- هر سه رژیم باعث حدود ۱۰ درصد کاهش وزن شدند، اما کاهش چربی کبد در رژیم کتو به ۶۷ درصد رسید.
- حساسیت عضلات به انسولین در هر سه گروه حدود ۵۰ درصد افزایش یافت و تفاوت معناداری میان آن‌ها وجود نداشت.
- نتایج مطالعه نشان می‌دهد انتخاب رژیم غذایی می‌تواند بر پیامدهای سلامت، فراتر از کاهش وزن به‌تنهایی، تأثیر بگذارد.
یک مطالعه بالینی جدید نشان می‌دهد رژیم کتو می‌تواند در کاهش چربی کبد، مزیتی فراتر از کاهش وزن به‌تنهایی داشته باشد. هر سه رژیم غذایی بررسی‌شده تقریباً باعث کاهش وزن یکسان شدند، اما میزان کاهش چربی کبد در افرادی که رژیم بسیار کم‌کربوهیدرات کتوژنیک داشتند، به‌طور قابل‌توجهی بیشتر بود.
شرکت‌کنندگان مبتلا به چاقی، پیش‌دیابت و بیماری کبد چرب، حدود ۱۰ درصد از وزن بدن خود را از دست دادند. با این حال، چربی کبد در گروه رژیم کتو ۶۷ درصد کاهش یافت، در حالی که این میزان در دو گروه دیگر که همچنان کربوهیدرات مصرف می‌کردند، ۴۵ درصد بود.
کاهش وزن بخش بزرگی از تغییرات را ایجاد کرد، اما نوع رژیم غذایی در طول کاهش وزن، نتیجه‌ای متفاوت در کبد به همراه داشت.
این کارآزمایی در WashU Medicine انجام شد و تیم پژوهشی تمام وعده‌های غذایی شرکت‌کنندگان را برای حدود پنج ماه تأمین کرد. ۵۵ بزرگسال به‌صورت تصادفی در سه گروه رژیم کتوژنیک، مدیترانه‌ای و رژیم گیاهی با چربی بسیار کم قرار گرفتند. در نهایت، ۴۲ نفر مطالعه را به پایان رساندند و در تحلیل اصلی قرار گرفتند؛ ۱۴ نفر در هر گروه.
Samuel Klein، نویسنده ارشد مطالعه، گفت: «برای بیماران مبتلا به چاقی، پیش‌دیابت و بیماری کبد چرب، کاهش وزن ایجادشده با یک رژیم غذایی بسیار کم‌کربوهیدرات، اثرات درمانی بیشتری بر متابولیسم گلوکز و چربی‌ها دارد که می‌تواند بیش از کاهش وزن به‌تنهایی به جلوگیری از پیشرفت بیماری‌های متابولیک شدیدتر کمک کند.»
تمام وعده‌های غذایی در این مطالعه تأمین شد
بیشتر مطالعات مربوط به رژیم غذایی از افراد می‌خواهند خرید و آشپزی خود را تغییر دهند، اما در این تحقیق، غذا مستقیماً در اختیار شرکت‌کنندگان قرار گرفت. افراد وعده‌های غذایی بسته‌بندی‌شده را دریافت می‌کردند و هر هفته با یک متخصص تغذیه مطالعه ملاقات داشتند.
شرکت‌کنندگان گزارش کردند که بیش از ۹۵ درصد وعده‌های غذایی و میان‌وعده‌های تعیین‌شده را مصرف کرده‌اند.
این سه برنامه غذایی از نظر ترکیب مواد مغذی تفاوت زیادی با یکدیگر داشتند. به ازای هر ۲ هزار کالری:
- رژیم کتوژنیک شامل ۲۰ گرم کربوهیدرات بود.
- رژیم مدیترانه‌ای شامل ۲۵۴ گرم کربوهیدرات بود.
- رژیم گیاهی شامل ۳۵۲ گرم کربوهیدرات بود.
این تفاوت، فاصله میان یک روز غذایی بدون نان، برنج یا میوه و روزی است که هر سه ماده بخش اصلی برنامه غذایی را تشکیل می‌دهند.
چربی، ۷۳ درصد کالری رژیم کتو را تشکیل می‌داد. این میزان در رژیم مدیترانه‌ای ۳۵ درصد و در رژیم گیاهی ۱۵ درصد بود.
همه شرکت‌کنندگان با میانگین وزنی حدود ۲۵۰ پوند، معادل ۱۱۳ کیلوگرم، مطالعه را آغاز کردند و طی چهار تا پنج ماه حدود ۲۵ پوند، معادل ۱۲ کیلوگرم، وزن کم کردند. هیچ‌یک از گروه‌ها سریع‌تر از گروه‌های دیگر به این کاهش وزن نرسیدند.
حساسیت عضلات به انسولین در هر سه رژیم بهتر شد
انسولین قند را از خون به داخل سلول‌ها منتقل می‌کند. در افراد مبتلا به پیش‌دیابت، عضلات به‌درستی به انسولین پاسخ نمی‌دهند. کاهش وزن، صرف‌نظر از نوع غذا، بخش قابل‌توجهی از این مشکل را بهبود داد.
حساسیت عضلات به انسولین در هر سه گروه حدود ۵۰ درصد افزایش یافت و تفاوت معناداری میان آن‌ها دیده نشد. قند خون ناشتا و انسولین نیز در همه گروه‌ها کاهش پیدا کرد.
Klein گفت: «هر سه رژیم غذایی، با وجود تفاوت بسیار زیاد در ترکیب درشت‌مغذی‌ها، از رژیم بسیار کم‌کربوهیدرات تا رژیم بسیار پرکربوهیدرات، توانستند تنها از طریق کاهش وزن سلامت متابولیک را بهبود دهند.»
رژیم کتو بیشترین کاهش چربی کبد را ایجاد کرد
جایی که نتایج سه رژیم دیگر مشابه باقی نماند، کبد بود. کاهش چربی کبد در رژیم کتوژنیک به ۶۷ درصد رسید، در حالی که در هر یک از دو رژیم دیگر ۴۵ درصد بود.
پاسخ خود کبد به انسولین نیز در برنامه غذایی بسیار کم‌کربوهیدرات، دو تا سه برابر بیشتر بهبود یافت.
Max Petersen، استادیار پزشکی در WashU و نویسنده اول این مطالعه، گفت: «بیماری کبد چرب حدود ۷۵ درصد از بزرگسالان مبتلا به چاقی در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد و به سریع‌ترین علت در حال رشد بیماری مزمن کبد و سیروز کبدی تبدیل شده است.»
او افزود: «مطالعه ما نشان می‌دهد برای افراد مبتلا به چاقی و بیماری کبد چرب، یک رژیم کتوژنیک کم‌کربوهیدرات می‌تواند به کاهش این آمار کمک کند.»
کبد در رژیم کتو چربی جدید کمتری تولید کرد
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که کبد تا چه اندازه چربی جدید تولید می‌کند. میزان تولید چربی جدید در کبد، در رژیم کتوژنیک و رژیم مدیترانه‌ای کاهش یافت، اما چنین کاهش مشابهی در رژیم گیاهی مشاهده نشد.
بیشترین کاهش تولید چربی جدید در رژیم کتو دیده شد.
رژیم کتو شاخص‌های پیش‌دیابت را بیشتر بهبود داد
در پایان مطالعه، نیمی از افراد گروه رژیم کتوژنیک دیگر معیارهای پیش‌دیابت را نداشتند. این رقم در رژیم مدیترانه‌ای ۲۹ درصد و در رژیم گیاهی ۷ درصد بود.
اندازه‌گیری‌های انجام‌شده در طول شبانه‌روز نیز الگوی مشابهی را نشان دادند. میانگین انسولین در رژیم کتو ۷۴ درصد کاهش یافت، در حالی که میزان کاهش در دو رژیم دیگر به‌ترتیب ۴۴ درصد و ۲۷ درصد بود.
رژیم کم‌کربوهیدرات عملکرد پانکراس را ترمیم نکرد
یک نکته مهم این بود که رژیم کم‌کربوهیدرات نتوانست عملکرد پانکراس را ترمیم کند. پس از مصرف یک نوشیدنی شیرین، پانکراس در تمام گروه‌ها همان مقدار انسولین را ترشح کرد که پیش از کاهش وزن ترشح می‌کرد.
چند ماه کاهش مصرف کربوهیدرات، عملکرد این سلول‌ها را بهبود نداد.
کلسترول در هر سه رژیم کاهش یافت
رژیمی که ۷۳ درصد کالری آن از چربی تأمین می‌شود و ۲۳ درصد کالری آن تنها از چربی اشباع‌شده تشکیل شده است، به‌طور طبیعی پرسش‌هایی درباره سلامت قلب ایجاد می‌کند.
وعده‌های غذایی رژیم کتوژنیک روزانه ۷۴۹ میلی‌گرم کلسترول داشتند، در حالی که این میزان در برنامه گیاهی فقط ۱۶ میلی‌گرم بود.
با وجود این، در این کارآزمایی هیچ‌کدام از این عوامل باعث افزایش کلسترول نشدند. کلسترول کل و LDL پس از کاهش وزن در هر سه گروه کاهش یافتند. آپولیپوپروتئین B نیز کاهش پیدا کرد و تفاوتی میان سه گروه مشاهده نشد.
تری‌گلیسیریدهای اندازه‌گیری‌شده در طول یک شبانه‌روز نیز تفاوتی میان گروه‌ها نشان ندادند.
تری‌گلیسیرید ناشتا بیشترین کاهش را در رژیم کتو داشت. همچنین HDL در این گروه کاهش پیدا نکرد، در حالی که در دو برنامه غذایی دیگر کاهش یافت.
نتایج پنج‌ماهه را نباید به یک عمر رژیم کتو تعمیم داد
این نتیجه محدودتر از چیزی است که ممکن است در نگاه اول به نظر برسد. یافته‌ها مربوط به پنج ماه دریافت وعده‌های غذایی تأمین‌شده برای ۴۲ نفر است، نه یک عمر رژیم کم‌کربوهیدرات در شرایط واقعی زندگی.
مطالعات دیگر درباره رژیم کتو نیز افزایش LDL را گزارش کرده‌اند.
پرسش‌های مهمی که هنوز پاسخ ندارند
تأمین تمام غذای شرکت‌کنندگان هم نقطه قوت این مطالعه بود و هم یکی از محدودیت‌های آن. پایبندی بیش از ۹۵ درصدی به رژیم، الزاماً بازتاب شرایط واقعی پیروی از رژیم کتوژنیک هنگام سفر یا غذا خوردن در رستوران نیست.
نویسندگان همچنین اعلام کردند که ۱۴ نفر در هر گروه، تعداد کمی است و ممکن است برخی تفاوت‌های واقعی میان رژیم‌ها در این مطالعه شناسایی نشده باشند.
دو پرسش مهم نیز وجود دارد که این کارآزمایی برای پاسخ دادن به آن‌ها طراحی نشده بود:
- آیا کاهش ملایم‌تر مصرف کربوهیدرات، بدون رسیدن به کتوز، می‌تواند همان اثر را بر کبد داشته باشد؟
- آیا رژیم باید هم‌زمان با کاهش وزن اجرا شود، یا شروع آن پس از کاهش وزن نیز همان مزایای سلامت متابولیک را ایجاد می‌کند؟
Petersen گفت: «بسیاری از بیماران از نظر متابولیک ناسالم، نامزد دریافت داروهای GLP-1 نیز هستند که ابزارهای بسیار مفیدی برای کمک به کاهش وزن بوده‌اند. اما نتایج ما نشان می‌دهد انتخاب رژیم غذایی همچنان اهمیت دارد، زیرا بر نتایج مشخص سلامت تأثیر می‌گذارد و این تأثیر فراتر از کاهش وزن به‌تنهایی است.»
سؤالات متداول درباره رژیم کتو و کاهش چربی کبد
آیا رژیم کتو چربی کبد را بیشتر از رژیم مدیترانه‌ای کاهش داد؟
بله. در این کارآزمایی، چربی کبد در گروه رژیم کتو ۶۷ درصد کاهش یافت، در حالی که این میزان در رژیم مدیترانه‌ای ۴۵ درصد بود.
آیا شرکت‌کنندگان در هر سه رژیم به یک اندازه وزن کم کردند؟
بله. شرکت‌کنندگان در هر سه گروه حدود ۱۰ درصد وزن بدن خود را از دست دادند و هیچ گروهی سریع‌تر از دیگری وزن کم نکرد.
آیا رژیم کتو می‌تواند پیش‌دیابت را بهبود دهد؟
در این مطالعه، ۵۰ درصد افراد گروه کتوژنیک در پایان دیگر معیارهای پیش‌دیابت را نداشتند، در مقابل ۲۹ درصد در رژیم مدیترانه‌ای و ۷ درصد در رژیم گیاهی.
آیا رژیم کتو باعث افزایش کلسترول شد؟
در این مطالعه پنج‌ماهه، کلسترول کل و LDL پس از کاهش وزن افزایش نیافتند و در هر سه گروه کاهش پیدا کردند. با این حال، مطالعات دیگر افزایش LDL را گزارش کرده‌اند.
آیا نتایج این مطالعه برای همه افراد و در بلندمدت قابل تعمیم است؟
خیر. این مطالعه فقط ۴۲ نفر را در تحلیل اصلی بررسی کرد و به مدت حدود پنج ماه ادامه داشت، بنابراین درباره اثرات بلندمدت رژیم کتو پاسخ قطعی ارائه نمی‌دهد.
نتیجه‌گیری: رژیم کتو می‌تواند مزیتی فراتر از کاهش وزن برای کبد داشته باشد
این کارآزمایی نشان داد کاهش وزن، صرف‌نظر از نوع رژیم غذایی، می‌تواند سلامت متابولیک و حساسیت عضلات به انسولین را بهبود دهد. اما رژیم کتو در شرایط این مطالعه، کاهش بیشتری در چربی کبد ایجاد کرد و برخی شاخص‌های پیش‌دیابت و متابولیسم انسولین را نیز بیشتر بهبود داد.
با این حال، تعداد محدود شرکت‌کنندگان و مدت پنج‌ماهه مطالعه نشان می‌دهد که برای نتیجه‌گیری درباره اثرات بلندمدت، تحقیقات بیشتری لازم است. انتخاب رژیم غذایی، طبق نتایج این پژوهش، می‌تواند نقشی فراتر از کاهش وزن به‌تنهایی در نتایج سلامت داشته باشد.
اگر به دنبال بهبود کبد چرب و سلامت متابولیک هستید، نتایج علمی جدید را دنبال کنید و پیش از ایجاد تغییرات اساسی در رژیم غذایی، شرایط فردی خود را در نظر بگیرید.
منبع: مطالعه کامل در مجله Cell Metabolism منتشر شده است.
