- سکون بدن نوزادان دارای ریتمی منظم و مرتبط با مراحل خواب است.
- چرخههای خواب در سال نخست زندگی بهتدریج طولانیتر میشوند.
- ابزارهای پوشیدنی میتوانند به تشخیص زودهنگام مشکلات خواب کمک کنند.
ریتم خواب نوزادان؛ الگویی پنهان که دانشمندان تازه کشف کردند
نوزادان هنگام خواب مدام تکان میخورند؛ پاهایی که لگد میزنند، دستهایی که بیهدف حرکت میکنند، چهرهای که در تاریکی جمع میشود. اما پژوهشی جدید نشان میدهد مهمترین راز خواب آنها شاید نه در حرکت، بلکه در لحظات سکون پنهان باشد.
دانشمندان با بررسی بیش از ۳۵ هزار ساعت خواب نوزادان دریافتند که سکون بدن نوزاد نیز دارای ریتمی منظم است؛ الگویی که شباهت زیادی به ساختار چرخههای خواب دارد. این کشف میتواند راهی سادهتر برای بررسی رشد طبیعی خواب و تشخیص زودهنگام مشکلات احتمالی فراهم کند.
ریتم پنهان خواب نوزادان چیست؟
پژوهشگران میخواستند بدانند آیا بیقراریهای شبانه نوزادان از الگویی مشخص پیروی میکند یا خیر. آنها دریافتند که چنین الگویی واقعاً وجود دارد.
دکتر اوا وینبک، مدرس کرونوبیولوژی در دانشگاه Surrey، هدایت تیم پژوهشی را بر عهده داشت. این گروه مطالعه خواب نوزادان را از زاویهای متفاوت بررسی کرد: حرکت و سکون بدن.
آنها بررسی کردند که نوزادان در طول شب چه مدت بیحرکت باقی میمانند.
خواب از چرخههایی تکرارشونده تشکیل شده است؛ نوسانی میان خواب عمیق و آرام، همچنین خواب سبکتر و سرشار از رؤیا.
دانشمندان سالهاست این چرخهها را در بزرگسالان، عمدتاً در آزمایشگاههای خواب مجهز به الکترود، مطالعه میکنند.
اما بررسی نوزادان دشوارتر بوده است. اتصال تجهیزات به نوزادی سهماهه در محیطی ناآشنا آسان نیست و معمولاً الگوی واقعی خواب او در خانه را نشان نمیدهد.
به همین دلیل، درک ما از ریتم خواب سال نخست زندگی نسبت به دانستههایمان درباره بزرگسالان همچنان محدود باقی مانده بود.
ردیابی خواب با حسگرهای حرکتی
برای غلبه بر محدودیتهای آزمایشگاهی، پژوهشگران به روشی قدیمی بازگشتند. پیش از ظهور الکترودها، محققان خواب صرفاً حرکات بدن را مشاهده میکردند.
گروه دانشگاه Surrey این روش را با کمک حسگر پوشیدنی حرکتی موسوم به اکتیگرافی (Actigraphy) احیا کرد؛ دستگاهی که به مچ پای نوزاد بسته میشد.
هر نوزاد در سنین سهماهگی، ششماهگی و ۱۲ ماهگی به مدت ۱۰ روز از این دستگاه استفاده کرد.
والدین نیز حسگرهای مشابهی را روی مچ دست خود بستند تا امکان مقایسه الگوهای خواب بزرگسالان و نوزادان فراهم شود.
در مجموع، ۱۵۲ نوزاد در این مطالعه شرکت داشتند که حاصل آن ثبت بیش از ۳۵ هزار ساعت خواب بود.
پژوهشگران از ابزارهای پردازش سیگنال استفاده کردند تا الگوهای ضعیف و تکرارشونده را از میان دادههای پراکنده استخراج کنند؛ زیرا این ریتمها از شبی به شب دیگر، همچنین از فردی به فرد دیگر تغییر میکنند و تنها حجم بالای دادهها میتوانست شکل واقعی آنها را آشکار کند.
سکون نیز ریتم دارد
نتیجه مطالعه، کشف الگویی موجمانند بود.
اندامهای نوزاد تنها هنگام خواب آرام نمیگرفتند تا در پایان خواب دوباره فعال شوند. خود سکون نیز بارها در طول خواب افزایش و کاهش پیدا میکرد.
همین نوسان، مهمترین یافته پژوهش محسوب میشود.
پیش از این مشخص بود که با خوابیدن نوزاد، میزان حرکت کاهش مییابد. اما هیچ پژوهشی در این مقیاس نشان نداده بود که سکون نیز دارای ریتمی منظم است؛ ریتمی که بهطور چشمگیری با چرخه رفتوبرگشت میان خواب عمیق و خواب رؤیامحور مطابقت دارد.
هر موج تقریباً یک ساعت طول میکشید تا از یک اوج به اوج بعدی برسد.
پیشتر نیز مشخص شده بود که در بزرگسالان میتوان مراحل خواب را از روی الگوهای حرکتی تشخیص داد. یکی از مطالعات نشان داده بود که این امواج سکون با دادههای دقیق آزمایشگاه خواب همخوانی نزدیکی دارند.
چرخههای خواب با افزایش سن طولانیتر میشوند
این امواج در همه سنین یکسان نبودند.
در سهماهگی، هر چرخه حدود یک ساعت طول میکشید.
اما تا نخستین سالگرد تولد نوزاد، مدت آن حدود ۱۰ دقیقه افزایش یافته بود.
این افزایش تدریجی با نتایج مطالعات کوچکتر آزمایشگاهی درباره چرخههای خواب عمیق و رؤیایی مطابقت داشت.
بزرگسالان در ادامه همین طیف قرار میگیرند.
چرخههای سکون والدین بهطور متوسط حدود ۸۰ دقیقه طول میکشید؛ مدتزمانی طولانیتر از فرزندانشان و نزدیکتر به رقم رایج ۹۰ دقیقهای برای خواب بزرگسالان.
بخشی از این افزایش به دلیل طولانیتر شدن خواب پیوسته نوزادان با افزایش سن بود، اما تمام تغییرات را نمیتوان تنها با این عامل توضیح داد.
ارتباط شیردهی با چرخه خواب نوزاد
یکی از یافتهها بیش از سایر نتایج جلب توجه کرد.
نوزادانی که در ۱۲ ماهگی همچنان از شیر مادر تغذیه میکردند، چرخههای خواب اندکی طولانیتر از نوزادان از شیر گرفتهشده داشتند.
مادران این نوزادان نیز الگوی مشابهی نشان دادند و چرخههای آنها بهطور متوسط حدود هفت دقیقه طولانیتر بود.
علت این ارتباط هنوز مشخص نیست.
پژوهشگران احتمال میدهند هورمونهای موجود در شیر مادر نقش داشته باشند. میزان هورمون کورتیزول که با بیداری مرتبط است، صبحها بیشتر است. در مقابل، هورمون ملاتونین که به خواب کمک میکند، شبها افزایش مییابد.
این سیگنالهای زمانبندیشده ممکن است به تنظیم ساعت زیستی نوزاد کمک کنند و سیستم نابالغ او را به سمت الگوی پایدارتر شب و روز هدایت کنند.
مروری پژوهشی جدید نیز همین نوسانات روزانه ترکیبات شیر مادر را توصیف کرده است، هرچند پژوهشگران تأکید دارند که این ارتباط هنوز اثبات قطعی نشده و تنها سرنخی ارزشمند برای تحقیقات آینده محسوب میشود.
بازگشت یک روش قدیمی به زندگی روزمره
گرگوری حماد، پژوهشگر مهمان دانشگاه و نویسنده نخست مقاله، معتقد است این مطالعه احیای روشی قدیمی است.
چرخههای حرکتی، نخستین نشانگر مراحل خواب بودند و دههها پیش از رواج ثبت فعالیت مغزی و ردیابی حرکات چشم مورد استفاده قرار میگرفتند.
اکتیگرافی این رویکرد را بدون نیاز به بستری شدن در بیمارستان وارد زندگی روزمره کرده است.
مزیت این روش در قابلیت استفاده آسان آن است. یک حسگر مچی یا مچپایی میتواند خواب نوزاد را در تخت خودش و طی شبهای عادی ثبت کند؛ شرایطی که تصویر واقعیتری از خواب خانگی ارائه میدهد.
به گفته حماد، افزایش و کاهش سکون بدن میتواند بهطور قابل اعتمادی نشان دهد نوزاد در کدام چرخه خواب قرار دارد.
این موضوع ابزاری کمهزینه و تکرارپذیر در اختیار پژوهشگران قرار میدهد تا روند بلوغ خواب را در حساسترین سال زندگی دنبال کنند.
تشخیص زودهنگام مشکلات خواب
پیش از این پژوهش، ریتم چرخههای خواب نوزادان عمدتاً بر پایه نمونههای کوچک آزمایشگاهی تخمین زده میشد.
اکنون شواهد گستردهای وجود دارد که نشان میدهد حرکات بدن نوزادان میتواند این چرخهها را ترسیم کند.
این چرخهها در طول سال نخست زندگی بهتدریج طولانیتر میشوند و به نظر میرسد شیردهی نیز بر سرعت این روند اثر بگذارد.
این یافتهها مسیر تازهای پیش روی پزشکان و دانشمندان قرار میدهد.
یک ابزار پوشیدنی ساده که روند تکامل خواب نوزاد را در خانه بررسی کند، میتواند انحراف از مسیر طبیعی رشد را زود تشخیص دهد و فرصت مداخله بهموقع را فراهم سازد.
دکتر وینبک گفت: «هرچه بیشتر یاد بگیریم، بهتر میتوانیم خواب سالم را از خواب ناسالم تشخیص دهیم و به والدین و پزشکان کمک کنیم مشکلات را زودتر شناسایی کنند.»
او امیدوار است ثبت الگوهای حرکتی به ابزاری معمول برای پایش روند رشد کودکان تبدیل شود.
این مطالعه در نشریه علمی SLEEP منتشر شده است.
سوالات متداول
آیا سکون نوزاد هنگام خواب بیمعنا است؟
خیر. این پژوهش نشان داد سکون بدن نوزاد نیز دارای ریتمی منظم است که با چرخههای خواب ارتباط دارد.
چرخه خواب نوزادان چقدر طول میکشد؟
در سهماهگی حدود ۶۰ دقیقه است و تا ۱۲ ماهگی بهطور متوسط حدود ۱۰ دقیقه طولانیتر میشود.
اکتیگرافی چیست؟
اکتیگرافی روشی مبتنی بر حسگرهای پوشیدنی حرکتی است که امکان ثبت الگوهای خواب را خارج از آزمایشگاه فراهم میکند.
آیا شیردهی بر خواب نوزاد تأثیر دارد؟
بر اساس این مطالعه، نوزادان شیرخوار چرخههای خواب اندکی طولانیتر داشتند، اما علت دقیق این ارتباط هنوز مشخص نیست.
اهمیت این کشف چیست؟
این روش میتواند به تشخیص زودهنگام اختلالات رشد خواب و مداخله سریعتر کمک کند.
جمعبندی
کشف ریتم خواب نوزادان نشان میدهد سکون بدن نیز اطلاعات ارزشمندی درباره رشد مغز و تکامل خواب در اختیار دانشمندان قرار میدهد. ابزارهای پوشیدنی ساده ممکن است در آینده به راهکاری کاربردی برای پایش سلامت خواب نوزادان تبدیل شوند.
اگر این مطلب برایتان مفید بود، آن را با والدین و افرادی که از نوزادان مراقبت میکنند به اشتراک بگذارید.
