یک مطالعه گسترده نشان میدهد مصرف عادتگونه قهوه تقریباً هیچ ارتباط معناداری با کیفیت خواب یا خوابآلودگی روزانه در بزرگسالان میانسال ندارد.
این نتیجه، یک باور قدیمی درباره کافئین را به چالش میکشد و نشان میدهد مصرف منظم آن ممکن است آنقدرها هم که تصور میشود، هزینههای بلندمدت برای خواب نداشته باشد.
بررسی تاثیر قهوه بر خواب در یک مطالعه گسترده
در سراسر سوئد، یک جامعه آماری بزرگ، عادات روزانه مصرف قهوه را همراه با گزارشهای دقیق از خواب و میزان هوشیاری در طول روز ثبت کرد.
در بررسی اثرات مصرف بلندمدت قهوه، سایمون سودرهولم از دانشگاه لینکئوپینگ دریافت که این عادت تنها تغییرات بسیار اندکی در نحوه خواب یا احساس افراد در طول روز ایجاد میکند.
حتی در میان افرادی که چندین بار در روز قهوه مینوشیدند، الگوهای خواب و میزان خوابآلودگی روزانه تقریباً بدون تغییر باقی مانده بود.
این ثبات نشان میدهد که مصرف مداوم قهوه، تاثیر بلندمدت محدودی دارد و زمینه را برای بررسی دقیقتر نقش ژنتیک، رفتار و زیستشناسی فراهم میکند.
نقش ژنتیک در تایید نتایج
پرسشنامهها ممکن است گمراهکننده باشند، بنابراین تیم تحقیق بررسی کرد آیا عادات گزارششده با نشانگرهای ژنتیکی مرتبط با مصرف کافئین همخوانی دارد یا نه.
در بررسی ژنتیکی، ۶۶ تغییر کوچک در DNA شناسایی شد که با مصرف کافئین مرتبط بودند و برخی از آنها در نزدیکی ژنهای شناختهشده مرتبط با این ماده قرار داشتند.
این یافته اهمیت زیادی داشت، زیرا نشان داد پاسخهای شرکتکنندگان تصادفی نیستند و همین موضوع اعتبار نتایج مرتبط با خواب را افزایش داد.
همچنین یک خوشه کوچک در کروموزوم ۲۲ مشاهده شد که نشان میدهد زیستشناسی قهوه ممکن است مسیرهایی داشته باشد که هنوز بهطور کامل شناخته نشدهاند.
نشانههای ظریف در کیفیت خواب
امتیازهای کیفیت خواب و مقیاس خوابآلودگی اپوورث که یک معیار استاندارد برای سنجش خوابآلودگی روزانه است، در کل جامعه آماری در سطح سالم قرار داشت.
تنها ۱۶ درصد افراد امتیازی بالاتر از ۱۰ داشتند که مرز معمول برای خوابآلودگی بیش از حد در طول روز محسوب میشود.
حتی در مواردی که نتایج از نظر آماری معنادار بودند، تغییرات واقعی بسیار کوچک بودند و معمولاً فقط چند درصد تفاوت داشتند.
این فاصله میان قطعیت آماری و تاثیر واقعی در زندگی روزمره، یکی از نکات کلیدی این مطالعه است.
الگوهای غیرمنتظره در خواب
برخی یافتهها حتی برخلاف انتظار بودند و نشان میدادند مصرفکنندگان بیشتر قهوه، در برخی شاخصها خواب بهتری گزارش کردهاند.
مصرف بالاتر با کیفیت خواب بهتر، مشکلات کمتر در به خواب رفتن، بیدار شدن کمتر در اوایل صبح همراه بود، هرچند این تفاوتها بسیار محدود بودند.
در مقابل، خروپف در میان مصرفکنندگان قهوه بیشتر گزارش شد.
با توجه به کوچک بودن این تفاوتها، نمیتوان نتیجه گرفت که قهوه باعث بهبود خواب میشود.
سازگاری مغز با کافئین
کافئین با مسدود کردن گیرندههای آدنوزین عمل میکند؛ این گیرندهها به مغز کمک میکنند فشار خواب را در طول روز تنظیم کند.
با مصرف مکرر، این سیستم ممکن است خود را تطبیق دهد، در نتیجه اثر تحریککنندگی کافئین کاهش مییابد و تاثیر آن بر خواب شبانه کمتر میشود.
بررسیهای گسترده نشان دادهاند که این سازگاری هم در انسان، هم در حیوانات ممکن است رخ دهد.
زمان مصرف قهوه همچنان مهم است
عادت مصرف روزانه یک موضوع است، اما نوشیدن قهوه در ساعات نزدیک به خواب همچنان میتواند خواب را مختل کند.
در یک آزمایش کنترلشده، مصرف ۴۰۰ میلیگرم کافئین حتی ۶ ساعت قبل از خواب، باعث اختلال در خواب شد.
این آزمایش به اثرات کوتاهمدت میپرداخت، نه مصرف بلندمدت، بنابراین سوال متفاوتی را بررسی کرده است.
در نتیجه، هر دو یافته میتوانند درست باشند: عادت ممکن است اثرات را کاهش دهد، اما مصرف دیرهنگام همچنان مشکلساز است.
تفاوت تاثیر قهوه بر افراد مختلف
در بسیاری از مدلها، عواملی مانند وزن بدن و سبک زندگی تاثیر بیشتری نسبت به قهوه داشتند، بهویژه در افرادی که مشکل در به خواب رفتن داشتند.
شاخص توده بدنی بهعنوان یکی از عوامل مهمتر شناخته شد.
همچنین استرس، سیگار، مصرف چای، فعالیت بدنی و داروهای خواب با عادات مصرف قهوه همپوشانی داشتند.
این پیچیدگیها نشان میدهد که یک قانون کلی درباره قهوه و خواب برای همه افراد صدق نمیکند.
محدودیتهای مهم تحقیق
در این مطالعه اطلاعات دقیقی درباره اندازه فنجان، نوع دانه قهوه، میزان کافئین یا مصرف قهوه بدون کافئین وجود نداشت.
همچنین زمان دقیق مصرف قهوه ثبت نشده بود، در حالی که نیمهعمر کافئین در بدن حدود ۵ ساعت است.
این یعنی بدن حدود نیمی از کافئین را در این مدت دفع میکند، بنابراین زمان مصرف اهمیت دارد.
از آنجا که این مطالعه مقطعی بود، تنها ارتباط را نشان میدهد، نه رابطه علت و معلولی.
سوالات باز برای تحقیقات آینده
گام بعدی روشن است: بررسی گروههای سنی مختلف و تحلیل تاثیر مصرف طولانیمدت کافئین در طول زمان.
همچنین نیاز به اندازهگیری دقیقتر خواب و میزان واقعی مصرف قهوه وجود دارد.
یکی از موضوعات جالب دیگر، خوشه ژنتیکی در کروموزوم ۲۲ است که ممکن است مسیرهای ناشناختهای را نشان دهد.
جمعبندی: آیا قهوه دشمن خواب است؟
این مطالعه نشان میدهد قهوه، حداقل در میان بزرگسالان با عادات مصرف پایدار، آن دشمن خواب که بسیاری تصور میکنند نیست.
برای افرادی که با بیخوابی مواجه هستند، توصیه مهم این است: میزان مصرف را کنترل کنید، زمان مصرف را مدیریت کنید، به عوامل مهمتری مانند استرس و سبک زندگی توجه داشته باشید.
اگر به بهبود کیفیت خواب خود فکر میکنید، از همین امروز زمان و مقدار مصرف قهوهتان را بررسی کنید و تاثیر آن را بسنجید.
