یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۷۰۰ هزار مادر و کودک نشان می‌دهد مصرف استامینوفن در دوران بارداری خطر ابتلا به اوتیسم یا ADHD را افزایش نمی‌دهد.
- مطالعه روی بیش از ۷۰۰ هزار مادر و کودک هیچ ارتباطی بین استامینوفن و اوتیسم یا ADHD پیدا نکرد.
- مقایسه خواهر و برادرها نشان داد عوامل خانوادگی و ژنتیکی نقش مهم‌تری دارند.
- استامینوفن همچنان یکی از گزینه‌های اصلی کنترل درد و تب در دوران بارداری است.
استامینوفن در بارداری خطر اوتیسم و ADHD را افزایش نمی‌دهد
استامینوفن سال‌ها یکی از معدود داروهایی بوده که زنان باردار می‌توانستند برای کاهش درد و تب با اطمینان بیشتری استفاده کنند. با این حال، ادعاهای اخیر درباره ارتباط این دارو با اوتیسم و اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD) باعث نگرانی بسیاری از والدین شده بود.
اکنون یک مطالعه بزرگ روی بیش از ۷۰۰ هزار جفت مادر و کودک هیچ شواهدی پیدا نکرده است که نشان دهد مصرف استامینوفن در دوران بارداری خطر ابتلا به اوتیسم یا ADHD را در کودکان افزایش می‌دهد.
محققان زمانی که خواهر و برادرهای یک خانواده را با یکدیگر مقایسه کردند، ارتباط ظاهری بین مصرف دارو و این اختلال‌ها از بین رفت. این یافته نشان می‌دهد مطالعات قبلی احتمالاً به جای اثر مستقیم دارو، عوامل خانوادگی و ژنتیکی مشترک را شناسایی کرده بودند.
چرا استامینوفن باعث نگرانی در دوران بارداری شد؟
پزشکان معمولاً استامینوفن را انتخاب می‌کنند، زیرا جایگزین‌های اصلی مانند ایبوپروفن و آسپرین می‌توانند به جنین در حال رشد آسیب برسانند. همچنین تب شدید درمان‌نشده می‌تواند خطرات خاص خود را داشته باشد.
نگرانی عمومی درباره این دارو از یک نقطه مشخص آغاز شد. در سپتامبر ۲۰۲۵، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) اعلام کرد قصد دارد برچسب داروی استامینوفن را تغییر دهد تا به یک ارتباط احتمالی با اوتیسم و اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی اشاره شود.
با این حال، این سازمان تأکید کرد که هیچ مطالعه‌ای نشان نداده است استامینوفن باعث ایجاد اوتیسم یا ADHD می‌شود.
- در یک روز پس از این اعلامیه، بیش از سه‌چهارم بزرگسالان آمریکایی این ادعا را شنیده بودند.
- حدود شش نفر از هر ۱۰ نفر نمی‌دانستند این ادعا درست است یا خیر.
- جست‌وجوهای اینترنتی درباره ارتباط استامینوفن و اوتیسم بیش از ۱۰ برابر افزایش یافت.
- در دو هفته فقط حدود ۴ میلیون جست‌وجوی اضافی درباره این موضوع ثبت شد.
با این حال، مسیر تحقیقات علمی بیشتر به سمت رد این نگرانی حرکت کرده بود. یک مطالعه در سال ۲۰۲۴ روی بیش از دو میلیون کودک سوئدی افزایش جزئی اوتیسم در کودکانی که پیش از تولد در معرض استامینوفن بودند نشان داد.
اما زمانی که محققان خواهر و برادرهای همان خانواده را مقایسه کردند، این افزایش ناپدید شد. یعنی عامل دیگری غیر از دارو احتمالاً باعث این ارتباط شده بود.
تمرکز مطالعه جدید درباره استامینوفن در بارداری
محققان دانشگاه هنگ‌کنگ (HKU) از سوابق سلامت ناشناس بیش از ۷۰۰ هزار جفت مادر و کودک استفاده کردند. این اطلاعات مربوط به سال‌های ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۳ بود.
حدود ۴۳ درصد از این موارد شامل مصرف استامینوفن در بخشی از دوران بارداری بود.
دکتر Eric Yuk Fai Wan، دانشیار پزشکی خانواده و داروشناسی در دانشگاه هنگ‌کنگ، به همراه همکارانش آزمایش اصلی را بر پایه مقایسه خواهر و برادرها طراحی کرد.
در این روش، کودکانی از یک مادر مشترک مقایسه شدند که یکی از آن‌ها در رحم در معرض دارو قرار گرفته بود و دیگری چنین مواجهه‌ای نداشت.
چرا مقایسه خواهر و برادرها اهمیت دارد؟
خواهر و برادرها فقط در یک خانه زندگی نمی‌کنند، بلکه بسیاری از عوامل مهم را نیز با یکدیگر شریک هستند:
- نیمی از ژن‌های مشترک
- سلامت و عادت‌های مادر
- بخش زیادی از شرایط محیطی زندگی
مقایسه بین خواهر و برادرها کمک می‌کند تفاوت‌های پنهان خانوادگی حذف شوند؛ عواملی که مطالعات ساده‌تر قبلی قادر به کنترل آن‌ها نبودند.
نتیجه مطالعه کاملاً مشخص بود. در میان حدود ۱۲۴ هزار کودک که برای بررسی اوتیسم پیگیری شدند و حدود ۹۷ هزار کودک که برای بررسی ADHD دنبال شدند، مصرف استامینوفن در دوران بارداری هیچ ارتباط قابل اندازه‌گیری با این دو وضعیت نشان نداد.
این نتیجه مستقل از زمان مصرف دارو در دوران بارداری، مقدار مصرف یا تعداد دفعات استفاده ثابت باقی ماند.
یک آزمایش مهم تصویر واقعی را نشان داد
یکی از بخش‌های داده‌ها در ابتدا نگران‌کننده به نظر می‌رسید.
وقتی محققان روش قدیمی‌تر را استفاده کردند و فقط کودکان در معرض استامینوفن را با کودکان بدون مواجهه مقایسه کردند، همان ارتباط نگران‌کننده دوباره ظاهر شد.
در این تحلیل ساده، به نظر می‌رسید استامینوفن با اوتیسم و ADHD مرتبط است. بنابراین تیم تحقیق یک بررسی اطمینان‌بخش انجام داد.
آن‌ها مصرف استامینوفن توسط والدین را در یک سال پیش از بارداری و یک سال پس از تولد کودک بررسی کردند.
در این دوره‌ها دارو نمی‌توانست به جنین در حال رشد برسد. اگر خود دارو عامل اصلی بود، نباید هیچ ارتباطی در این بازه‌ها دیده می‌شد.
اما تحلیل‌های مربوط به قبل از بارداری و پس از تولد همان افزایش خطر را نشان دادند.
زمان مصرف دارو کلید حل معما بود
خطر اوتیسم در این تحلیل‌ها حدود ۱۲ درصد بیشتر و خطر ADHD حدود ۲۴ درصد بیشتر بود، حتی در شرایطی که دارو نمی‌توانست در رحم به کودک برسد.
این زمان‌بندی یک نشانه مهم بود. دکتر وان گفت دارویی که پیش از آغاز بارداری مصرف شده است نمی‌تواند بر جنینی که هنوز وجود ندارد اثر بگذارد، بنابراین «نمی‌تواند به شکل قابل قبول بر رشد مغز جنین تأثیر گذاشته باشد».
بنابراین این ارتباط احتمالاً مربوط به خود دارو نبود.
به نظر می‌رسد این داده‌ها بیشتر ویژگی‌های خانواده‌هایی را نشان می‌داد که از استامینوفن استفاده می‌کنند؛ احتمالاً عوامل ارثی، زیرا اوتیسم و ADHD در خانواده‌ها شیوع بیشتری دارند.
به بیان ساده، یک قرص مصرف‌شده برای سردرد ممکن بود فقط نشانه‌ای از تفاوت‌های ژنتیکی خانواده باشد.
این نتیجه با یافته‌های کشورهای دیگر نیز هماهنگ است. داده‌های جداگانه از بیش از یک میلیون کودک در دانمارک نیز افزایش نرخ اوتیسم را در کودکانی که پیش از تولد در معرض استامینوفن بودند نشان نداد.
زنان باردار درباره استامینوفن چه باید بدانند؟
برای فرد بارداری که با تب یا سردرد شدید مواجه است، تصویر علمی اکنون روشن‌تر شده است.
استامینوفن همچنان تنها گزینه بدون نسخه تأییدشده برای کاهش درد و تب در دوران بارداری محسوب می‌شود. پرهیز از مصرف آن به دلیل ترس از یک خطر اثبات‌نشده ممکن است فرد را به سمت گزینه‌های پرخطرتر سوق دهد.
- ایبوپروفن و آسپرین می‌توانند به جنین آسیب برسانند، به‌خصوص در مراحل پایانی بارداری.
- تب درمان‌نشده نیز می‌تواند خطرات خاص خود را داشته باشد.
- کنار گذاشتن ایمن‌ترین داروی موجود ممکن است یک خطر واقعی را جایگزین یک نگرانی اثبات‌نشده کند.
نتایج مطالعه هنگ‌کنگ تنها نیست. یک مطالعه جداگانه روی بیش از دو میلیون تولد در تایوان نیز به نتیجه مشابهی رسید و هیچ ارتباطی بین مصرف استامینوفن پیش از تولد و اوتیسم یا ADHD پیدا نکرد.
این یافته‌ها احتمالاً توصیه‌های پزشکی را تغییر نمی‌دهد، زیرا دستورالعمل‌های پزشکی هیچ‌گاه این نگرانی را به عنوان یک واقعیت تأیید نکرده بودند.
آنچه تغییر کرده، قدرت شواهد علمی است. مطالعات بزرگ در اروپا و آسیا اکنون یک مسیر مشترک را نشان می‌دهند و اعداد نگران‌کننده گذشته بیشتر درباره ویژگی‌های افرادی بوده که از این دارو استفاده می‌کنند، نه درباره خود دارو.
این مطالعه در مجله JAMA Internal Medicine منتشر شده است.
سؤالات متداول درباره استامینوفن در بارداری
آیا استامینوفن در بارداری باعث اوتیسم می‌شود؟
خیر. مطالعه‌ای روی بیش از ۷۰۰ هزار مادر و کودک هیچ ارتباط مستقیمی بین مصرف استامینوفن در بارداری و اوتیسم پیدا نکرد.
آیا استامینوفن خطر ADHD را در کودکان افزایش می‌دهد؟
خیر. مقایسه خواهر و برادرها نشان داد مصرف این دارو خطر ADHD را افزایش نمی‌دهد.
چرا مطالعات قبلی ارتباط بین استامینوفن و اوتیسم نشان داده بودند؟
احتمالاً عوامل خانوادگی و ژنتیکی مشترک باعث این ارتباط ظاهری شده بودند، نه خود دارو.
آیا زنان باردار می‌توانند برای تب از استامینوفن استفاده کنند؟
بر اساس این مطالعه، استامینوفن همچنان گزینه مورد استفاده برای کاهش تب و درد در دوران بارداری است.
جمع‌بندی: شواهد جدید درباره استامینوفن در بارداری
شواهد علمی جدید نشان می‌دهد استامینوفن در بارداری باعث افزایش خطر اوتیسم یا ADHD در کودکان نمی‌شود. مطالعه بزرگ دانشگاه هنگ‌کنگ نشان داد ارتباط‌های قبلی احتمالاً نتیجه عوامل ژنتیکی و خانوادگی بوده‌اند.
اگر درباره مصرف دارو در دوران بارداری سؤال دارید، تصمیم‌گیری باید با مشورت پزشک انجام شود. آگاهی از شواهد علمی می‌تواند به انتخاب‌های ایمن‌تر کمک کند.
برای آگاهی از جدیدترین یافته‌های پزشکی، مطالب علمی ما را دنبال کنید.
