیست. فوت‌وفن پیش‌تر نیز در مطلب گرینلند در حال تغییر است به تغییرات این جزیره و صفحه یخی آن پرداخته بود. اطلاعات تازه می‌تواند در نسخه‌های آینده BedMachine Greenland، مجموعه داده‌ای با وضوح بالا از بستر زیر صفحه یخی، استفاده شود. هرچه شکل واقعی بستر دقیق‌تر مشخص شود، مدل‌ها می‌توانند مسیر حرکت یخ را با جزئیات بیشتری محاسبه کنند.
این یافته به‌تنهایی پیش‌بینی تازه‌ای درباره میزان افزایش سطح دریا ارائه نمی‌کند. اهمیت آن در بهتر کردن یکی از داده‌های پایه‌ای است که پژوهشگران برای فهم رفتار صفحه یخی در دهه‌ها و دوره‌های طولانی‌تر به آن نیاز دارند.
جمع‌بندی
نقشه تازه نشان می‌دهد زیر ظاهر تقریباً یکپارچه یخ‌های گرینلند، چشم‌اندازی پیچیده از نزدیک به دو هزار دره پنهان است. شناسایی دره‌های تازه و امتداد طولانی‌تر دره‌های شناخته‌شده می‌تواند هم تاریخ زمین‌شناسی جزیره را روشن‌تر کند و هم در مدل‌سازی حرکت آینده یخ نقش داشته باشد.
منبع اصلی: NASA Earth Observatory؛ پژوهش اصلی در Geophysical Research Letters با عنوان «A Vast Valley Network Beneath the Greenland Ice Sheet».
