پژوهشگران دریافتهاند که یک بزاق مصنوعی ساختهشده از پروتئین نیشکر میتواند از دندانهای آسیبدیده در اثر پرتودرمانی در برابر اسید محافظت کند و روند ایجاد پوسیدگی را کند سازد.
این یافته میتواند یک راهکار دفاعی جدید برای افرادی باشد که پس از درمان سرطان، بزاق خود را از دست میدهند و با یکی از سریعترین، مخربترین انواع پوسیدگی دندان مواجه میشوند.
ایجاد سد محافظ در غیاب بزاق
در مینای دندانهای تحت تابش، این محلول آزمایشی یک لایه محافظ ایجاد کرد که میان سطح دندان و اسیدهای مخرب قرار میگرفت.
در این مطالعه، ناتارا دیاس گومز دا سیلوا از دانشگاه سائو پائولو نشان داد که پروتئینی مشتق از نیشکر به نام CaneCPI-5 بهطور مستقیم به سطح دندان متصل میشود.
این ویژگی باعث پایداری بالای این پوشش شد و امکان محافظت از مینای دندان را در شرایطی فراهم کرد که عملکرد طبیعی بزاق از بین رفته است.
خطرات پنهان پرتودرمانی
پرتودرمانی در ناحیه دهان اغلب به غدد بزاقی آسیب میزند و باعث خشکی مزمن دهان یا زروستومیا میشود.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا بزاق بهطور طبیعی اسیدها را رقیق میکند و مواد معدنی مانند کلسیم و فسفات را به مینای دندان بازمیگرداند.
در بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن، این آسیب میتواند پوسیدگی معمولی را به پوسیدگی ناشی از پرتودرمانی تبدیل کند که بسیار تهاجمیتر است.
برای متوقف کردن این روند، باید عاملی وجود داشته باشد که هم سطح دندان، هم باکتریهای موجود روی آن را تغییر دهد.
شبیهسازی لایه محافظ طبیعی بزاق
بزاق طبیعی پس از تمیز کردن دندانها، یک لایه پروتئینی نازک به نام پلیکل اکتسابی روی آنها ایجاد میکند.
محلول جدید بهجای افزایش رطوبت، تلاش کرد این لایه را با استفاده از پروتئینی که به دندان میچسبد، بازسازی کند.
مطالعات پیشین روی CaneCPI-5 نشان داده بودند که این روش میتواند رشد پلاک را کاهش دهد و از دست رفتن مواد معدنی را کمتر کند.
این ویژگی، محصول را متمایز میکند، زیرا بیشتر جایگزینهای بزاق تنها برای تسکین علائم طراحی شدهاند.
شبیهسازی شرایط دهان پس از پرتودرمانی
برای شبیهسازی شرایط واقعی، پژوهشگران یک بیوفیلم باکتریایی از بزاق پنج بیمار پس از پرتودرمانی ایجاد کردند.
پیش از رشد باکتریها، قطعات کوچکی از مینای دندان تحت درمان قرار گرفتند و محلول روزی یک بار به مدت پنج روز استفاده شد.
برخی نمونهها فقط پروتئین نیشکر دریافت کردند، برخی دیگر ترکیبی از فلوراید، زایلیتول، پروتئین را دریافت کردند.
این طراحی شرایطی نزدیک به واقعیت ایجاد کرد، هرچند عوامل واقعی مانند رژیم غذایی، درد، عادات مسواکزدن قابل شبیهسازی کامل نبودند.
افزایش اثر محافظتی با فلوراید و زایلیتول
در ترکیب CaneCPI-5 با فلوراید و زایلیتول، فعالیت باکتریها تا ۳۸.۳ درصد کاهش یافت.
تعداد باکتریهای باقیمانده نیز کمتر شد و مینای دندان مواد معدنی بسیار کمتری از دست داد.
در مقایسه با یک جایگزین تجاری بزاق، یک محلول ضدباکتری استاندارد، این ترکیب عملکردی برابر یا بهتر داشت.
پروتئین بهتنهایی نیز مؤثر بود، اما بیشترین اثر زمانی مشاهده شد که با فلوراید، زایلیتول ترکیب شد.
حفظ تعادل باکتریایی دهان
برخلاف دهانشویههای قوی، این ترکیب باعث کاهش تنوع کلی باکتریهای دهان نشد.
در عوض، تنوع میکروبی حفظ شد و باکتریهای مفید اولیه تقویت شدند.
این موضوع اهمیت دارد، زیرا حذف گسترده باکتریها میتواند دهان آسیبدیده را در برابر عوامل بیماریزا آسیبپذیرتر کند.
نتایج نشان میدهد که این محلول بهجای حذف کامل باکتریها، تعادل اکوسیستم دهان را تقویت میکند.
از پروتئین گیاهی تا ابزار دندانپزشکی
پروتئین CaneCPI-5 ابتدا در تحقیقات ژنتیکی نیشکر شناسایی شد، نه در دندانپزشکی.
بعدها مشخص شد که این پروتئین به مینای دندان متصل میشود و فرسایش اولیه را کاهش میدهد.
این ویژگی توضیح میدهد که چرا محلول جدید توانست مدت طولانی روی سطح دندان باقی بماند.
در زمان شروع این پژوهش، این مولکول دیگر یک کشف ساده نبود، بلکه به ابزاری کاربردی تبدیل شده بود.
سازگاری با استفاده روزمره
پژوهشگران برای کاربرد عملی، این پروتئین را به یک شکل محدود نکردند.
در آزمایشها، این محلول روزی یک بار به مدت یک دقیقه روی قطعات دندان استفاده شد.
همچنین نتایج امیدوارکنندهای در قالب ژلها، فیلمهای حلشونده مشاهده شد.
تنوع در روشهای استفاده اهمیت دارد، زیرا برخی بیماران به درمان کوتاهمدت نیاز دارند، برخی دیگر سالها با خشکی دهان زندگی میکنند.
گامهای بعدی برای کاربرد واقعی
در مراحل بعدی، پژوهشگران قصد دارند CaneCPI-5 را با پروتئین دیگری به نام استاترین ترکیب کنند.
همچنین استفاده از ویتامین E برای بهبود پخش این پروتئین روی سطح دندان در حال بررسی است.
در صورت موفقیت، این روش میتواند به محصولی تبدیل شود که بدون نیاز به مراجعه به کلینیک قابل استفاده باشد.
یک راهکار عملی برای محافظت از دندانهای آسیبپذیر
این بزاق مصنوعی با جایگزینی بخشی از عملکرد طبیعی بزاق، از دندانها پیش از آسیب اسیدها، باکتریها محافظت میکند.
هرچند هنوز آزمایشهای انسانی برای بررسی ایمنی، راحتی، دوام مورد نیاز است، اما این روش اکنون از یک ایده نظری به یک راهکار عملی نزدیک شده است.
نتایج این پژوهش در مجله Journal of Dentistry منتشر شده است.
جمعبندی
بزاق مصنوعی نیشکر میتواند با ایجاد لایه محافظ، کاهش فعالیت باکتریها، حفظ تعادل دهان از پوسیدگی دندان جلوگیری کند.
اگر به سلامت دهان، دندان علاقهمند هستید، جدیدترین یافتههای علمی را دنبال کنید تا از روشهای نوین مراقبت بهرهمند شوید.
