- پژوهش جدید نشان می‌دهد برخی تغییرات مرتبط با حافظه ممکن است از دهه ۵۰ زندگی قابل مشاهده باشند.
- دقت حافظه در گروه جوان‌تر بیشتر از گروه‌های میانسال و سالمند بود.
- کاهش حجم هیپوکامپ به‌تنهایی نتوانست الگوی اصلی خطاهای حافظه مرتبط با سن را توضیح دهد.
تغییرات حافظه ممکن است بسیار زودتر از تصور ما آغاز شوند
مشکلات حافظه معمولاً با سالمندی مرتبط دانسته می‌شوند، اما یافته‌های جدید نشان می‌دهند که تغییرات حافظه ممکن است مدت‌ها پیش از دوران سالمندی آغاز شوند. پژوهشگران دریافته‌اند برخی تغییرات در الگوهای مغزی مرتبط با یادآوری، ممکن است زمانی که افراد به دهه ۵۰ زندگی می‌رسند، قابل مشاهده باشند.
فراموش کردن یک نام یا دیدن چهره‌ای آشنا بدون به یاد آوردن محل ملاقات، معمولاً نشانه‌ای از مشکلاتی تلقی می‌شود که در سنین بسیار بالاتر ظاهر می‌شوند. با این حال، حافظه ناگهان در دوران سالمندی تغییر نمی‌کند.
یافته‌های جدید نشان می‌دهند که برخی تغییرات ممکن است پیش از رسیدن به سالمندی آغاز شده باشند.
پژوهش درباره تغییرات حافظه در میانسالی چگونه انجام شد؟
این پژوهش توسط Destaw Mekbib، پژوهشگر پسادکتری و Ian McDonough، دانشیار روان‌شناسی در Binghamton University هدایت شد.
گروه نهایی پژوهش شامل ۶۱ بزرگسال بود:
- ۱۷ نفر در سنین ۱۸ تا ۳۰ سال
- ۲۱ نفر در سنین ۵۰ تا ۶۰ سال
- ۲۳ نفر در سنین ۶۱ تا ۷۴ سال
McDonough گفت: «این پژوهش یکی از فهرست رو به رشدی از مطالعاتی است که نشان می‌دهند دوره میانسالی واقعاً برای عملکرد حافظه اهمیت دارد و نباید نادیده گرفته شود. برای مدت طولانی، بیشتر مطالعات بر مقایسه بزرگسالان جوان با بزرگسالان مسن متمرکز بوده‌اند.»
او افزود: «ما شاهد کاهش قابل توجهی در دقت حافظه از گروه سنی ۲۰ تا ۳۰ سال به افراد دهه ۵۰ زندگی هستیم. برخی از این فرایندهای هیپوکامپی از همان میانسالی شروع به کاهش می‌کنند.»
به گفته او، «این موضوع نشان می‌دهد میانسالی واقعاً یک نقطه گذار است.»
آزمون چهره‌ها و ارتباط میان خاطرات
پژوهشگران می‌خواستند بررسی کنند افراد تا چه اندازه می‌توانند ارتباط میان بخش‌های مختلف یک تجربه را به خاطر بسپارند.
این توانایی «حافظه تداعی‌گر» نامیده می‌شود، یعنی توانایی به خاطر سپردن اینکه دو چیز به یکدیگر تعلق دارند یا با هم مرتبط هستند.
شرکت‌کنندگان چهره‌های خنثی را مشاهده کردند که هر کدام با یک شیء یا یک صحنه همراه شده بود. از آن‌ها خواسته شد تصور کنند فرد موردنظر با آن شیء تعامل دارد یا در آن صحنه حضور دارد تا ارتباط میان آن‌ها بهتر شکل بگیرد.
پس از یک استراحت کوتاه، چهره‌ها دوباره به شرکت‌کنندگان نشان داده شد. آن‌ها باید تصویر درست مربوط به شیء یا صحنه را از میان چهار تصویری که قبلاً دیده بودند، انتخاب می‌کردند.
موفقیت در این آزمون به یادآوری دقیق ارتباط میان چهره و تصویر وابسته بود، نه صرفاً تشخیص اینکه تصویر قبلاً دیده شده است.
چرا آشنایی تصاویر می‌تواند گمراه‌کننده باشد؟
McDonough گفت: «کار سخت می‌شود، زیرا اکنون همه این تصاویر روی صفحه نمایش در طول آزمون آشنا به نظر می‌رسند.»
او توضیح داد: «آن‌ها می‌دانند که قبلاً همه این تصاویر را دیده‌اند، اما اکنون باید همان ارتباط مشخص را به خاطر بیاورند. این همان جایی است که افراد با افزایش سن، واقعاً شروع به نشان دادن این خطاها می‌کنند.»
دقت حافظه با افزایش سن کاهش یافت. بزرگسالان جوان تعداد بیشتری از ارتباط‌ها را نسبت به گروه میانسال و سالمند به‌درستی به خاطر آوردند.
با این حال، میان گروه میانسال و گروه سالمند تفاوت مشخصی در دقت کلی حافظه دیده نشد. همچنین میان گروه‌ها تفاوت قابل اعتمادی در فراموشی کامل یا نوع کلی پاسخ‌های اشتباه وجود نداشت.
تغییر الگوهای هیپوکامپ در مغز با افزایش سن
پژوهشگران در طول انجام این وظیفه از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی یا fMRI برای بررسی الگوهای فعالیت در هیپوکامپ استفاده کردند.
هیپوکامپ بخشی از مغز است که به شکل‌گیری و بازیابی خاطرات کمک می‌کند.
تیم پژوهشی فعالیت مغز را در سه مرحله با یکدیگر مقایسه کرد:
- مرحله یادگیری
- دوره استراحت پس از یادگیری
- مرحله بازیابی خاطره
بازیابی مرحله‌ای است که فرد تلاش می‌کند یک خاطره ذخیره‌شده را دوباره به ذهن بیاورد.
در طول این مراحل، شباهت میان الگوهای هیپوکامپ با افزایش سن کمتر شد. در بزرگسالان جوان، شباهت بیشتر میان الگوهای فعالیت هنگام یادگیری و بازیابی با دقت بهتر حافظه ارتباط داشت.
این ارتباط در میانسالی ضعیف‌تر شد و در مسن‌ترین گروه به‌طور واضح دیده نشد.
بنابراین، الگوهای مشابه فعالیت مغزی ممکن است با افزایش سن به شکل متفاوتی از حافظه حمایت کنند.
فعال‌سازی دوباره حافظه همیشه مفید نیست
پژوهشگران همچنین فرایندی به نام «فعال‌سازی دوباره» یا Reactivation را بررسی کردند. این فرایند زمانی رخ می‌دهد که مغز الگویی از فعالیت را که مشابه الگویی در زمان یادگیری است، دوباره ایجاد می‌کند.
در بزرگسالان جوان، فعال‌سازی دوباره قوی‌تر با عملکرد بهتر حافظه ارتباط داشت.
اما در بزرگسالان مسن، شباهت بیشتر میان الگوهای فعالیت در مراحل مختلف حافظه با اشتباهات بیشتری همراه بود؛ اشتباهاتی که میان دسته‌های شیء و صحنه جابه‌جا می‌شدند.
McDonough گفت: «هرچه آن‌ها هیپوکامپ را به شکلی فعال‌سازی دوباره کنند که با رمزگذاری اطلاعات سازگار باشد، احتمال بیشتری دارد که این خطاهای حافظه را مرتکب شوند.»
او افزود: «بنابراین، به جای اینکه این الگوی فعال‌سازی دوباره با حافظه بهتر ارتباط داشته باشد، با آن خطاها مرتبط است.»
کوچک شدن هیپوکامپ علت اصلی این الگو نبود
تیم پژوهشی بررسی کرد که آیا کوچک شدن هیپوکامپ می‌تواند تفاوت‌های مرتبط با سن را توضیح دهد یا خیر.
حجم هیپوکامپ با افزایش سن کاهش پیدا می‌کرد، اما این موضوع الگوی اصلی خطاهای حافظه را توضیح نمی‌داد.
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که فعالیت درون هیپوکامپ پیش از یادگیری و در زمان یادگیری تا چه اندازه هماهنگ است.
برخی از این اندازه‌گیری‌ها به توضیح دقت کلی حافظه کمک کردند، اما توضیح ندادند که چرا شباهت بیشتر میان الگوهای فعالیت در بزرگسالان مسن با خطاهای بیشتری ارتباط داشت.
تفاوت در میزان توجه نیز نتوانست الگوی مرتبط با سن را توضیح دهد.
نتایج نشان می‌دهند که تغییرات حافظه را نمی‌توان صرفاً با این توضیح بیان کرد که هیپوکامپ در سنین بالاتر کوچک‌تر یا ضعیف‌تر می‌شود.
چرا میانسالی باید در تحقیقات حافظه جدی گرفته شود؟
این یافته‌ها اهمیت دارند، زیرا میانسالی اغلب در تحقیقات مربوط به حافظه نادیده گرفته شده است.
بسیاری از مقایسه‌های پیشین بر بزرگسالان جوان و افراد بسیار مسن تمرکز داشتند و اطلاعات کمتری درباره سال‌های میان این دو دوره زندگی وجود داشت.
McDonough گفت: «ما واقعاً درک علمی خوبی از آنچه در میانسالی اتفاق می‌افتد نداریم، زیرا مغز در این دوره به‌طور یکنواخت دچار کاهش نمی‌شود و برخی مناطق سریع‌تر از مناطق دیگر کاهش پیدا می‌کنند.»
او افزود: «پیدا کردن زمان وقوع این نقاط تغییر بسیار مهم خواهد بود.»
پیگیری یک گروه از افراد در طول سال‌های زیاد می‌تواند مشخص کند این تغییرات دقیقاً چه زمانی آغاز می‌شوند.
چنین پژوهش‌هایی همچنین ممکن است نشان دهند چرا تغییرات حافظه در افراد مختلف با یکدیگر تفاوت دارد.
محدودیت‌های مهم این پژوهش
این مطالعه تنها شامل ۶۱ نفر بود، بنابراین حجم نمونه کوچک محسوب می‌شد.
همچنین میان جوان‌ترین گروه و گروه میانسال فاصله سنی زیادی وجود داشت. هیچ شرکت‌کننده‌ای در دهه ۳۰ یا ۴۰ زندگی در این پژوهش حضور نداشت.
به همین دلیل، نتایج نمی‌توانند دقیقاً نشان دهند حافظه چگونه سال‌به‌سال تغییر می‌کند و همچنین نمی‌توانند سن دقیقی را برای آغاز این تغییر مشخص کنند.
اسکن‌های مغزی نیز محدودیت‌هایی دارند. الگوهای فعالیت مشابه می‌توانند نشان‌دهنده فعال‌سازی دوباره حافظه باشند، اما ممکن است بازتاب‌دهنده فرایندهای ذهنی دیگری نیز باشند.
بنابراین، این اسکن‌ها مستقیماً نشان نمی‌دهند که یک خاطره دقیقاً در حال بازپخش شدن است.
نتایج نشان‌دهنده ارتباط میان سن، الگوهای فعالیت هیپوکامپ و عملکرد حافظه هستند. این یافته‌ها ثابت نمی‌کنند که افزایش سن در هر فرد به‌طور مستقیم باعث ایجاد یک الگوی مشخص مغزی می‌شود.
تغییرات حافظه ممکن است از میانسالی آغاز شوند
با وجود این محدودیت‌ها، یافته‌ها نشان می‌دهند که تغییرات مهم حافظه ممکن است پیش از دوران سالمندی آغاز شوند.
میانسالی می‌تواند دوره‌ای مهم برای درک این موضوع باشد که مغز چگونه شروع می‌کند خاطرات را به شکلی متفاوت پردازش کند.
نتایج همچنین نشان می‌دهند که فعال‌سازی قوی‌تر مغز همیشه مفید نیست. در بزرگسالان مسن، بازگرداندن یک الگوی حافظه گسترده‌تر یا کم‌دقت‌تر ممکن است گاهی اتصال جزئیات درست به یکدیگر را دشوارتر کند.
یادگیری بیشتر درباره این تغییرات می‌تواند به پژوهشگران کمک کند تا بهتر درک کنند حافظه از چه زمانی شروع به تغییر می‌کند و چرا برخی افراد نسبت به دیگران مشکلات بیشتری را تجربه می‌کنند.
سؤالات متداول درباره تغییرات حافظه
آیا مشکلات حافظه فقط در سالمندی شروع می‌شوند؟
خیر. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند برخی تغییرات در دقت حافظه و الگوهای فعالیت مغزی ممکن است از میانسالی و دهه ۵۰ زندگی قابل مشاهده باشند.
حافظه تداعی‌گر چیست؟
حافظه تداعی‌گر توانایی به خاطر سپردن ارتباط میان دو بخش از یک تجربه است، مانند ارتباط یک چهره با یک شیء یا یک صحنه مشخص.
هیپوکامپ چه نقشی در حافظه دارد؟
هیپوکامپ بخشی از مغز است که به شکل‌گیری و بازیابی خاطرات کمک می‌کند.
آیا کوچک شدن هیپوکامپ علت اصلی کاهش دقت حافظه است؟
بر اساس این پژوهش، حجم هیپوکامپ با افزایش سن کاهش داشت، اما این موضوع به‌تنهایی الگوی اصلی خطاهای حافظه را توضیح نداد.
آیا فعال‌سازی دوباره حافظه همیشه باعث یادآوری بهتر می‌شود؟
خیر. در بزرگسالان جوان فعال‌سازی دوباره قوی‌تر با حافظه بهتر ارتباط داشت، اما در بزرگسالان مسن شباهت بیشتر میان الگوهای فعالیت با برخی خطاهای حافظه همراه بود.
جمع‌بندی
تغییرات حافظه ممکن است برخلاف تصور رایج، تنها به دوران سالمندی محدود نباشند و برخی نشانه‌های آن‌ها از میانسالی قابل مشاهده باشند. این پژوهش نشان می‌دهد درک بهتر تغییرات مغز و حافظه در سال‌های میانی زندگی می‌تواند به شناخت دقیق‌تر زمان آغاز این دگرگونی‌ها و تفاوت آن‌ها میان افراد کمک کند.
نتایج این مطالعه در مجله Cerebral Cortex منتشر شده است.
اگر به تازه‌ترین یافته‌های علمی درباره مغز، حافظه و سلامت علاقه دارید، مطالب علمی جدید را در مجله ما دنبال کنید.
