پژوهش‌های مختلف نشان می‌دهند کتاب خواندن برای لذت ممکن است با حافظه قوی‌تر، همدلی بیشتر، سلامت روان بهتر و کاهش خطر افت شناختی ارتباط داشته باشد.
- کتاب خواندن با حافظه و عملکردهای شناختی بهتر ارتباط دارد و برخی پژوهش‌ها ارتباط آن را با ویژگی‌های ساختاری و ارتباطی مغز نشان داده‌اند.
- مطالعه در کودکی با توجه، حافظه، عملکرد تحصیلی و تنظیم رفتار ارتباط دارد و در سنین بالاتر نیز با خطر کمتر افت شناختی مرتبط گزارش شده است.
- مطالعه برای لذت با همدلی بیشتر، استرس و تنهایی کمتر و حال روانی بهتر ارتباط دارد اما این ارتباط به‌تنهایی رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کند.
خواندن یک رمان، چه اثر Charles Dickens باشد چه کتابی از Jackie Collins، ممکن است چیزی فراتر از سرگرمی باشد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند فواید کتاب خواندن می‌تواند با حافظه قوی‌تر، همدلی بیشتر و سلامت روان بهتر ارتباط داشته باشد.
این اثر احتمالی ممکن است از ارتباط مطالعه با ساختار مغز و کمک به افزایش مقاومت مغز در برابر فرایند پیری ناشی شود. با این حال، پژوهش‌ها بیشتر از «ارتباط» میان مطالعه و این پیامدها صحبت می‌کنند و لزوماً ثابت نمی‌کنند که تمام این فواید مستقیماً و فقط به دلیل کتاب خواندن ایجاد می‌شوند.
این بررسی درباره فواید کتاب خواندن چه می‌گوید؟
بر اساس گزارش Clarissa Brincat در New Scientist، Barbara Sahakian از دانشگاه Cambridge و همکارانش نتایج پنج مطالعه مبتنی بر نظرسنجی و هشت پژوهش طولانی‌مدت را درباره تأثیر مطالعه برای لذت در کنار یکدیگر بررسی کردند.
این مطالعات در مجموع ده‌ها هزار شرکت‌کننده را دربر می‌گرفتند و آثار احتمالی کتاب خواندن را در دوره‌های مختلف زندگی بررسی کرده بودند.
کتاب خواندن؛ تمرینی برای مغز
Falk Huettig از مؤسسه Max Planck برای روان‌زبان‌شناسی در هلند که در این پژوهش مشارکت نداشت، مطالعه را نوعی «تمرین شناختی» توصیف می‌کند.
با وجود این، عادت به مطالعه برای لذت در ۲۰ سال گذشته به شکل محسوسی کاهش یافته است. افزایش زمانی که افراد در شبکه‌های اجتماعی سپری می‌کنند، یکی از دلایل احتمالی این کاهش عنوان شده است.
بسیاری از پژوهش‌های بررسی‌شده نشان دادند مطالعه با ویژگی‌هایی در مغز ارتباط دارد که می‌توانند از عملکردهایی مانند فکر کردن و حافظه پشتیبانی کنند. از جمله این موارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- حجم بیشتر ماده خاکستری در برخی نواحی مغز
- ارتباط قوی‌تر میان مناطق مختلف مغز
- ارتباط با عملکردهای شناختی مانند تفکر و حافظه
Sahakian معتقد است این یافته‌ها می‌توانند به نقش مطالعه در حمایت از «ذخیره شناختی» اشاره داشته باشند.
ذخیره شناختی چیست؟
ذخیره شناختی به ظرفیت مغز برای مقاومت در برابر آثار پیری و سازگار شدن با آسیب‌های مغزی گفته می‌شود. سبک زندگی نیز می‌تواند در شکل‌گیری این ظرفیت نقش مهمی داشته باشد.
کتاب خواندن در کودکی چه ارتباطی با حافظه و توجه دارد؟
پژوهش‌ها بارها میان مطالعه برای لذت و سلامت روان ارتباط پیدا کرده‌اند. در یکی از مطالعات بررسی‌شده، کودکانی که از سنین پایین برای لذت مطالعه می‌کردند، در بخش‌هایی از مغز که با کنترل احساسات ارتباط دارند، سطح و حجم کمی بیشتری داشتند.
Sahakian با توجه به یافته‌هایی که نشان می‌دهند سلامت روان جوانان نسبت به دهه‌های گذشته بدتر شده است، این ارتباط را به‌ویژه قابل توجه می‌داند.
عادت به مطالعه در دوران کودکی با مجموعه‌ای از پیامدهای مثبت ارتباط داشته است، از جمله:
- توجه بهتر
- حافظه بهتر
- برنامه‌ریزی بهتر
- توانایی بیشتر در تنظیم رفتار
- عملکرد تحصیلی بالاتر
- مشکلات کمتر سلامت روان
در بزرگسالان مسن‌تر نیز میان مطالعه و خطر کمتر افت شناختی ارتباط مشاهده شده است.
مطالعه چگونه می‌تواند به سلامت روان کمک کند؟
در مجموع این بررسی، مطالعه برای لذت با پیامدهای مختلفی ارتباط داشت. افرادی که برای لذت مطالعه می‌کردند، در مطالعات بررسی‌شده با موارد زیر ارتباط داشتند:
- استرس کمتر
- احساس تنهایی کمتر
- همدلی بیشتر
- احساس بهتر و حال روانی مطلوب‌تر
با این حال، باید میان ارتباط آماری و رابطه علت و معلولی تفاوت قائل شد. این یافته‌ها به‌تنهایی نشان نمی‌دهند که این فواید مستقیماً و فقط به دلیل کتاب خواندن ایجاد شده‌اند.
چرا شخصیت‌های رمان می‌توانند روی ذهن اثر بگذارند؟
داستان‌های تخیلی ممکن است در این میان نقش ویژه‌ای داشته باشند. داستان‌ها خواننده را با موقعیت‌ها، رویدادها و انسان‌های متفاوت روبه‌رو می‌کنند و به مغز فرصت می‌دهند واکنش احتمالی خود را در شرایط مشابه به شکل ذهنی تمرین کند.
این فرایند ممکن است از توانایی مغز برای پیش‌بینی اتفاقات احتمالی پشتیبانی کند.
ارتباط عاطفی خواننده با شخصیت‌های داستان نیز می‌تواند به کاهش احساس تنهایی کمک کند. وقتی خواننده با یک شخصیت داستانی همراه می‌شود، ممکن است احساس کند با تجربه‌ها و دنیای فرد دیگری ارتباط برقرار کرده است.
آیا فقط رمان خواندن مفید است؟
لزوماً نه. Sahakian می‌گوید آثار غیرداستانی نیز می‌توانند بخش‌های متفاوتی از مغز را فعال کنند.
از نگاه او، نکته مهم‌تر این است که فرد از چیزی که می‌خواند لذت ببرد. دلیل این موضوع ساده است: وقتی فرد از یک فعالیت لذت می‌برد، احتمال بیشتری دارد که آن را بیشتر و برای مدت طولانی‌تری انجام دهد.
سؤالات متداول
آیا کتاب خواندن حافظه را بهتر می‌کند؟
پژوهش‌های بررسی‌شده میان مطالعه برای لذت و حافظه بهتر ارتباط پیدا کرده‌اند. برخی مطالعات نیز ارتباط مطالعه با ساختارها و ارتباطات مغزی مرتبط با عملکرد شناختی را گزارش کرده‌اند.
آیا کتاب خواندن برای سلامت روان مفید است؟
مطالعه برای لذت در پژوهش‌های بررسی‌شده با استرس و تنهایی کمتر و احساس بهتر ارتباط داشته است. این یافته‌ها به‌تنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کنند.
آیا کتاب خواندن در کودکی اهمیت بیشتری دارد؟
مطالعه در کودکی با توجه، حافظه، برنامه‌ریزی، تنظیم رفتار، موفقیت تحصیلی و مشکلات کمتر سلامت روان ارتباط داشته است.
آیا رمان خواندن از کتاب غیرداستانی بهتر است؟
داده‌های ارائه‌شده چنین نتیجه‌ای را ثابت نمی‌کنند. Sahakian معتقد است آثار غیرداستانی نیز می‌توانند بخش‌های متفاوتی از مغز را فعال کنند و مهم‌ترین نکته، لذت بردن از مطالعه است.
آیا کتاب خواندن می‌تواند خطر افت شناختی را کاهش دهد؟
در بزرگسالان مسن‌تر، پژوهش‌ها میان مطالعه و خطر کمتر افت شناختی ارتباط پیدا کرده‌اند. این یافته به معنای اثبات قطعی اثر پیشگیرانه مطالعه نیست.
جمع‌بندی
فواید کتاب خواندن ممکن است بسیار فراتر از سرگرمی باشد. مجموعه‌ای از پژوهش‌های انجام‌شده روی ده‌ها هزار نفر، مطالعه برای لذت را با حافظه و عملکرد شناختی بهتر، همدلی بیشتر، سلامت روان مطلوب‌تر و خطر کمتر افت شناختی مرتبط دانسته‌اند.
از کودکی تا سالمندی، خواندن می‌تواند فعالیتی باشد که ذهن را درگیر نگه می‌دارد. در نهایت، بر اساس دیدگاه مطرح‌شده در این بررسی، انتخاب کتابی که واقعاً از خواندن آن لذت می‌برید می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
اگر مدت‌هاست کتابی را نیمه‌کاره رها کرده‌اید، شاید وقت آن رسیده باشد دوباره سراغش بروید؛ حتی چند صفحه در روز می‌تواند شروع خوبی برای بازگشت به عادت مطالعه باشد.
