شیرینکنندههای مصنوعی و جایگزینهای قند سالهاست بهعنوان راهکاری برای کاهش کالری، کنترل وزن، مدیریت قند خون معرفی میشوند. بسیاری از افراد برای رسیدن به اهداف تناسب اندام یا کاهش مصرف روزانه قند، به محصولات «کمکالری» و «بدون قند» روی میآورند. با این حال، پژوهشهای جدید نشان میدهد برخی از این ترکیبات ممکن است با افزایش خطر سکته قلبی و سکته مغزی مرتبط باشند.
این موضوع بهویژه زمانی اهمیت پیدا میکند که بدانیم بیماریهای قلبیعروقی همچنان اصلیترین علت مرگومیر در جهان هستند. در ادامه، نگاهی دقیقتر به یافتههای تازه درباره شیرینکنندههای مصنوعی خواهیم داشت.
شیرینکنندههای مصنوعی چیستند؟ انواع و کاربردها
جایگزینهای قند که با عنوان شیرینکنندههای مصنوعی نیز شناخته میشوند، شامل طیف متنوعی از ترکیبات هستند. از جمله:
- آسپارتام
- سوکرالوز
- ساخارین
- الکلهای قندی مانند اریتریتول، زایلیتول
این ترکیبات در محصولات رژیمی، نوشیدنیهای کمکالری، آدامسهای بدون قند، میانوعدههای مخصوص افراد دیابتی یافت میشوند. بسیاری از آنها چندین برابر شیرینتر از شکر معمولی هستند. برای مثال، ساخارین صدها برابر شیرینتر از قند است، بنابراین مقدار بسیار کمی از آن برای ایجاد طعم شیرین کافی است.
همین ویژگی باعث شده این محصولات برای افرادی که به دنبال کاهش کالری، جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون هستند، جذاب باشند.
اختلاف نظر در جامعه علمی درباره ایمنی شیرینکنندهها
بسیاری از نهادهای نظارتی، مصرف برخی از شیرینکنندههای مصنوعی را در محدوده مشخصی ایمن میدانند. حتی برخی دستورالعملهای تغذیهای توصیه میکنند افراد در معرض خطر بالا، مانند مبتلایان به چاقی یا دیابت، به جای قند از این ترکیبات استفاده کنند.
اما پژوهشهای تازه، نگاه محتاطانهتری را مطرح کردهاند. دکتر استنلی هیزن، پژوهشگر ارشد در مؤسسه تحقیقات لرنر وابسته به کلینیک کلیولند، تأکید میکند که برای ارزیابی دقیق ایمنی قلبیعروقی این ترکیبات، مطالعات طولانیمدت بیشتری لازم است.
هرچند این مواد تحت عنوان «بهطور کلی ایمن شناختهشده» طبقهبندی میشوند، اما الگوی واقعی مصرف آنها در زندگی روزمره، پرسشهایی را ایجاد کرده که در پژوهشهای گذشته بهطور کامل بررسی نشدهاند.
اریترتیول؛ شیرینکنندهای زیر ذرهبین تحقیقات جدید
یکی از تمرکزهای اصلی پژوهشهای اخیر، الکل قندی به نام اریترتیول بوده است. این ترکیب در بسیاری از محصولات بدون قند، بهویژه آدامسها، میانوعدههای رژیمی استفاده میشود.
در یک مطالعه مداخلهای روی داوطلبان سالم، پژوهشگران متوجه شدند مصرف استاندارد غذا یا نوشیدنی حاوی اریترتیول ممکن است بهصورت حاد، فرایند تشکیل لخته خون را تحریک کند.
به گفته دکتر ویلسون تنگ، مدیر تحقیقات نارسایی قلبی در کلینیک کلیولند، این یافتهها نگرانیهایی درباره تأثیر مستقیم اریترتیول بر افزایش احتمال لختهشدن خون ایجاد کرده است.
از آنجا که تشکیل لخته خون میتواند منجر به سکته قلبی یا سکته مغزی شود، این موضوع نیازمند بررسیهای عمیقتر در بلندمدت است.
زایلیتول نیز بیحاشیه نیست
پژوهشگران مشاهده کردند که زایلیتول نیز رفتار مشابهی در جریان خون نشان میدهد. افرادی که سطح بالاتری از این ماده در خون داشتند، طی سالهای بعد با احتمال بیشتری دچار رویدادهای جدی قلبی شدند.
این نتایج بهویژه در افرادی که پیشتر در معرض بیماریهای قلبیعروقی بودند، برجستهتر بود. همین مسئله این پرسش را مطرح میکند که آیا مصرف منظم این ترکیبات میتواند خطرات اضافی ایجاد کند.
در سالهای اخیر، محبوبیت رژیمهای کمکربوهیدرات مانند کتو، استفاده از الکلهای قندی را افزایش داده است. با وجود کالری پایینتر، پژوهشهای تازه نشان میدهد تعامل این ترکیبات با سیستم گردش خون باید با دقت بیشتری بررسی شود.
تعادل میان شیرینی و ایمنی قلب
با توجه به دادههای جدید، برخی متخصصان توصیه میکنند افراد دارای سابقه بیماری قلبی، دیابت، سندرم متابولیک یا مستعد لختهشدن خون، در مصرف شیرینکنندههای مصنوعی احتیاط بیشتری داشته باشند.
به گفته دکتر هیزن، مصرف گاهبهگاه مقدار اندکی از خوراکیهای حاوی قند طبیعی، ممکن است در برخی موارد ترجیح داده شود نسبت به مصرف مداوم محصولات حاوی الکلهای قندی.
از آنجا که بیماری قلبی بهمرور زمان ایجاد میشود، اهمیت دارد اطمینان حاصل کنیم مواد غذایی مصرفی ما بهطور پنهان به این روند دامن نمیزنند.
چرا این یافتهها اهمیت دارند؟
میزان مصرف شیرینکنندههای مصنوعی در افراد مختلف بسیار متفاوت است. برخی افراد روزانه چندین نوشیدنی رژیمی مصرف میکنند یا مرتب از میانوعدههای بدون قند استفاده میکنند.
بسیاری از دستورالعملهای قبلی، زمانی تدوین شدهاند که پیامدهای بلندمدت قلبیعروقی این ترکیبات بهطور کامل مشخص نبود. اکنون این مطالعات میتواند به بازنگری در توصیههای مصرف منجر شود.
داشتن یک برنامه تغذیهای شخصیسازیشده که سابقه پزشکی، عوامل خطر فردی را در نظر بگیرد، نقش مهمی در تصمیمگیری درباره مصرف این محصولات دارد.
آینده شیرینکنندههای مصنوعی چه خواهد بود؟
دیدگاهها درباره کارایی و ایمنی شیرینکنندههای مصنوعی همچنان متفاوت است. برخی آنها را ابزاری مفید برای کاهش مصرف قند میدانند، برخی دیگر معتقدند استفاده مداوم میتواند پیامدهای ناخواسته ایجاد کند.
با انتشار اطلاعات جدید، ممکن است دستورالعملهای تازهای برای برچسبگذاری یا توصیههای مصرف ارائه شود که ملاحظات قلبیعروقی را پررنگتر کند.
در حال حاضر، رویکرد متعادل شامل مصرف کنترلشده، رژیم غذایی متنوع همچنان بهترین راهکار شناخته میشود. مطالعه برچسب محصولات، مشورت با پزشک معتمد میتواند به انتخاب هوشمندانهتر کمک کند.
این پژوهش در مجله علمی تخصصی Arteriosclerosis Thrombosis and Vascular Biology منتشر شده است.
جمعبندی: آیا شیرینکنندههای مصنوعی بیخطرند؟
یافتههای جدید نشان میدهد برخی شیرینکنندههای مصنوعی مانند اریترتیول، زایلیتول ممکن است با افزایش خطر سکته قلبی، سکته مغزی مرتبط باشند؛ بهویژه در افراد دارای ریسک بالا. بنابراین آگاهی، اعتدال، تصمیمگیری آگاهانه اهمیت زیادی دارد.
نظر شما چیست؟
آیا شما از محصولات بدون قند استفاده میکنید؟ تجربه خود را در بخش دیدگاهها با ما به اشتراک بگذارید، این مقاله را برای دوستانتان ارسال کنید تا آنها نیز در جریان تازهترین یافتههای علمی قرار بگیرند.
