چرا برخی افراد آهنربای پشهها هستند؟
بعضی افراد واقعاً بیشتر از دیگران هدف نیش پشهها قرار میگیرند، اکنون دانشمندان کمکم در حال فهمیدن دلیل این موضوع هستند.
اکثر افرادی که دائماً توسط پشهها گزیده میشوند، نظریه شخصی خودشان را درباره علت این اتفاق دارند.
در این حدسها معمولاً گروه خونی مطرح میشود، همچنین طعم خون، یا اینکه جذب شدن برای حشرات موضوعی ژنتیکی و ثابت است یا نه.
پژوهشگران سالها نسبت به این توضیحات تردید داشتند، چون دادههای موجود در این زمینه معمولاً مبهم بود.
اکنون یک مرور علمی جدید در حال تغییر این دیدگاه است. سیگنالهایی که پشهها دنبال میکنند در واقع شیمیایی، مشخص، گاهی تحت تأثیر بیماریهایی هستند که خود حشرات حمل میکنند.
رابطه پشهها با پوست انسان
این بررسی علمی به سرپرستی پروفسور «شنگکون دنگ» از دانشگاه پزشکی آنهویی انجام شده است. این پژوهش سالها تحقیقات درباره پشههای ماده، نحوه انتخاب قربانی توسط آنها را جمعبندی میکند.
فقط پشههای ماده نیش میزنند، چون برای تولید تخم به پروتئین موجود در خون نیاز دارند. آنها برای پیدا کردن خون از مجموعهای از نشانههای شیمیایی، فیزیکی استفاده میکنند.
این نشانهها در فاصلههای مختلف فعال میشوند؛ از تنفس انسان شروع میشود، در نهایت به پوست میرسد.
سیگنال دیاکسید کربن
اولین سیگنالی که پشه دریافت میکند دیاکسید کربن موجود در بازدم ما است؛ مادهای که از فاصله چند ده فوتی قابل تشخیص است. همین نشانه بهتنهایی بخش زیادی از هدفگیری بهظاهر تصادفی پشهها را توضیح میدهد.
بدن بزرگتر، تنفس شدیدتر، متابولیسم سریعتر، بارداری میتوانند این وضعیت را ایجاد کنند.
تمام این شرایط باعث میشوند مقدار بیشتری CO2 در اطراف فرد آزاد شود، در نتیجه پیدا کردن او برای یک پشه گرسنه آسانتر میشود.
زنان باردار در سهماهه دوم بیشتر توسط پشهها گزیده میشوند، زیرا دمای بدن بالاتری دارند، هوای بیشتری بازدم میکنند، مواد شیمیایی بیشتری از پوست آنها آزاد میشود.
شیمی بدن از فاصله نزدیک
وقتی پشه در فاصله حدود ۳۰ فوتی انسان قرار میگیرد، شروع به بررسی بوی بدن میکند.
پوست انسان بین ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ ترکیب شیمیایی فرّار تولید میکند، اما پشهها فقط تعداد محدودی از آنها را دنبال میکنند.
در میان این ترکیبات، اسیدهای کربوکسیلیک مهمترین نقش را دارند. پژوهشگران مؤسسه راکفلر در مطالعهای در سال ۲۰۲۲ نشان دادند افرادی که سطح بالایی از این اسیدها روی پوست خود دارند، بهطور قابل توجهی برای پشهها جذابتر هستند.
افرادی که بیشترین جذابیت را داشتند تقریباً صد برابر بیشتر از افراد کمجذاب برای پشهها جلب توجه میکردند.
عرق بدن حاوی اسید لاکتیک است، باکتریها نیز چربی تولیدشده روی پوست را تجزیه میکنند.
مجموع این عوامل نوعی امضای شخصی ایجاد میکند که سالها تقریباً ثابت باقی میماند.
نقش عجیب سبوم و میکروبهای پوست
در یک مطالعه جدید، پژوهشگران پشههای آئدس اجیپتی را در آزمایشگاه روی ۴۲ زن رها کردند، بررسی کردند کدام افراد بیشتر توجه حشرات را جلب میکنند.
گروهی که بیشترین نیش را دریافت کردند، از جمله زنان باردار، مقدار بالایی از ترکیبی به نام «1-octen-3-ol» تولید میکردند.
این همان الکل معطر با بوی قارچ است که بوی خاک مرطوب جنگل را ایجاد میکند.
حتی افزایش جزئی این ماده نیز باعث تغییر ترجیح پشهها میشد؛ موضوعی که دانشمندان را شگفتزده کرد.
این یافته توضیح میدهد چرا شستن پوست یا پوشیدن لباس تمیز همیشه احتمال نیش خوردن را کاهش نمیدهد.
دلیل اصلی این است که مواد شیمیایی توسط میکروبهای ساکن روی بدن تولید میشوند. شما هرچقدر هم شستوشو کنید، این میکروبها خیلی سریع بازمیگردند.
بیماریها چگونه انسان را برای پشهها جذابتر میکنند؟
بهنظر میرسد انگلهای مالاریا، ویروسهای تب دنگی میتوانند بدن انسان را طوری تغییر دهند که بیشتر پشهها را جذب کند. دانشمندان این موضوع را یک عارضه جانبی نمیدانند، بلکه آن را یک راهبرد بقا توصیف میکنند.
مولکولی به نام HMBPP توسط انگل مالاریا تولید میشود. این ماده باعث میشود گلبولهای قرمز آلوده ترکیبات شیمیایی خاصی آزاد کنند که پشهها نمیتوانند در برابر آن مقاومت کنند.
ویروسهای دنگی، زیکا مسیر متفاوتی را دنبال میکنند. آنها ترکیب میکروبهای پوست را تغییر میدهند تا مادهای متفاوت تولید شود که پشهها را حتی بیشتر جذب میکند.
نتیجه در هر دو حالت یکسان است؛ فرد بیمار جذابتر میشود، پشه نیز پس از تغذیه، عامل بیماری را به انسان بعدی منتقل میکند.
یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ نشان داد HMBPP بهتنهایی میتواند پشهها را به تغذیه تهاجمیتر وادار کند، حتی زمانی که خون مصنوعی در اختیار آنها باشد.
گروه خونی، لباس تیره، باورهای رایج
مطالعات مربوط به ترجیح پشهها نسبت به گروه خونی در میان جمعیتها، گونههای مختلف نتایج متناقضی داشته است.
برخی تحقیقات نشان میدهند پشه Aedes albopictus گروه خونی O را ترجیح میدهد. مطالعات دیگر ادعا میکنند Aedes aegypti بیشتر جذب گروه خونی B میشود. با این حال، نمونههای موجود آنقدر کوچک هستند که نمیتوان نتیجه قطعی گرفت.
اما لباس تیره واقعاً توجه بیشتری جلب میکند، زیرا پشهها وقتی به هدف نزدیک میشوند از بینایی نیز استفاده میکنند.
مصرف حتی یک یا دو نوشیدنی الکلی میتواند دمای بدن را بالا ببرد، خطر نیش خوردن را افزایش دهد.
تغییر در دیاکسید کربن بازدم، شیمی پوست نیز احتمال جذب پشهها را بیشتر میکند.
راههای محافظت از پوست در برابر پشهها
آنچه اکنون تازه محسوب میشود، تیتر خبر نیست بلکه جزئیات شیمیایی ماجرا است. سالها مشخص بود که برخی افراد بیشتر نیش میخورند.
اکنون دانشمندان با اطمینان میتوانند بگویند کدام ترکیبات شیمیایی سیگنال اصلی جذب پشهها را منتقل میکنند.
همچنین حالا روشن شده است که عوامل بیماریزا چگونه تعادل را به نفع گسترش خود تغییر میدهند. سوءظنی که دههها وجود داشت، اکنون به مولکولهای مشخصی مرتبط شده است.
این پژوهش مسیرهای تازهای باز میکند؛ از جمله تولید مواد دافع هدفمند که اسیدهای کربوکسیلیک یا 1-octen-3-ol را پنهان کنند.
درمانهای پوستی نیز ممکن است بتوانند میکروبیوم پوست را از تولید ترکیبات محبوب پشهها دور کنند.
حتی آزمایشهای ارزانقیمت میدانی میتوانند افرادی را که ناخواسته به کانون انتقال مالاریا تبدیل شدهاند شناسایی کنند.
«آهنربای پشه» دیگر یک راز مبهم نیست، بلکه موضوعی است که پزشکان میتوانند آن را اندازهگیری کنند، برای تقویت سیستم سلامت عمومی از آن استفاده کنند.
این مطالعه در نشریه علمی Decoding Infection and Transmission منتشر شده است.
جمعبندی
دانشمندان اکنون میدانند ترکیبات شیمیایی پوست، میکروبهای بدن، برخی بیماریها نقش اصلی در جذب پشهها دارند؛ موضوعی که میتواند به تولید راهکارهای دفاعی جدید منجر شود.
شما هم جزو افرادی هستید که همیشه بیشتر از بقیه نیش پشه میخورند؟ تجربهتان را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.
