پژوهش‌های روان‌شناسی نشان می‌دهند دورشدن ذهنی از کار، بازگشت به مکان‌های آرامش‌بخش، تجربه حس شگفتی و کاهش وسواس در برنامه‌ریزی می‌تواند تعطیلات را مؤثرتر کند.
- مدت زمان تعطیلات به اندازه فاصله گرفتن ذهنی از کار و مشکلات روزمره تعیین‌کننده نیست.
- مکان‌های آرامش‌بخش و تجربه‌های ایجادکننده حس شگفتی می‌توانند به کاهش استرس کمک کنند.
- برنامه‌ریزی بیش از حد ممکن است رضایت از تعطیلات را کاهش دهد و فرصت تجربه‌های خودجوش را از بین ببرد.
برای داشتن تعطیلات آرامش‌بخش لزوماً به مرخصی طولانی نیاز ندارید. پژوهش‌های روان‌شناسی نشان می‌دهند که فاصله گرفتن ذهنی از زندگی روزمره، حضور در مکان‌های آشنا و آرامش‌بخش، تجربه‌های الهام‌بخش و کنار گذاشتن تلاش برای برنامه‌ریزی بی‌نقص می‌تواند اثر تجدیدکننده تعطیلات را افزایش دهد.
با آغاز فصل تابستان و افزایش سفرها، پژوهش‌های روان‌شناسی نشان می‌دهند بهره‌مندی بیشتر از تعطیلات فقط به تعداد روزهای مرخصی بستگی ندارد. بر اساس ارزیابی منتشرشده در BBC Future، حتی یک سفر کوتاه نیز می‌تواند به اندازه یک تعطیلات طولانی تجدیدکننده باشد. یکی از عوامل اصلی، توانایی فرد برای فاصله گرفتن ذهنی از استرس‌های زندگی روزمره است.
آیا طول تعطیلات واقعاً مهم است؟
به گزارش BBC، Franziska Speth از دانشگاه فناوری درسدن در آلمان به همراه همکارانش نتایج ۱۳ پژوهش را بررسی کردند. یافته‌ها نشان دادند مدت زمان تعطیلات آن‌قدر که تصور می‌شود بر استراحت و بازیابی انرژی تأثیر ندارد.
با این حال، یک شرط مهم وجود دارد: فرد باید در طول تعطیلات واقعاً از کار و مشکلات روزمره فاصله بگیرد.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند هرچه فرد از نظر ذهنی بیشتر از کار خود فاصله بگیرد، احساس خوب بودن او هم در طول تعطیلات و هم پس از بازگشت از سفر بیشتر خواهد بود.
Ethan Kross، روان‌شناس دانشگاه میشیگان، معتقد است عادت‌هایی مانند بررسی ایمیل‌های کاری می‌توانند بخشی از این مزایا را از بین ببرند.
به همین دلیل، خاموش کردن اعلان‌ها در طول تعطیلات و فاصله گرفتن تا حد امکان از کار می‌تواند بازگشت به زندگی روزمره را نیز آسان‌تر کند. فرد پس از بازگشت می‌تواند با مشکلات خود به شکل سالم‌تری مواجه شود.
۴ راه برای داشتن تعطیلات آرامش‌بخش‌تر
۱. از قدرت مکان‌های آشنا استفاده کنید
احساساتی که مقصد سفر در فرد ایجاد می‌کند نیز اهمیت زیادی دارد. در روان‌شناسی، مفهومی با عنوان «وابستگی به مکان» یا Place Attachment وجود دارد. این مفهوم به توانایی برخی مکان‌ها برای تغییر سریع حال روحی ما به دلیل خاطرات و احساسات شخصی مرتبط با آن‌ها اشاره می‌کند.
به همین دلیل، بازگشت دوباره به مکان‌هایی که در آن‌ها احساس آرامش و امنیت دارید می‌تواند اثر ترمیم‌کننده تعطیلات را افزایش دهد. بنابراین تصور «من همیشه به یک مکان می‌روم» لزوماً به معنای تعطیلات ضعیف‌تر نیست.
پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند نوستالژی می‌تواند اثرات مثبتی بر احساس خوب بودن داشته باشد.
اگر به مکان جدیدی سفر می‌کنید چه کنیم؟
اگر مقصد جدیدی را انتخاب کرده‌اید، می‌توانید به دنبال مکان‌هایی باشید که ویژگی‌های مکان‌هایی را دارند که در گذشته به شما آرامش می‌دادند.
- باغ‌های گیاه‌شناسی در شهر
- پارک‌های آرام
- مکان‌هایی که برای شما تداعی‌کننده احساسات مثبت قوی هستند
چنین مکان‌هایی می‌توانند بخشی از همان نقش آرامش‌بخش مکان‌های آشنا را ایفا کنند.
۲. به دنبال تجربه‌های شگفت‌انگیز باشید
تعطیلات فرصتی برای نگاه کردن به مشکلات روزمره از زاویه‌ای متفاوت است. یکی از راه‌های انجام این کار، تجربه چیزهایی است که احساس «تحسین» یا «هیبت و شگفتی» ایجاد می‌کنند.
به گفته Kross، چنین تجربه‌هایی می‌توانند دامنه توجه فرد را گسترده‌تر کنند و مانع از آن شوند که ذهن دائماً روی همان افکار تکراری بچرخد. در نتیجه، احتمال اینکه اضطراب و مشکلات ذهن فرد را کاملاً درگیر کنند کاهش پیدا می‌کند.
برای تجربه این احساس لزوماً نیازی به رفتن به طبیعت نیست. یک منظره باشکوه، نمای تأثیرگذار از یک شهر یا یک اثر هنری نیز می‌تواند تأثیر مشابهی داشته باشد.
در یکی از پژوهش‌ها، افرادی که در Green River در ایالت یوتا به رفتینگ پرداختند، با وجود تجربه‌ای که از نظر جسمی خسته‌کننده بود، در پایان تور احساس استرس کمتری داشتند.
پژوهشگران اعلام کردند قوی‌ترین عامل پیش‌بینی‌کننده تغییر میزان استرس، احساس شگفتی ایجادشده توسط تجربه بود.
۳. تلاش نکنید همه چیز را به بهترین شکل برنامه‌ریزی کنید
یکی دیگر از دشمنان تعطیلات می‌تواند تلاش برای «انتخاب درست‌ترین گزینه» باشد.
روان‌شناسان شیوه‌های تصمیم‌گیری را به‌طور کلی به دو گروه تقسیم می‌کنند:
- Maximiserها: افرادی که تلاش می‌کنند در هر شرایطی بهترین گزینه ممکن را پیدا کنند.
- Satisficerها: افرادی که وقتی گزینه‌ای به اندازه کافی مناسب برای خود پیدا می‌کنند، جست‌وجو را متوقف می‌کنند.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند گروه دوم معمولاً از انتخاب‌های خود رضایت بیشتری دارند. دلیل آن این است که مقایسه کردن همه گزینه‌ها می‌تواند باعث شود فرد دائماً درباره انتخاب خود تردید کند و روی فرصت‌هایی که از دست داده تمرکز داشته باشد.
۴. به برنامه اجازه دهید کمی انعطاف‌پذیر باشد
Ondrej Mitas از دانشگاه علوم کاربردی Breda به همراه همکارانش ۳۷۶ نظرسنجی و ۱۲ مصاحبه تفصیلی درباره تعطیلات کارکنان آلمانی را بررسی کردند.
نتایج نشان داد افرادی که بیشتر برنامه‌ریزی می‌کردند و تلاش داشتند همه چیز را بهینه کنند، رضایت کمتری از تعطیلات خود داشتند.
برخی شرکت‌کنندگان توضیح دادند که برنامه بیش از حد انعطاف‌ناپذیر باعث شده بود نتوانند از فرصت‌های خودجوشی که در طول سفر برایشان پیش می‌آمد استفاده کنند.
یکی از گردشگران در تایوان گفت به دلیل اینکه نمی‌توانست برنامه خود را تغییر دهد، تجربه‌هایی را که سایر مسافران پیشنهاد کرده بودند از دست داده است. او این وضعیت را «تعطیلات نبود، بلکه پایبندی به برنامه بود» توصیف کرد.
آیا برنامه‌ریزی کمتر برای همه فرهنگ‌ها بهتر است؟
پژوهشگران درباره تعمیم این نتیجه به همه فرهنگ‌ها محتاط هستند.
Mitas در یک مطالعه پیگیری که هنوز منتشر نشده است، رابطه مشابهی را در میان گردشگران هلندی مشاهده نکرد. بنابراین پژوهشگران معتقدند ارتباط میان برنامه‌ریزی و میزان رضایت از تعطیلات ممکن است در فرهنگ‌های مختلف متفاوت باشد.
چرا تعطیلات طولانی‌تر همیشه بهتر نیست؟
نتیجه کلی پژوهش ساده است: تعطیلات طولانی‌تر همیشه به معنای تعطیلات بهتر نیست.
آنچه اهمیت بیشتری دارد، توانایی فرد برای فاصله گرفتن واقعی از زندگی روزمره است. اختصاص دادن زمان به مکان‌ها و تجربه‌هایی که احساس آرامش ایجاد می‌کنند نیز اهمیت دارد.
دنبال کردن تجربه‌هایی که حس شگفتی ایجاد می‌کنند و تلاش نکردن برای بهینه‌سازی تک‌تک دقایق سفر نیز می‌تواند به آرامش بیشتر کمک کند.
این عوامل می‌توانند باعث شوند تعطیلات اثر آرامش‌بخش‌تر و ماندگارتری داشته باشد.
سؤالات متداول
آیا تعطیلات طولانی‌تر آرامش بیشتری ایجاد می‌کند؟
لزوماً نه. پژوهش‌ها نشان می‌دهند فاصله گرفتن ذهنی از کار و زندگی روزمره می‌تواند از طول تعطیلات مهم‌تر باشد.
آیا بررسی ایمیل کاری در تعطیلات مضر است؟
بر اساس دیدگاه Ethan Kross، عادت‌هایی مانند بررسی ایمیل‌های کاری می‌توانند بخشی از مزایای روانی تعطیلات را از بین ببرند.
آیا رفتن به مکان‌های آشنا برای تعطیلات مفید است؟
بله. مکان‌هایی که با خاطرات و احساسات مثبت مرتبط هستند می‌توانند احساس آرامش و امنیت ایجاد کنند.
آیا برای کاهش استرس در تعطیلات باید به طبیعت رفت؟
خیر. منظره‌های باشکوه، نماهای تأثیرگذار شهری و آثار هنری نیز می‌توانند احساس تحسین یا شگفتی ایجاد کنند.
آیا باید برنامه سفر را کاملاً دقیق تنظیم کرد؟
نه لزوماً. پژوهش درباره کارکنان آلمانی نشان داد برنامه‌ریزی و تلاش بیش از حد برای بهینه‌سازی تعطیلات می‌تواند رضایت از سفر را کاهش دهد. با این حال، این نتیجه در مطالعه منتشرنشده روی گردشگران هلندی تکرار نشد.
جمع‌بندی
برای داشتن تعطیلات آرامش‌بخش لازم نیست حتماً مرخصی طولانی بگیرید. فاصله گرفتن واقعی از کار، انتخاب مکان‌هایی که احساس آرامش ایجاد می‌کنند، تجربه چیزهای الهام‌بخش و اجازه دادن به برنامه سفر برای انعطاف‌پذیری بیشتر می‌تواند به شما کمک کند از زمان استراحت خود بهتر استفاده کنید.
دفعه بعد که برای تعطیلات برنامه‌ریزی می‌کنید، به‌جای پر کردن تمام ساعت‌های سفر، بخشی از زمان را برای استراحت، تجربه‌های غیرمنتظره و فاصله گرفتن واقعی از زندگی روزمره کنار بگذارید.
