اثر شب اول باعث می‌شود مغز در محیطی ناآشنا هوشیارتر بماند و خواب کوتاه‌تر و سطحی‌تری داشته باشیم.
- محیط ناآشنا: مغز ممکن است در شب اول برای حفظ هوشیاری، خواب سبک‌تر و کوتاه‌تری ایجاد کند.
- سن و اضطراب: اثر شب اول در برخی گروه‌های سنی و افراد دارای اضطراب بیشتر می‌تواند شدیدتر باشد.
- آمادگی پیش از سفر: رعایت بهداشت خواب و رسیدن زودتر به مقصد می‌تواند به خواب بهتر در شب اول کمک کند.
اثر شب اول چیست و چرا در هتل بدتر می‌خوابیم؟
اگر در هتل با وجود تخت راحت، بالش مناسب و محیط آرام دیرتر به خواب می‌روید یا چند بار در طول شب بیدار می‌شوید، احتمالاً با «اثر شب اول» مواجه شده‌اید. اثر شب اول پدیده‌ای شناخته‌شده است که در آن افراد هنگام خوابیدن در محیطی ناآشنا، معمولاً دیرتر به خواب می‌روند و دفعات بیشتری از خواب بیدار می‌شوند.
هتل‌ها تلاش زیادی می‌کنند تا مهمانان خواب خوبی داشته باشند. برندهای لوکس حتی روی تشک‌ها و ملحفه‌های بسیار گران‌قیمت سرمایه‌گذاری می‌کنند و منوی انتخاب بالش در اختیار مهمانان قرار می‌دهند. با این حال، این امکانات نمی‌توانند به‌طور کامل اثر شب اول را از بین ببرند.
این پدیده در ده‌ها مطالعه تأیید شده و به گفته Anna Wick، پژوهشگر ارشد خواب در دانشگاه فرایبورگ در سوئیس، احتمالاً ریشه‌های تکاملی دارد.
Wick می‌گوید: «فرض بر این است که این یک واکنش سازشی است که باعث می‌شود مغزِ در حال خواب در محیطی ناآشنا همچنان هوشیار بماند.»
اثر شب اول چه دلایلی دارد؟
مغز در محیط ناآشنا هوشیارتر می‌ماند
Ahmad Mayeli، استاد روان‌پزشکی و پژوهشگر خواب در دانشگاه پیتسبورگ، می‌گوید بیشتر افراد این پدیده را تجربه می‌کنند. حتی افرادی که متوجه آن نمی‌شوند نیز احتمالاً به میزان کمی تحت تأثیر آن قرار می‌گیرند.
به‌طور میانگین، افراد در یک محیط جدید حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه کمتر می‌خوابند.
پژوهش Mayeli نشان داد که لوب پیشانی مغز، ناحیه‌ای که با عمیق‌ترین مرحله خواب ارتباط دارد، فعالیت بیشتری نشان می‌دهد. این موضوع نشانه‌ای از افزایش سطح هوشیاری است.
به بیان دیگر، افراد نه‌تنها کمتر می‌خوابند، بلکه خواب عمیق کمتری نیز دارند.
Mayeli می‌گوید: «آن‌ها می‌گویند که مثل دلفین‌ها، بخشی از مغز هنگام خواب بیدار است. البته دقیقاً مانند دلفین‌ها نیست، اما مطالعات همچنان نشان می‌دهند که بخشی از مغز کمتر می‌خوابد.»
سن چه تأثیری بر اثر شب اول دارد؟
Mayeli اشاره می‌کند که سن نیز در شدت این پدیده نقش دارد.
- اثر شب اول در کودکان بیشتر دیده می‌شود.
- نوجوانان نیز بیشتر تحت تأثیر این پدیده قرار می‌گیرند.
- در افراد مسن‌تر اثر شب اول شدیدتر می‌شود.
- این اثر معمولاً با افزایش سن بدتر می‌شود.
- افراد در دهه ۲۰ زندگی کمترین میزان تأثیرپذیری را دارند.
آیا اثر شب اول ریشه تکاملی دارد؟
Mayeli معتقد است مغز انسان ممکن است به‌گونه‌ای تنظیم شده باشد که نسبت به مکان‌های جدید محتاط باشد. از نظر تاریخی، مکان‌های ناآشنا می‌توانستند برای استراحت کردن خطرناک‌تر باشند.
او می‌گوید: «فرقی نمی‌کند هتل Marriott باشد یا ساوانا. مغز شما هنوز متوجه نشده است که این مکان کاملاً امن است.»
Wick می‌گوید شواهد نشان می‌دهند که این اثر پس از شب اول کاهش پیدا می‌کند.
عوامل دیگری که خواب در محیط جدید را مختل می‌کنند
Lisa Strauss، روان‌شناسی که در زمینه درمان شناختی رفتاری اختلالات خواب تخصص دارد، می‌گوید علاوه بر هوشیاری تکاملی، عوامل مختلف دیگری نیز می‌توانند خواب را در یک مکان جدید تحت تأثیر قرار دهند.
خود سفر می‌تواند اثر منفی بر خواب داشته باشد، حتی اگر فرد در همان منطقه زمانی قبلی باقی بماند.
عوامل محیطی نیز ممکن است مانع خواب شوند. برای مثال، چراغ چشمک‌زن هشداردهنده دود در اتاق هتل می‌تواند خواب را مختل کند.
تنش‌های ارتباطی نیز ممکن است نقش داشته باشند. برای نمونه، هنگام دیدار با اعضای خانواده‌ای که فرد ارتباط نزدیکی با آن‌ها ندارد، این تنش‌ها می‌توانند بر کیفیت خواب اثر بگذارند.
چه زمانی ممکن است شب اول بهتر بخوابیم؟
Strauss اشاره می‌کند که برخی افراد ممکن است در شب اول بهتر بخوابند. برای مثال، اگر فرد پس از یک روز طولانی سفر خسته باشد یا مکان جدید باعث شود برای مدتی از عوامل استرس‌زای زندگی روزمره جدا شود.
افرادی که در خانه مشکل خواب دارند نیز ممکن است در محیط جدید وضعیت بهتری داشته باشند. دلیل آن این است که مکان جدید هنوز با سابقه دشواری در خوابیدن برای آن‌ها مرتبط نشده است.
با این حال، هر کسی ممکن است اثر شب اول را تجربه کند. Strauss می‌گوید افرادی که در حالت عادی اضطراب بیشتری دارند، به‌ویژه در برابر این پدیده آسیب‌پذیر هستند.
این وضعیت می‌تواند به یک پیش‌گویی خودمحقق‌شونده تبدیل شود. نگرانی درباره اینکه آیا می‌توانیم بخوابیم یا نه، خودش می‌تواند باعث بیدار ماندن ما شود.
چگونه در شب اول هتل بهتر بخوابیم؟
اثر شب اول معمولاً موضوعی نگران‌کننده نیست، اما رعایت چند روش ساده می‌تواند به داشتن خواب بهتر در سفر کمک کند.
بهداشت خواب را رعایت کنید
Strauss توصیه می‌کند اصول عمومی بهداشت خواب رعایت شود. این اصول شامل موارد زیر است:
- هر شب در ساعت مشخصی به خواب بروید.
- اتاق خواب را خنک و تاریک نگه دارید.
- یک برنامه منظم برای ساعات شب داشته باشید.
- پیش از خواب، استفاده از صفحه‌نمایش‌ها را متوقف کنید.
این اقدامات زمانی مؤثرتر هستند که فرد آن‌ها را از چند روز یا حتی چند هفته پیش از یک سفر مهم آغاز کند یا دوباره به یک برنامه منظم بازگردد.
محیط جدید را برای خودتان آشنا کنید
Strauss پیشنهاد می‌کند کمی زمان بیشتری را در تخت جدید بگذرانید. مطالعه یا انجام یک فعالیت آرامش‌بخش و آشنا می‌تواند باعث شود محیط جدید کمتر ناآشنا به نظر برسد.
همراه داشتن وسایل آشنا نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد. یک بالش مورد علاقه یا پتوی آشنا می‌تواند بخشی از این وسایل باشد.
اگر هنگام خواب مضطرب هستید، محیطی امن را تصور کنید
برای افرادی که اضطراب بیشتری دارند، Strauss پیشنهاد می‌کند خودشان را در یک محیط امن و آشنا در طبیعت تصور کنند. این محیط می‌تواند یک مسیر پیاده‌روی مورد علاقه یا ساحلی باشد که فرد آن را دوست دارد.
او توصیه می‌کند فرد ابتدا اضطرابی را که احساس می‌کند تشخیص دهد. سپس برای کاهش احساس بیش‌هوشیاری، عبارت‌های مثبت را تکرار کند.
پیشنهاد Strauss این است:
«بدان که در امنیت هستی. بدان که دوست داشته می‌شوی. در آرامش باش.»
برای رویداد مهم، یک شب زودتر به مقصد برسید
Mayeli می‌گوید اثر شب اول واقعاً چیزی نیست که لازم باشد بابت آن نگران باشید. به گفته او، افراد می‌توانند کمبود یک یا دو ساعت خواب در یک شب را به‌راحتی جبران کنند.
با این حال، اگر جلسه یا رویداد مهمی در پیش دارید، او توصیه می‌کند یک روز زودتر به مقصد برسید تا فرصت سازگاری با محیط جدید را داشته باشید.
Mayeli می‌گوید: «اگر فردا مهم است، یک شب زودتر به آنجا برسید تا وقتی زمانش فرا رسید، مثل همیشه بخوابید.»
سؤالات متداول درباره اثر شب اول
اثر شب اول چیست؟
اثر شب اول پدیده‌ای است که در آن فرد هنگام خوابیدن در محیطی ناآشنا دیرتر به خواب می‌رود، بیشتر بیدار می‌شود و ممکن است خواب عمیق کمتری داشته باشد.
آیا همه افراد اثر شب اول را تجربه می‌کنند؟
به گفته Ahmad Mayeli، بیشتر افراد این پدیده را تجربه می‌کنند، حتی اگر خودشان متوجه آن نشوند.
آیا اثر شب اول با افزایش سن بیشتر می‌شود؟
بله. این اثر در کودکان، نوجوانان و افراد مسن‌تر بیشتر است و معمولاً با افزایش سن شدت می‌گیرد. افراد در دهه ۲۰ زندگی کمترین تأثیر را دارند.
چطور می‌توانیم در شب اول هتل بهتر بخوابیم؟
رعایت بهداشت خواب، خوابیدن در اتاقی خنک و تاریک، داشتن برنامه شبانه منظم، خاموش کردن صفحه‌نمایش‌ها پیش از خواب و همراه داشتن وسایل آشنا می‌تواند کمک‌کننده باشد.
آیا برای یک جلسه مهم باید یک شب زودتر به مقصد برسیم؟
Mayeli توصیه می‌کند اگر فردا جلسه یا رویداد مهمی دارید، یک شب زودتر به مقصد برسید تا بدن و مغز فرصت سازگاری با محیط جدید را داشته باشند.
جمع‌بندی
اثر شب اول توضیح می‌دهد چرا ممکن است حتی در یک هتل بسیار راحت، شب اول سفر خواب مطلوبی نداشته باشیم. پژوهش‌ها نشان می‌دهند محیط ناآشنا می‌تواند باعث افزایش هوشیاری مغز، کاهش مدت خواب و کاهش عمق خواب شود.
این اثر معمولاً پس از شب اول کاهش پیدا می‌کند. رعایت بهداشت خواب، آشنا کردن خود با محیط جدید، همراه داشتن وسایل آشنا و رسیدن زودتر به مقصد برای رویدادهای مهم می‌تواند تجربه خواب در سفر را بهتر کند.
اگر فردا برایتان مهم است، امشب برای خواب بهتر برنامه‌ریزی کنید و در صورت امکان یک شب زودتر به مقصد برسید.
