- دیدن چشم‌های گوینده با یادگیری بهتر الگوهای زبان مصنوعی در نوزادان مرتبط بود.
- هماهنگی بیشتر فعالیت مغز نوزاد با گوینده، با یادگیری بیشتر ارتباط داشت و 24.6 درصد از تفاوت‌های یادگیری را توضیح داد.
- نتایج نشان نمی‌دهد که صفحه نمایش می‌تواند جایگزین کامل تعامل چهره به چهره شود.
نوزادان زمانی که بتوانند چشم‌های گوینده را ببینند، زبان را بهتر یاد می‌گیرند. یک مطالعه جدید نشان می‌دهد دیدن چشم‌های گوینده به هماهنگ شدن فعالیت مغز نوزاد با گوینده کمک می‌کند و با یادگیری بهتر زبان ارتباط دارد.
نوزادان از لحظه‌های ابتدایی زندگی در میان صداهای مختلف قرار دارند؛ از صدای والدین و خواهر و برادرها گرفته تا افرادی که در تلویزیون صحبت می‌کنند. با این حال، مغز نوزاد با همه این صداها به یک شکل برخورد نمی‌کند.
مطالعه‌ای جدید نشان می‌دهد دیدن چشم‌های گوینده می‌تواند نقش مهمی در نحوه یادگیری زبان توسط نوزادان داشته باشد.
در این آزمایش، وقتی عینک‌های زن گوینده چشم‌های او را پنهان می‌کرد، نوزادان همچنان با دقت به او نگاه می‌کردند، اما چیزی یاد نگرفتند.
تماس چشمی نوزاد و هماهنگی فعالیت مغز
ویکتوریا لیونگ (Victoria Leong) مرکز EMPOWER Centre را در Nanyang Technological University در سنگاپور اداره می‌کند و در حوزه اطفال در University of Cambridge فعالیت دارد.
تیم او در سال 2017 گزارش کرده بود که تماس چشمی، ارتباط میان امواج مغزی یک بزرگسال و یک نوزاد را تقویت می‌کند.
لیونگ در گفت‌وگو با Earth.com گفت: «چیزی که بیش از همه من را شگفت‌زده کرد این بود که نوزادان زمانی که گوینده عینک تیره به چشم داشت با دقت زیادی به او نگاه می‌کردند، اما هیچ هماهنگی قابل اندازه‌گیری میان مغزها و هیچ یادگیری قابل اندازه‌گیری وجود نداشت.»
چگونه دید نوزادان کنترل شد؟
در این پژوهش 47 نوزاد شرکت کردند؛ 29 نفر در Cambridge و 18 نفر در Singapore. میانگین سن نوزادان 9.4 ماه بود. هشت نوزاد دیگر نیز مطالعه را آغاز کردند، اما به دلیل بی‌قراری یا یک مشکل نرم‌افزاری از ادامه آن بازماندند.
پژوهشگران هر زبان را از 12 هجا ساختند که در قالب چهار واژه سه‌هجایی مرتب شده بودند.
زن گوینده این واژه‌های ساختگی را به‌صورت پیوسته و با سرعت سه هجا در ثانیه بیان می‌کرد و میان آن‌ها مکثی نداشت.
او در تمام ویدئوها همان عینک را به چشم داشت. با این حال، فیلترهای قطبی‌شونده روی عینک و دوربین به پژوهشگران اجازه می‌داد میزان وضوحی را که نوزادان از چشم‌های او می‌دیدند کنترل کنند.
آزمایش قدرت تماس چشمی
پژوهشگران تنها با تغییر فیلتر دوربین می‌توانستند چشم‌های زن را کاملاً واضح، تیره یا کاملاً پنهان نشان دهند؛ بدون اینکه چیزی را که خود زن می‌دید تغییر دهند.
زن سرش را ثابت نگه می‌داشت، مستقیماً به دوربین نگاه می‌کرد و حالت چهره‌ای خنثی داشت.
پژوهشگران حتی در صورتی که زن بیش از حد پلک می‌زد، ویدئوها را دوباره ضبط می‌کردند تا مطمئن شوند میزان دیده‌شدن چشم‌ها عامل اصلی تفاوت میان شرایط آزمایش است.
سپس مرحله آزمایش آغاز شد. یک واژه واقعی مانند «pe-tu-do» شامل سه هجا بود که در طول ویدئو همیشه در کنار یکدیگر ظاهر می‌شدند.
در مقابل، یک واژه بی‌معنا مانند «ga ku-re» از هجاهایی تشکیل می‌شد که نوزادان قبلاً شنیده بودند، اما آن‌ها را پیش از آن در چنین ترتیبی نشنیده بودند.
نوزادان چه زمانی بهتر یاد گرفتند؟
هر نوزاد هر سه شرایط را تجربه کرد: دیدن چشم‌های زن به‌صورت واضح، تیره‌شده و کاملاً پنهان.
پژوهشگران می‌توانستند بر اساس چیزی که پس از آزمایش توجه نوزادان را جلب می‌کرد، تشخیص دهند آیا آن‌ها الگو را یاد گرفته‌اند یا نه.
نوزادانی که «واژه‌های» تکرارشونده را تشخیص داده بودند، هنگام شنیدن ترکیبی ناآشنا از هجاها یا همان «واژه‌های بی‌معنا»، معمولاً مدت بیشتری نگاه می‌کردند.
این تفاوت تنها زمانی به‌وضوح دیده شد که نوزادان می‌توانستند چشم‌های زن را ببینند. در این شرایط، نوزادان هنگام شنیدن واژه‌های بی‌معنا 1.22 ثانیه بیشتر از واژه‌های آشنا نگاه می‌کردند. این تفاوت نشانه معناداری از یادگیری الگو بود.
وقتی چشم‌های زن تیره شده بود، این تفاوت به 0.76 ثانیه کاهش یافت و زمانی که چشم‌ها کاملاً پنهان بودند، فقط 0.34 ثانیه بود.
هیچ‌کدام از این دو حالت برای نشان دادن شواهد روشن از یادگیری کافی نبودند، اگرچه شرایط استفاده از عینک تیره به این نتیجه نزدیک شد.
این نتیجه صرفاً به این دلیل نبود که نوزادان هنگام دیدن چشم‌های زن توجه بیشتری نشان می‌دادند. در طول ویدئوهای 60 ثانیه‌ای، نوزادان در هر سه شرایط تقریباً مدت زمان یکسانی به زن نگاه کردند.
هماهنگی مغزی، یادگیری را پیش‌بینی کرد
تیم پژوهش همچنین فعالیت مغزی نوزادان و زن حاضر در ویدئوها را ثبت کرد. از میان 47 نوزاد، داده‌های 42 نفر برای تحلیل کیفیت کافی داشت.
سپس پژوهشگران بررسی کردند فعالیت مغز هر نوزاد تا چه اندازه فعالیت مغز زن را دنبال می‌کند. زمانی که امواج مغزی آن‌ها همزمان افزایش و کاهش پیدا می‌کرد، پژوهشگران این پدیده را «brain-to-brain coupling» یا جفت‌شدن مغز به مغز نامیدند.
فعالیت مغز نوزادان تمایل داشت فعالیت مغز زن را دنبال کند، اما عکس این اتفاق رخ نمی‌داد. این موضوع منطقی است، زیرا نوزادان یک ویدئوی از پیش ضبط‌شده را تماشا می‌کردند و هیچ‌یک از رفتارهای آن‌ها نمی‌توانست بر زن حاضر در صفحه تأثیر بگذارد.
مهم‌تر از همه، نوزادانی که فعالیت مغزشان با فعالیت مغز زن هماهنگی بیشتری داشت، بخش بیشتری از زبان مصنوعی را یاد گرفتند.
این ارتباط 24.6 درصد از تفاوت‌های مربوط به میزان یادگیری میان نوزادان را توضیح می‌داد.
لیونگ گفت: «این موضوع به ما نشان داد که فقط توجه داشتن اهمیت ندارد؛ یک فرایند انتخابی فعال در یادگیری نوزادان وجود دارد و به نظر می‌رسد نگاه کردن یکی از کلیدهای این فرایند باشد.»
مغز نوزادان همچنین زمانی که می‌توانستند چشم‌های زن را به‌وضوح ببینند، ریتم گفتار او را با هماهنگی بیشتری دنبال می‌کرد.
چرا ارتباط چهره به چهره همچنان اهمیت دارد؟
این یافته‌ها به معنای آن نیست که یک ویدئو می‌تواند جایگزین صحبت کردن حضوری با نوزاد شود. لیونگ می‌گوید تعامل چهره به چهره، چندین نشانه اجتماعی در اختیار نوزاد قرار می‌دهد که صفحه‌نمایش نمی‌تواند آن‌ها را به‌طور کامل بازسازی کند.
لیونگ به Earth.com گفت: «وقتی صحبت از نشانه‌های اجتماعی حمایت‌کننده از یادگیری اولیه می‌شود، زمان استفاده از صفحه نمایش در مقایسه با تعامل چهره به چهره فقیرتر است.»
او افزود: «حتی زمانی که تعامل اجتماعی وجود دارد، مانند FaceTime یا Zoom، صفحه نمایش اشتراک‌گذاری تماس چشمی را دشوارتر می‌کند؛ علاوه بر این، نمی‌توانید دست دراز کنید و کودک خود را لمس کنید و لمس نیز نشانه مهم دیگری است که ما در مطالعات دیگر بررسی کرده‌ایم.»
با این حال، این آزمایش نشان داد نوزادان می‌توانند زبان را از فردی که روی صفحه نمایش می‌بینند یاد بگیرند. زمانی که نوزادان می‌توانستند چشم‌های گوینده را به‌وضوح ببینند و او مستقیماً به سمت آن‌ها نگاه می‌کرد، توانستند الگوهایی را در زبان مصنوعی تشخیص دهند.
لیونگ توضیح داد: «باید بگویم که ما صرفاً برای ساده‌سازی آزمایش و جدا کردن اثر تماس چشمی از یک ویدئوی از پیش ضبط‌شده استفاده کردیم؛ در ارتباطات روزمره، من به‌شدت ارتباط حضوری را به استفاده از صفحه نمایش ترجیح می‌دهم.»
از آزمایشگاه تا خانه‌ای شلوغ
این مطالعه کوچک بود و تنها 47 نوزاد در آن شرکت داشتند. آزمایش نیز به‌صورت کاملاً کنترل‌شده انجام شد.
ویدئوها از پیش ضبط شده بودند و نوزادان هیچ‌گاه تجربه رفت‌وبرگشت طبیعی یک گفت‌وگوی واقعی را نداشتند.
آن‌ها همچنین زبان‌های ساختگی را در اتاقی آرام شنیدند که عوامل کمی برای جلب توجه آن‌ها وجود داشت.
اینکه آیا تماس چشمی در میان حواس‌پرتی‌های زندگی روزمره خانواده نیز همین اثر را دارد یا نه، همچنان یک پرسش باز است.
لیونگ گفت: «در یک محیط شلوغ خانه، ممکن است انتظار داشته باشیم کودک بسیار بیشتر حواسش پرت شود و نتواند تمرکز کند.»
پژوهش‌های آینده می‌توانند بررسی کنند که آیا دیدن چشم‌های گوینده همچنان همان مزیت یادگیری را برای نوزادان ایجاد می‌کند، زمانی که اتفاقات بسیار بیشتری در اطراف آن‌ها جریان دارد.
منبع مطالعه
متن کامل این مطالعه در مجله Nature Communications منتشر شده است.
مشاهده مطالعه در Nature Communications
سؤالات متداول
آیا تماس چشمی به یادگیری زبان در نوزادان کمک می‌کند؟
بله. این مطالعه نشان داد نوزادانی که چشم‌های گوینده را به‌وضوح می‌دیدند، الگوهای زبان مصنوعی را بهتر یاد گرفتند.
آیا نوزادان با دیدن ویدئو هم می‌توانند زبان یاد بگیرند؟
این آزمایش نشان داد نوزادان می‌توانند از فردی که روی صفحه نمایش می‌بینند الگوهای زبانی را یاد بگیرند، اما پژوهشگران همچنان ارتباط حضوری را ترجیح می‌دهند.
آیا فقط میزان توجه نوزاد باعث یادگیری بهتر می‌شود؟
خیر. نوزادان در هر سه شرایط تقریباً مدت زمان یکسانی به زن نگاه کردند. میزان هماهنگی فعالیت مغز با گوینده نیز با میزان یادگیری ارتباط داشت.
چند نوزاد در این پژوهش شرکت کردند؟
47 نوزاد در مطالعه شرکت کردند؛ داده‌های مغزی 42 نفر برای تحلیل کیفیت کافی داشت.
آیا صفحه نمایش می‌تواند جایگزین ارتباط حضوری شود؟
بر اساس توضیحات پژوهشگر، خیر. تعامل چهره به چهره نشانه‌های اجتماعی بیشتری مانند تماس چشمی و لمس را فراهم می‌کند که صفحه نمایش نمی‌تواند به‌طور کامل بازسازی کند.
جمع‌بندی
تماس چشمی نوزاد در این مطالعه با هماهنگی بیشتر فعالیت مغز و یادگیری بهتر الگوهای زبان مصنوعی ارتباط داشت. نوزادان زمانی که چشم‌های گوینده را به‌وضوح می‌دیدند، بهتر توانستند تفاوت میان واژه‌های آشنا و ترکیب‌های ناآشنا را تشخیص دهند.
با وجود این، پژوهش کوچک و کاملاً کنترل‌شده بود و مشخص نیست همین اثر در محیط شلوغ و طبیعی خانه نیز به همان اندازه دیده شود. پژوهشگران همچنین تأکید دارند که ویدئو نمی‌تواند تمام نشانه‌های اجتماعی موجود در ارتباط چهره به چهره را جایگزین کند.
اگر به رشد مغز و یادگیری زبان در نوزادان علاقه‌مند هستید، یافته‌های این مطالعه می‌تواند اهمیت ارتباط مستقیم و تماس چشمی را برایتان روشن‌تر کند.
