پژوهشگران MIT نقشه‌ای برای طراحی زیستگاه‌های فضایی ساخته‌اند که ارتباط معماری، نور، حریم خصوصی و فضای زندگی با سلامت روان خدمه را بررسی می‌کند.
- پژوهشگران MIT ارتباط میان طراحی زیستگاه فضایی و احساساتی مانند اضطراب، بی‌حوصلگی، اعتماد و دلتنگی را بررسی کرده‌اند.
- این نقشه شامل ۶۸ عامل و ۱۶۷ ارتباط است و ۱۴ پیامد احساسی را در طراحی محیط زندگی فضانوردان در نظر می‌گیرد.
- حریم خصوصی و امکان تغییر فضای زندگی می‌توانند به ایجاد وابستگی به مکان و کاهش احساس دلتنگی کمک کنند.
پایگاه‌های آینده روی ماه می‌توانند با طراحی هوشمندانه زیستگاه‌های فضایی به کاهش اضطراب، بی‌حوصلگی و دلتنگی فضانوردان کمک کنند. پژوهش جدیدی از MIT نشان می‌دهد که چیدمان فضا، نورپردازی، اندازه اتاق‌ها و امکان تغییر محیط زندگی می‌تواند ارتباط مستقیمی با احساسات و رفاه روانی افرادی داشته باشد که برای مدت طولانی در محیط‌های ایزوله زندگی می‌کنند.
یک پناهگاه در محیطی خطرناک، در نهایت معمولاً با این معیار سنجیده می‌شود که آیا همه افراد از آن زنده بیرون می‌آیند یا نه.
زیردریایی‌ها، ایستگاه‌های قطبی و اقامتگاه‌های اضطراری همگی با محوریت سلامت و ایمنی طراحی می‌شوند و ماژول‌هایی که برای پایگاه‌های ماه در حال طراحی هستند نیز از همین منطق پیروی می‌کنند.
اکنون تیمی در MIT بخش دیگری از این معادله را بررسی کرده است: اینکه چیدمان یک زیستگاه، نورپردازی و اندازه اتاق‌ها چگونه با احساس اضطراب، بی‌حوصلگی یا حس خانه بودن افراد ارتباط پیدا می‌کند.
سلامت خدمه و طراحی پایگاه‌های ماه
Mich Lin، دانشجوی دکتری رشته Aeronautics and Astronautics در MIT، هدایت این پژوهش را بر عهده داشته است.
در گفت‌وگویی با Earth.com، از Lin پرسیده شد که کدام تغییر طراحی بیشترین تأثیر را بر رفاه خدمه دارد.
Lin گفت: «سلامت خدمه ارتباط بسیار زیادی با طراحی زیستگاه دارد، اما هیچ راه‌حل جادویی واحدی وجود ندارد.»
او افزود: «درست مانند خانه‌های ما، چیدمان مبلمان، اندازه اتاق‌ها، افرادی که با آن‌ها زندگی می‌کنیم و حتی قفسه‌هایی که برای نگهداری وسایل خود استفاده می‌کنیم، همگی در احساس رفاه ما نقش دارند.»
Lin همچنین توضیح داد که طراحان در چندین مرحله روی طراحی کار می‌کنند و پاسخ به ترکیب دقیق اعضای خدمه بستگی دارد.
نمودار پشت این ابزار بر اساس پژوهش‌های منتشرشده و قضاوت متخصصان تهیه شده است و هنوز کسی آن را با یک گروه واقعی از خدمه آزمایش نکرده است.
الگوبرداری از نقشه ریسک زیستگاه فضایی ناسا
Human System Risk Board ناسا ۲۹ خطر مرتبط با سلامت فضانوردان را دنبال می‌کند و برای هر خطر، نموداری از جعبه‌های دارای برچسب و فلش‌های ارتباطی ارائه می‌دهد. این فلش‌ها در یک جهت حرکت می‌کنند و دوباره به نقطه قبلی بازنمی‌گردند.
این نمودارها با عاملی آغاز می‌شوند که مأموریت قادر به تغییر آن نیست، مانند فاصله از زمین و در نهایت به یک پیامد می‌رسند؛ برای مثال انجام نشدن یک وظیفه یا تخلیه اضطراری.
تیم Lin همین ساختار را حفظ کرد، اما نقطه پایان را تغییر داد.
آن‌ها ۶۸ عامل را با استفاده از ۱۶۷ فلش به یکدیگر متصل کردند و احساسات را در انتهای مسیر قرار دادند:
- اضطراب
- اعتماد
- بی‌حوصلگی
- کنجکاوی
- خستگی
- احساس خویشاوندی
- دلتنگی
در مجموع ۱۴ پیامد در این نقشه قرار دارد که ۱۱ مورد از آن‌ها معادلی در نسخه ناسا ندارند. ناسا سلامت روان فضانوردان را در حوزه پزشکی رفتاری دسته‌بندی می‌کند.
Katya Arquilla از University of Colorado Boulder بر این پروژه نظارت داشته و Lu Chen کدنویسی آن را انجام داده است.
چگونه پایگاه‌های ماه می‌توانند حس خانه بودن ایجاد کنند؟
تیم پژوهشی ۱۰ ویژگی را تعریف کرد که می‌توانند طراحی یک زیستگاه را شکل دهند.
این ویژگی‌ها شامل موارد زیر هستند:
- نحوه حرکت افراد در محیط
- حریم خصوصی
- نورپردازی
- حجم فضایی که افراد در آن زندگی می‌کنند
- امکان بازآرایی و تغییر یک فضا
شش مورد از این ۱۰ ویژگی برای یک نقشه ریسک جدید هستند.
در مواردی که پژوهش‌ها از یک عدد مشخص پشتیبانی می‌کنند، تیم از داده‌های کمی استفاده کرده است. برای نمونه، شرایط جوی و نورپردازی دارای محدوده‌های مطلوب و قابل قبول هستند.
اما برای حریم خصوصی و توانایی‌های پزشکی چنین محدوده‌هایی وجود ندارد، زیرا این موارد یا هنوز ناشناخته هستند یا به شرایط هر مأموریت بستگی دارند. به همین دلیل، تیم به جای ارائه یک عدد مشخص، دستورالعمل‌های طراحی را فهرست کرده است.
وابستگی به مکان می‌تواند دلتنگی را کاهش دهد
فلش‌های مربوط به دلتنگی در این نقشه از حوزه روان‌شناسی آمده‌اند، نه مهندسی.
Lin به Earth.com گفت: «یکی از ارتباطات مورد علاقه من که در این نقشه نشان می‌دهیم، تأثیر وابستگی به مکان بر احساس دلتنگی است.»
او توضیح داد: «وابستگی به مکان فرایند شکل‌گیری یک پیوند عاطفی با یک مکان است و می‌تواند به یک محیط جدید کمک کند تا به نوعی به خانه‌ای دور از خانه تبدیل شود.»
پژوهش‌هایی که پشت این ارتباط قرار دارند، درباره فضا نیستند.
تیم Lin به مطالعاتی درباره افرادی استناد کرده است که به انتخاب خود یا بدون اختیار مجبور به جابه‌جایی شده‌اند؛ از جمله دانشجویانی که برای رفتن به دانشگاه خانه را ترک می‌کنند و مهاجرانی که زندگی خود را از نو آغاز می‌کنند.
در نمودار، حریم خصوصی و آزادی برای بازآرایی یک اتاق، هر دو با وابستگی به مکان ارتباط دارند.
ادعا این است که عضوی از خدمه که بتواند در اتاق خود را ببندد و جای مبلمان را تغییر دهد، آسان‌تر با محیط جدید سازگار می‌شود.
طراحان می‌توانند نقشه را از انتها به ابتدا بررسی کنند
فردی که در حال طراحی یک مأموریت به مریخ یا یک شبیه‌سازی مأموریت مریخ روی زمین است، می‌تواند نقشه را از ابتدا بررسی کند. برای مثال، فاصله از زمین یک محدودیت اولیه و غیرقابل تغییر است.
اطلس نشان می‌دهد که این فاصله چه چیزهایی را محدود می‌کند:
- غذا
- توانایی‌های پزشکی
- ارتباط با خانواده و دوستان
- دلتنگی در انتهای زنجیره
اما می‌توان مسیر را از انتها نیز دنبال کرد.
برای مثال، کاربر می‌تواند روی «دلتنگی» کلیک کند و سپس فلش‌ها را به سمت عقب دنبال کند تا به وابستگی به مکان، حریم خصوصی و فضای قابل بازآرایی برسد.
برای هر بخش از نقشه، یک خلاصه نوشتاری و منابع علمی ارائه شده است.
یکی از این خلاصه‌ها گزارش می‌دهد که مسیرهای دسترسی، پله‌ها و ورودی‌ها می‌توانند به شکل‌گیری دوستی‌ها کمک کنند.
Lin توضیح داد: «بنابراین این موضوع می‌تواند به آن‌ها ایده‌ای بدهد که فضاهای عمومی زیستگاه را از طریق فضاهای خصوصی به هم متصل کنند تا افراد عملاً مجبور شوند با یکدیگر تعامل داشته باشند.»
تیم پژوهشی در ۱۳ مصاحبه یک‌ساعته با طراحان و مهندسان ناسا، دانشگاه‌ها و صنعت، ۴۸۱ نظر جمع‌آوری کرد.
۱۲ نفر از ۱۳ مصاحبه‌شونده نتوانستند روش کلیک کردن و سپس قرار دادن نشانگر ماوس روی بخش‌های مختلف را پیدا کنند؛ روشی که توضیح می‌دهد چرا یک جعبه به جعبه دیگر متصل شده است. به همین دلیل، اکنون صفحه اصلی ابزار شامل یک راهنمای استفاده است.
این نقشه برای محیط‌های سخت روی زمین نیز کاربرد دارد
تیم پژوهشی نمودار خود را برای محیط‌های شدید به‌طور کلی طراحی کرده است و از منابع روان‌شناسی، انسان‌شناسی و معماری استفاده کرده است.
Lin گفت: «زیردریایی‌ها، سکوهای نفتی، مأموریت‌های قطبی و حتی اردوگاه‌های پناهندگان یا مناطق جنگی، محیط‌هایی فوق‌العاده پراسترس هستند.»
دامنه نوشتاری این پژوهش همچنین پایگاه‌های قطب جنوب و مسکن متراکم شهری را در بر می‌گیرد.
دانشمندان علوم رفتاری از مدت‌ها پیش یک زمستان در قطب جنوب را به‌عنوان جایگزینی برای یک سفر به مریخ در نظر گرفته‌اند.
فشارهایی که در میان خدمه ایزوله روی یخ مشاهده می‌شود، همان چیزی است که طراحان تلاش می‌کنند از وقوع آن جلوگیری کنند.
وقتی Earth.com از Lin پرسید که اکنون چه کسانی از این اطلس استفاده می‌کنند، او گفت که تیم امیدوار است دانشجویان، مدرسان و طراحان زیستگاه از آن استفاده کنند.
این ابزار همچنین به یک استودیوی معماری فضایی که توسط Jeffrey Montes از Different Systems اداره می‌شود، معرفی شده است.
ارتباط‌های نقشه هنوز با خدمه واقعی آزمایش نشده‌اند
فلش‌ها فقط در یک جهت حرکت می‌کنند و مسیر بازگشت در نقشه وجود ندارد.
انسان‌ها محیط‌هایی را که در آن زندگی می‌کنند تغییر می‌دهند و خدمه ISS نیز از بخش‌هایی از ایستگاه فضایی به روش‌هایی استفاده کرده‌اند که هیچ‌کس در ابتدا برای آن طراحی نکرده بود.
تیم Lin همچنین از رتبه‌بندی قدرت ارتباط میان فلش‌ها خودداری کرد.
مصاحبه‌شوندگان درخواست کرده بودند که خطوط ضخیم‌تر و اعدادی برای نشان دادن میزان قدرت هر ارتباط اضافه شود.
پاسخ تیم منفی بود، زیرا این حوزه هنوز در حال توسعه است و تفاوت میان افراد بسیار زیاد است.
فرایند تیم Lin در مقایسه با ناسا سبک‌تر بوده است. در ناسا، یک هیئت و جامعه گسترده‌تری از متخصصان هر نمودار را بررسی می‌کنند.
تعداد عوامل نیز به میزانی محدود شد که بتوان آن‌ها را در یک صفحه مرورگر لپ‌تاپ نمایش داد.
مرحله بعدی، آزمایش و جمع‌آوری داده‌های بیشتر است
مرحله بعدی آزمایش این ارتباط‌ها خواهد بود و این فرایند احتمالاً زمان‌بر است، زیرا پژوهش‌های رفتاری برای مشخص کردن رابطه علت و معلولی به حجم زیادی از داده نیاز دارند.
تیم تاکنون کارگاه‌هایی برگزار کرده است که در آن افراد بر اساس تجربه خود از حضور در مدار یا مأموریت‌های شبیه‌سازی‌شده، نمودارهای شخصی خود را ترسیم کرده‌اند.
Lin اعلام کرد که کد و محتوای این پروژه به‌صورت متن‌باز در GitHub در دسترس افرادی قرار گرفته است که می‌خواهند نسخه متفاوتی از آن ایجاد کنند.
در حال حاضر، این اطلس آنچه را در پژوهش‌های منتشرشده وجود دارد ثبت می‌کند.
اینکه آیا یک زیستگاه طراحی‌شده بر اساس راهنمایی‌های این اطلس واقعاً وضعیت خدمه را بهتر می‌کند یا نه، در نهایت به آزمایش‌های واقعی نیاز خواهد داشت.
نتیجه‌گیری: آینده طراحی پایگاه‌های ماه فقط به بقا محدود نمی‌شود
طراحی پایگاه‌های ماه در آینده تنها به مقاومت سازه، تأمین اکسیژن و حفظ جان فضانوردان محدود نخواهد بود. پژوهش MIT نشان می‌دهد که نور، حریم خصوصی، اندازه فضا، امکان تغییر محیط و ایجاد وابستگی عاطفی به محل زندگی نیز می‌توانند در کاهش اضطراب، بی‌حوصلگی و دلتنگی نقش داشته باشند.
با این حال، این ارتباط‌ها هنوز با خدمه واقعی آزمایش نشده‌اند و پژوهش‌های آینده باید مشخص کنند که طراحی چنین زیستگاه‌هایی تا چه اندازه می‌تواند واقعاً سلامت و رفاه انسان را در محیط‌های شدید بهبود دهد.
مطالعه کامل این پژوهش در مجله npj Microgravity منتشر شده است.
اگر به آینده سکونت انسان در ماه، مریخ و معماری فضایی علاقه دارید، این موضوع نشان می‌دهد که «خانه» در فضا ممکن است بسیار فراتر از یک سازه برای زنده ماندن باشد.
سؤالات متداول درباره طراحی پایگاه‌های ماه
آیا طراحی پایگاه‌های ماه می‌تواند اضطراب فضانوردان را کاهش دهد؟
پژوهش MIT نشان می‌دهد که طراحی زیستگاه، نورپردازی، حریم خصوصی و فضای قابل تغییر با احساساتی مانند اضطراب ارتباط دارند، اما این ارتباط‌ها هنوز با خدمه واقعی آزمایش نشده‌اند.
وابستگی به مکان چگونه به کاهش دلتنگی کمک می‌کند؟
وابستگی به مکان یک پیوند عاطفی با محیط زندگی است که می‌تواند باعث شود یک مکان جدید بیشتر شبیه «خانه‌ای دور از خانه» احساس شود.
مهم‌ترین ویژگی‌های طراحی یک زیستگاه فضایی چیست؟
نحوه حرکت افراد در محیط، حریم خصوصی، نورپردازی، حجم فضای زندگی و امکان بازآرایی محیط از ویژگی‌های بررسی‌شده در این پژوهش هستند.
آیا این نقشه فقط برای پایگاه‌های ماه کاربرد دارد؟
خیر. این چارچوب برای محیط‌های شدید به‌طور کلی طراحی شده و می‌تواند برای زیردریایی‌ها، سکوهای نفتی، مأموریت‌های قطبی، اردوگاه‌های پناهندگان، مناطق جنگی، پایگاه‌های قطب جنوب و مسکن متراکم شهری نیز مورد توجه قرار گیرد.
آیا نتایج این پژوهش در مأموریت‌های واقعی فضایی آزمایش شده‌اند؟
خیر. تیم پژوهشی تأکید می‌کند که هنوز هیچ خدمه واقعی برای آزمایش این ارتباط‌ها مورد بررسی قرار نگرفته‌اند و آزمایش‌های واقعی به داده‌های بیشتری نیاز دارند.
