وقتی صحبت از جنگلزدایی میشود، اغلب افراد به محصولاتی مانند شکلات، قهوه یا روغن پالم فکر میکنند. این محصولات توجه زیادی را به خود جلب کردهاند. اما یک مطالعه جهانی جدید نشان میدهد که ممکن است بخش بزرگی از ماجرا نادیده گرفته شده باشد.
مواد غذایی رایج مانند ذرت، برنج، کاساوا بیش از بسیاری از محصولات صادراتی باعث از بین رفتن جنگلها میشوند. اینها غذاهای روزمره هستند که بهصورت محلی تولید، مصرف میشوند و معمولاً توجه زیادی به آنها نمیشود.
تولید مواد غذایی همچنان عامل اصلی جنگلزدایی در سراسر جهان است. تا پیش از این، هیچکس بهطور دقیق مشخص نکرده بود که کدام محصولات کشاورزی مسئول این تخریب هستند و این آسیبها در کجا رخ میدهند.
چه چیزی واقعاً باعث جنگلزدایی میشود؟
تیمی از دانشگاه فناوری چالمرز در سوئد مدلی توسعه داده که تولید کشاورزی را به از بین رفتن جنگلها در سطح جهانی مرتبط میکند.
آنها مدلی با نام «رانندگان جنگلزدایی و انتشار کربن» یا DeDuCE ایجاد کردند. این مدل تصاویر ماهوارهای را با دادههای کشاورزی ترکیب میکند تا نشان دهد محصولات خاص چگونه در کشورهای مختلف بر جنگلها تأثیر میگذارند.
چاندراکانت سینگ، یکی از نویسندگان مطالعه، میگوید: ارتباط بین جنگلزدایی و تولید غذا مدتها بررسی شده است، اما اغلب تمرکز بر محصولاتی مانند گوشت گاو، سویا، روغن پالم بوده که در این زمینه شناختهشده هستند.
او افزود: در این مطالعه، دادههای گسترده ماهوارهای درباره کاربری زمین را با آمار کشاورزی ترکیب کردیم تا جامعترین، دقیقترین تصویر ممکن از عوامل جنگلزدایی در جهان ارائه دهیم.
این مدل ۱۷۹ کشور، ۱۸۴ محصول را پوشش میدهد. نتایج نشان میدهد که بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۲ حدود ۱۲۲ میلیون هکتار از جنگلها به دلیل کشاورزی از بین رفتهاند. بیش از ۸۰ درصد این تخریب در مناطق گرمسیری رخ داده است.
نقش مواد غذایی اصلی در تغییر الگوی جنگلزدایی
یافتهها برخی فرضیات رایج را به چالش میکشند. صنایع بزرگ مانند گوشت گاو، سویا همچنان نقش مهمی دارند، بهویژه در مناطقی مانند آمریکای جنوبی. اما محصولات غذایی اصلی داستان متفاوتی را روایت میکنند.
ذرت، برنج، کاساوا در مجموع حدود ۱۱ درصد از جنگلزدایی ناشی از کشاورزی را تشکیل میدهند. در مقابل، کاکائو، قهوه، لاستیک رویهم کمتر از ۵ درصد سهم دارند.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد. این محصولات اصلی در کشورهای متعددی کشت میشوند، نه فقط در چند نقطه خاص. تأثیر آنها در مناطق وسیعی پراکنده است و همین موضوع شناسایی، مدیریت مشکل را دشوارتر میکند.
مارتین پرسسون، دیگر نویسنده مطالعه، میگوید: بحث جنگلزدایی اغلب حول نقش مصرفکنندگان کشورهای ثروتمند در واردات کالاها بوده که کاملاً مهم است. اما نباید فراموش کنیم بخش بزرگی از جنگلزدایی ناشی از تولید کشاورزی برای بازارهای داخلی است.
او تأکید میکند: برای کاهش واقعی جنگلزدایی، باید در کشورهای تولیدکننده نیز اقدام شود.
این دیدگاه مسئولیت را بازتعریف میکند. مسئله فقط خرید مصرفکنندگان در کشورهای ثروتمند نیست، بلکه نحوه تولید، مصرف مواد غذایی در سطح محلی نیز اهمیت دارد.
انتشار کربن، واقعیتی شگفتانگیز
وقتی جنگلها تخریب میشوند، اغلب سوزانده میشوند. این فرآیند کربن ذخیرهشده را وارد جو میکند و به تغییرات اقلیمی دامن میزند.
این مطالعه برآورد دقیقی از میزان انتشار کربن ارائه میدهد. بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۲۲، جنگلزدایی مرتبط با کشاورزی، جنگلداری حدود ۴۱ میلیارد تن دیاکسید کربن تولید کرده است. این یعنی تقریباً سالانه نزدیک به ۲ میلیارد تن.
این رقم کمتر از برآوردهای قبلی است که میزان انتشار را بیش از دو برابر تخمین زده بودند. دلیل این تفاوت استفاده از روشهای دقیقتر برای تطبیق جنگلزدایی با فعالیتهای مشخص است.
با این حال، سینگ میگوید: حتی با این برآورد پایینتر، جنگلزدایی ناشی از کشاورزی همچنان حدود ۵ درصد از کل انتشار دیاکسید کربن جهان را تشکیل میدهد. این میزان همچنان قابل توجه است.
این مدل چه تغییری ایجاد میکند؟
پژوهشگران این مدل را نقطه شروع میدانند، نه پاسخ نهایی. این ابزار میتواند بهزودی فراتر از حوزه غذا گسترش یابد و صنایع دیگر را نیز در بر بگیرد.
برای مثال، استخراج معادن، تولید انرژی نیز بهطور مستقیم، غیرمستقیم در تخریب جنگلها نقش دارند. افزودن این بخشها تصویر کاملتری از فشارهای وارد بر جنگلها ارائه میدهد.
سینگ میگوید: دادههای ما نشان میدهند خطرات کجا هستند، کجا باید اقدام شود. هدف این است که این مدل بین پژوهشگران، سیاستگذاران، شرکتها، جامعه مدنی ارتباط برقرار کند.
دادههای بهتر به تصمیمگیری بهتر منجر میشوند. دولتها میتوانند سیاستهای هدفمندتری تدوین کنند. شرکتها زنجیره تأمین خود را بازنگری کنند. جوامع نیز میتوانند نقاط بحرانی را شناسایی کنند.
این مطالعه در مجله Nature Food منتشر شده است.
جمعبندی
مواد غذایی روزمره مانند ذرت، برنج، کاساوا نقش مهمی در جنگلزدایی دارند و توجه به تولید محلی برای کاهش این بحران ضروری است.
اگر به محیط زیست اهمیت میدهید، این مقاله را با دیگران به اشتراک بگذارید.
