- بوی پوست مهم‌ترین عامل انتخاب طعمه توسط پشه‌ها است.
- دی‌اکسید کربن، گرمای بدن، ژنتیک نقش مهمی در جذب پشه دارند.
- دافع‌های حاوی DEET، Picaridin، PMD مؤثرترین روش‌های پیشگیری هستند.
چرا پشه‌ها بعضی افراد را بیشتر نیش می‌زنند؟
اگر برای شما هم پیش آمده که در یک جمع، تنها شما بارها توسط پشه‌ها نیش زده شوید، در حالی که دیگران تقریباً هیچ مشکلی نداشته باشند، دلیل آن «شیرین بودن خون» نیست. تحقیقات علمی نشان می‌دهد پشه‌ها با استفاده از دی‌اکسید کربن بازدم، گرمای بدن، ترکیبات شیمیایی پوست، ژنتیک، عوامل زیستی افراد را انتخاب می‌کنند.
دانشمندان تأکید می‌کنند که انتخاب طعمه توسط پشه‌ها کاملاً تصادفی نیست. این حشرات از فاصله حدود ۱۰ متری می‌توانند نشانه‌های زیستی انسان را شناسایی کرده، مناسب‌ترین هدف را انتخاب کنند.
پشه‌ها چگونه انسان را پیدا می‌کنند؟
برخلاف تصور رایج، پشه‌ها از روی گروه خونی یا اصطلاح «خون شیرین» افراد را انتخاب نمی‌کنند. آن‌ها با ترکیب چندین عامل زیستی تصمیم می‌گیرند به کدام فرد نزدیک شوند.
تنها پشه‌های ماده از خون انسان تغذیه می‌کنند، زیرا برای رشد تخم‌های خود به پروتئین موجود در خون نیاز دارند.
دی‌اکسید کربن؛ نخستین نشانه برای شکار
یکی از مهم‌ترین ابزارهای جهت‌یابی پشه‌ها، دی‌اکسید کربنی است که هنگام بازدم یا از سطح پوست انسان آزاد می‌شود.
- بزرگسالان نسبت به کودکان دی‌اکسید کربن بیشتری تولید می‌کنند.
- به همین دلیل پشه‌ها افراد بالغ را راحت‌تر شناسایی می‌کنند.
- همین ویژگی باعث شده از یخ خشک یا مخازن دی‌اکسید کربن در تله‌های پشه استفاده شود.
«Heather Ferguson» استاد حشره‌شناسی پزشکی دانشگاه Glasgow اسکاتلند می‌گوید در یک جمع چهار نفره، ممکن است تنها یک نفر نزدیک به ۹۰ درصد پشه‌ها را به سمت خود جذب کند.
دمای بدن نیز نقش مهمی دارد
مطالعات نشان می‌دهد پشه‌ها نسبت به افزایش دما و رطوبت بدن حساس هستند.
چرا زنان باردار بیشتر در معرض نیش پشه قرار دارند؟
بررسی‌ها نشان می‌دهد زنان باردار تقریباً دو برابر بیشتر از سایر افراد پشه جذب می‌کنند، زیرا:
- سوخت‌وساز بدن افزایش می‌یابد.
- دی‌اکسید کربن بیشتری تولید می‌شود.
- دمای بدن بالاتر می‌رود.
ورزش نیز احتمال نیش پشه را افزایش می‌دهد
افرادی که فعالیت بدنی انجام می‌دهند، به طور موقت برای پشه‌ها جذاب‌تر می‌شوند.
- افزایش متابولیسم
- تعریق بیشتر
- بالا رفتن دمای بدن
همچنین افراد درشت‌اندام به دلیل تولید گرمای بیشتر، دی‌اکسید کربن بالاتر، بیشتر هدف پشه‌ها قرار می‌گیرند.
بوی پوست؛ مهم‌ترین عامل انتخاب طعمه
به گفته متخصصان، مهم‌ترین عامل در انتخاب نهایی پشه‌ها، بوی پوست انسان است.
«Steve Lindsay» متخصص حشره‌شناسی سلامت عمومی از دانشگاه Durham می‌گوید پشه‌ها بیشتر از آنکه به افسانه «خون شیرین» واکنش نشان دهند، به بوی منحصربه‌فرد پوست هر فرد پاسخ می‌دهند.
باکتری‌های طبیعی موجود روی پوست، اسیدهای چرب، ترکیبات مختلف را تجزیه کرده، صدها ترکیب آلی فرّار تولید می‌کنند. این مواد وارد هوا شده، توسط پشه‌ها به‌راحتی شناسایی می‌شوند.
براساس تحقیقات، بیش از ۵۰۰ ترکیب آلی فرّار مختلف روی پوست انسان وجود دارد.
نتایج پژوهش دانشگاه Rockefeller
در پژوهشی که دانشگاه Rockefeller آمریکا روی ۶۴ نفر انجام داد، از پارچه‌های نایلونی استفاده شد که شرکت‌کنندگان به مدت شش ساعت پوشیده بودند تا بوی پوست آن‌ها بررسی شود.
نتایج نشان داد:
- افرادی که سطح اسیدهای کربوکسیلیک بیشتری داشتند، به شکل محسوسی برای پشه‌ها جذاب‌تر بودند.
- جذاب‌ترین فرد تقریباً ۱۰۰ برابر بیشتر از کم‌جذاب‌ترین فرد پشه جذب کرد.
- این ویژگی حتی با گذشت سال‌ها، تغییر سبک زندگی، تا حد زیادی ثابت باقی ماند.
ژنتیک نیز در جذب پشه مؤثر است
تحقیقات نشان می‌دهد ژنتیک نیز نقش مهمی در میزان جذابیت افراد برای پشه‌ها دارد.
مطالعه روی دوقلوها نشان داده است:
- دوقلوهای همسان تقریباً به یک اندازه توسط پشه‌ها انتخاب می‌شوند.
- اما این شباهت در دوقلوهای غیرهمسان مشاهده نمی‌شود.
این موضوع نشان می‌دهد بخشی از ویژگی‌های جذب پشه، ارثی است.
چرا بعضی افراد نیش پشه را شدیدتر احساس می‌کنند؟
همه افراد واکنش یکسانی به نیش پشه ندارند.
ژن‌های مرتبط با سیستم ایمنی می‌توانند شدت علائمی مانند:
- خارش
- تورم
- واکنش آلرژیک
را تعیین کنند. بنابراین ممکن است برخی افراد تصور کنند بیشتر نیش خورده‌اند، در حالی که تنها واکنش بدن آن‌ها شدیدتر است.
مؤثرترین روش‌های جلوگیری از نیش پشه
متخصصان تأکید می‌کنند هیچ مدرک علمی قوی وجود ندارد که نشان دهد مصرف سیر یا مکمل ویتامین B می‌تواند پشه‌ها را دور کند.
در مقابل، روش‌های زیر از نظر علمی مؤثر شناخته شده‌اند:
- استفاده از دافع‌های حاوی DEET
- استفاده از محصولات دارای Picaridin
- استفاده از فرآورده‌های حاوی PMD
- پوشیدن لباس آستین‌بلند
- استفاده از لباس‌های آغشته به حشره‌کش در صورت امکان
- تجدید منظم دافع‌های پشه پس از تعریق یا کاهش اثر آن‌ها
جمع‌بندی
چرا پشه‌ها بعضی افراد را بیشتر نیش می‌زنند؟ پاسخ علم روشن است؛ میزان دی‌اکسید کربن، گرمای بدن، بوی پوست، ترکیبات شیمیایی پوست، ژنتیک، واکنش سیستم ایمنی مهم‌ترین عوامل این تفاوت هستند. هرچند برخی افراد از نظر زیستی برای پشه‌ها جذاب‌ترند، اما هیچ فردی کاملاً در برابر نیش پشه مصون نیست. رعایت روش‌های پیشگیری همچنان بهترین راه محافظت در فصل گرما است.
اگر این مطلب برایتان مفید بود، آن را با دوستان خود به اشتراک بگذارید تا آن‌ها نیز با دلایل علمی جذب پشه‌ها، روش‌های مؤثر پیشگیری آشنا شوند.
سؤالات متداول
آیا خون شیرین باعث جذب بیشتر پشه‌ها می‌شود؟
خیر. تحقیقات علمی چنین ادعایی را تأیید نمی‌کند. مهم‌ترین عوامل، بوی پوست، دی‌اکسید کربن، گرمای بدن، ژنتیک هستند.
آیا زنان باردار بیشتر توسط پشه‌ها نیش زده می‌شوند؟
بله. افزایش متابولیسم، تولید بیشتر دی‌اکسید کربن، دمای بالاتر بدن باعث افزایش جذابیت آن‌ها برای پشه‌ها می‌شود.
آیا ورزش احتمال نیش پشه را افزایش می‌دهد؟
بله. افزایش تعریق، گرمای بدن، متابولیسم پس از فعالیت بدنی احتمال جذب پشه را بیشتر می‌کند.
آیا مصرف سیر یا ویتامین B پشه‌ها را دور می‌کند؟
خیر. تاکنون شواهد علمی محکمی برای اثبات این باور وجود ندارد.
بهترین راه جلوگیری از نیش پشه چیست؟
استفاده از دافع‌های حاوی DEET، Picaridin یا PMD، پوشیدن لباس آستین‌بلند، تجدید منظم مواد دافع، مؤثرترین روش‌های توصیه‌شده هستند.
