- خطر تأخیر رشد در فرزندان مادران مبتلا به نقص مادرزادی قلب ۲۸ درصد بیشتر است.
- شدت بیماری قلبی مادر با افزایش احتمال مشکلات رشدی کودک ارتباط دارد.
- پایش زودهنگام رشد کودکان می‌تواند امکان مداخله مؤثر را پیش از تشدید مشکلات فراهم کند.
نقص مادرزادی قلب مادر چگونه بر رشد کودکان تأثیر می‌گذارد؟
یک پژوهش گسترده نشان داده است کودکانی که مادرانشان با نقص مادرزادی قلب متولد شده‌اند، در نخستین سال ورود به مدرسه بیشتر از سایر کودکان در معرض تأخیر رشد قرار دارند. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد این خطر تنها به یک جنبه از رشد محدود نیست، بلکه سلامت جسمی، مهارت‌های زبانی، ارتباطی، شناختی، اجتماعی را نیز در بر می‌گیرد.
بر اساس یافته‌های این مطالعه، حدود یک نفر از هر چهار کودک دارای مادر مبتلا به نقص مادرزادی قلب، در دو یا چند حوزه رشد اولیه دچار عقب‌ماندگی بود؛ در حالی که این نسبت در سایر کودکان حدود یک نفر از هر شش نفر بود.
با افزایش تعداد زنانی که با وجود نقص مادرزادی قلب تا بزرگسالی زندگی می‌کنند، صاحب فرزند می‌شوند، این یافته‌ها گروهی از خانواده‌ها را معرفی می‌کند که می‌توانند از حمایت‌های زودهنگام بهره‌مند شوند.
این پژوهش چگونه انجام شد؟
این تحقیق به سرپرستی Muhammad Zakir Hossin، پژوهشگر Karolinska Institutet (KI) سوئد انجام شد.
پژوهشگران اطلاعات بیش از ۲۵۰ هزار کودک متولدشده در استان بریتیش کلمبیای کانادا بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۱۶ را بررسی کردند.
پزشکان پیش از این می‌دانستند بارداری در زنان مبتلا به نقص مادرزادی قلب با خطرات بیشتری هنگام زایمان همراه است، اما وضعیت رشد کودکان این مادران در سال‌های بعد کمتر مورد بررسی قرار گرفته بود.
برای ارزیابی رشد کودکان، پژوهشگران از پرسشنامه‌ای استفاده کردند که معلمان مهدکودک در سراسر استان تکمیل می‌کنند. این ابزار پنج حوزه اصلی رشد اولیه کودکان را ارزیابی می‌کند.
معیار تشخیص آسیب‌پذیری رشدی کودکان
کودکی زمانی از نظر رشد آسیب‌پذیر محسوب می‌شد که در دو یا چند حوزه ارزیابی، در پایین‌ترین ۱۰ درصد نتایج قرار می‌گرفت.
این شاخص میزان آمادگی کودک برای ورود به مدرسه را می‌سنجد، نه وجود بیماری یا اختلال پزشکی. بنابراین کودکانی را شناسایی می‌کند که پیش از بروز مشکلات آشکار، به‌تدریج از روند طبیعی رشد عقب می‌مانند.
Muhammad Zakir Hossin گفت:
«آسیب‌پذیری رشدی لزوماً به معنای ابتلای کودک به یک اختلال رشدی تشخیص‌داده‌شده از نظر بالینی نیست.»
در میان کودکان بررسی‌شده، ۴۵۶ نفر مادرانی داشتند که پیش از بارداری به نقص مادرزادی قلب مبتلا بودند.
پس از در نظر گرفتن عواملی مانند درآمد خانواده، سن مادر، سایر متغیرهای مؤثر، مشخص شد این کودکان ۲۸ درصد بیشتر در معرض عقب‌ماندن از روند طبیعی رشد قرار دارند.
شدت بیماری قلبی مادر اهمیت دارد
تأثیر این بیماری تنها به یک حوزه محدود نبود.
- سلامت جسمی
- رشد زبانی و شناختی
- مهارت‌های ارتباطی
- تعاملات اجتماعی
همگی بیشتر تحت تأثیر قرار گرفته بودند.
تنها حوزه‌ای که الگوی متفاوتی داشت، بلوغ هیجانی بود. پس از تعدیل سایر عوامل، تفاوت مشاهده‌شده در این بخش آن‌قدر اندک بود که می‌توانست ناشی از شانس باشد.
همچنین هرچه تعداد حوزه‌های دارای مشکل بیشتر بود، ارتباط میان بیماری قلبی مادر، تأخیر رشد کودک نیز قوی‌تر می‌شد.
به گفته پژوهشگران، کودکانی که مادرانشان به انواع شدیدتر بیماری مادرزادی قلب مبتلا بودند، تقریباً دو برابر بیشتر در معرض آسیب‌پذیری رشدی قرار داشتند.
در مقابل، نقص‌های خفیف قلبی تأثیر بسیار محدودی داشتند؛ نتیجه‌ای که با مطالعات قبلی درباره افزایش عوارض بارداری در بیماری‌های شدیدتر قلبی همخوانی دارد.
آیا زایمان زودرس علت اصلی است؟
مادران مبتلا به نقص مادرزادی قلب بیشتر در معرض زایمان زودرس قرار دارند. از آنجا که تولد نارس خود یکی از عوامل خطر تأخیر رشد محسوب می‌شود، پژوهشگران بررسی کردند آیا این موضوع عامل اصلی نتایج مشاهده‌شده است یا خیر.
نتیجه نشان داد زایمان زودرس تنها حدود ۸ درصد از این ارتباط را توضیح می‌دهد. بنابراین بخش عمده افزایش خطر ناشی از عامل یا عوامل دیگری است.
نقش احتمالی جفت در رشد مغز جنین
پژوهشگران احتمال می‌دهند جفت نقش مهمی در این ارتباط داشته باشد.
اگر قلب مادر از ابتدا با نقص مادرزادی شکل گرفته باشد، ممکن است در دوران بارداری نتواند خون کافی برای تأمین نیازهای جنین پمپاژ کند. در نتیجه، جفت اکسیژن و مواد مغذی کمتری به جنین، به‌ویژه در دوره شکل‌گیری مغز، منتقل کند.
البته این فرضیه هنوز اثبات نشده است. این مطالعه تنها وجود ارتباط را نشان می‌دهد، نه علت قطعی آن.
Hossin در گفت‌وگو با Earth.com توضیح داد:
«مجموع شواهد، سازوکارهای زیستی مرتبط با بارداری را محتمل‌تر نشان می‌دهد، هرچند نقش عوامل ژنتیکی یا عوامل پس از تولد را نمی‌توان رد کرد.»
آیا ژنتیک عامل اصلی است؟
از آنجا که نقص‌های مادرزادی قلب می‌توانند در خانواده‌ها دیده شوند، پژوهشگران احتمال نقش ژنتیک را نیز بررسی کردند.
آن‌ها کودکانی را که خودشان به نقص قلبی یا سایر ناهنجاری‌های مادرزادی مبتلا بودند، از تحلیل حذف کردند. با این کار، ارتباط مشاهده‌شده تنها حدود ۱۵ درصد کاهش یافت.
همچنین مطالعه قبلی همین گروه پژوهشی نشان داده بود بیماری قلبی پدر چنین خطری را افزایش نمی‌دهد، اما بیماری قلبی مادر این اثر را دارد. این یافته احتمال نقش شرایط بارداری را بیش از عوامل ژنتیکی تقویت می‌کند.
ارتباط دیابت بارداری با افزایش خطر
یکی از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش مربوط به مادرانی بود که هم‌زمان به نقص مادرزادی قلب، دیابت بارداری مبتلا بودند.
در این شرایط، خطر آسیب‌پذیری رشدی کودک بیشتر از حالتی بود که تنها یکی از این دو عامل وجود داشت.
افزایش قند خون در دوران بارداری می‌تواند فشار بیشتری بر جنین، جفت وارد کند. این وضعیت احتمال دارد روند طبیعی رشد را بیشتر مختل کند.
مطالعات پیشین نیز دیابت مادر را با مشکلات شناختی، رفتاری کودکان مرتبط دانسته‌اند؛ از جمله پژوهشی که داده‌های بیش از ۲۰۰ هزار زوج مادر-کودک را بررسی کرده بود.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردند این یافته باید در مطالعات بزرگ‌تر نیز تأیید شود.
لزوم حمایت بیشتر از زنان مبتلا به نقص مادرزادی قلب
Neda Razaz، نویسنده ارشد این پژوهش، تأکید کرد:
«این مطالعه به هیچ وجه نشان نمی‌دهد زنان مبتلا به بیماری مادرزادی قلب نباید صاحب فرزند شوند.»
پیام اصلی پژوهش این است که این زنان باید پیش از بارداری، در طول بارداری، پس از تولد فرزند، حمایت بیشتری دریافت کنند.
اهمیت پایش زودهنگام رشد کودکان
این پژوهش نشان می‌دهد نقص مادرزادی قلب مادر می‌تواند نشانه‌ای برای افزایش احتمال تأخیر رشد کودک در زمان ورود به مدرسه باشد.
این ارتباط حتی پس از حذف تأثیر زایمان زودرس، مشکلات مادرزادی قلب کودک نیز همچنان مشاهده شد.
در نتیجه، پزشکان می‌توانند وضعیت قلب مادر را به‌عنوان یکی از عوامل نیاز به مشاوره تخصصی، پایش دقیق‌تر رشد کودک در سال‌های ابتدایی زندگی در نظر بگیرند.
Hossin در گفت‌وگو با Earth.com گفت:
«از آنجا که مداخلات دوران کودکی معمولاً آثار بلندمدت دارند، پایش زودهنگام رشد می‌تواند کودکانی را که پیش از تثبیت مشکلات رشدی به خدمات حمایتی نیاز دارند، شناسایی کند.»
برای خانواده‌ها نیز این موضوع فرصتی ارزشمند فراهم می‌کند تا در زمانی که مداخلات درمانی بیشترین اثربخشی را دارند، از حمایت‌های لازم بهره‌مند شوند.
نتایج این پژوهش در مجله PLOS Medicine منتشر شده است.
سؤالات متداول
آیا همه فرزندان مادران مبتلا به نقص مادرزادی قلب دچار تأخیر رشد می‌شوند؟
خیر. این مطالعه تنها افزایش احتمال بروز تأخیر رشد را نشان داده است، نه وقوع قطعی آن.
افزایش خطر چقدر است؟
پس از تعدیل عوامل مختلف، خطر تأخیر رشد در این کودکان حدود ۲۸ درصد بیشتر از سایر کودکان بود.
شدت بیماری قلبی مادر چه تأثیری دارد؟
هرچه شدت نقص مادرزادی قلب بیشتر باشد، احتمال آسیب‌پذیری رشدی کودک نیز افزایش پیدا می‌کند.
آیا ژنتیک علت اصلی این ارتباط است؟
نتایج مطالعه نشان می‌دهد شرایط بارداری احتمالاً نقش پررنگ‌تری نسبت به عوامل ژنتیکی مشترک دارد.
جمع‌بندی
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد نقص مادرزادی قلب مادر با افزایش خطر تأخیر رشد کودک در سال‌های ابتدایی زندگی ارتباط دارد. شناسایی زودهنگام کودکان در معرض خطر، پایش منظم رشد، ارائه خدمات حمایتی می‌تواند به بهبود نتایج بلندمدت آن‌ها کمک کند.
اگر این مطلب برای شما مفید بود، آن را با دیگران به اشتراک بگذارید تا آگاهی درباره اهمیت پایش رشد کودکان افزایش یابد.
