- رشد قارچهای روده نوزادان از یک الگوی منظم پیروی میکند.
- مصرف آنتیبیوتیک میتواند موجب افزایش قارچ Malassezia در روده شود.
- کند شدن رشد طبیعی میکوبیوم با افزایش خطر اگزما و آلرژی غذایی ارتباط دارد.
پژوهشهای تازه نشان میدهند قارچهای روده نوزادان ممکن است بسیار بیشتر از آنچه تصور میشد بر رشد سیستم ایمنی اثر بگذارند. همچنین مصرف آنتیبیوتیک در ماههای نخست زندگی میتواند تعادل این قارچها را بر هم بزند؛ تغییری که با افزایش خطر برخی آلرژیهای دوران کودکی ارتباط دارد.
دو مطالعه جدید که همزمان منتشر شدهاند، برای نخستین بار ارتباط میان رشد قارچهای روده، مصرف آنتیبیوتیک، احتمال بروز اگزما و آلرژی غذایی را در کودکان بررسی کردهاند. این یافتهها میتوانند مسیر تحقیقات آینده برای پیشگیری از آلرژی را تغییر دهند.
قارچهای فراموششده روده
دانشمندان نزدیک به دو دهه است که باکتریهای روده را بررسی میکنند؛ مجموعهای از میکروارگانیسمها که با نام «میکروبیوم» شناخته میشود.
اما قارچهای روده تا حد زیادی نادیده گرفته شدهاند. این جامعه قارچی «میکوبیوم» (Mycobiome) نام دارد، با این حال تاکنون مطالعات اندکی درباره نقش آن در سلامت انسان انجام شده است.
از آنجا که قارچها سهم بسیار کوچکی از جمعیت میکروبی روده را تشکیل میدهند، سالها تصور میشد اهمیت چندانی ندارند. مطالعات پیشین تنها ارتباط محدودی میان قارچهای روده نوزادان و برخی بیماریهای آینده، از جمله بیماریهای خودایمنی، گزارش کرده بودند.
با این حال قارچها نسبت به باکتریها سلولهای بزرگتری دارند، مستقیماً با دیواره روده تماس پیدا میکنند، به همین دلیل حتی تعداد اندک آنها نیز میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
دو گروه پژوهشی کانادایی تصمیم گرفتند این بخش کمتر شناختهشده از روده را با دقت بیشتری بررسی کنند. یک گروه روند رشد قارچهای روده را در صدها نوزاد سالم دنبال کرد، گروه دیگر نیز تأثیر آنتیبیوتیکها بر این قارچها را بررسی کرد. نتایج هر دو پژوهش همزمان منتشر شد.
نقشه رشد قارچهای روده نوزادان
گروه نخست به سرپرستی Dr. Stuart Turvey، پژوهشگر سیستم ایمنی کودکان در BC Children’s Hospital Research Institute (BCCHR) در ونکوور، از دادههای یک پروژه بزرگ کانادایی استفاده کرد که هزاران کودک را از بدو تولد دنبال میکند.
پژوهشگران بیش از ۲۲۰۰ نمونه مدفوع مربوط به بیش از ۱۴۰۰ نوزاد را مورد تجزیهوتحلیل قرار دادند.
نتایج نشان داد با افزایش سن نوزادان، ترکیب قارچهای روده نیز طبق الگویی منظم تغییر میکند.
- در سال نخست زندگی، مخمرهای متعلق به جنس Saccharomyces که با مخمر نان و آبجو خویشاوند هستند، حدود ۱۴ برابر افزایش یافتند.
- در مقابل، قارچ Malassezia که بیشتر به دلیل زندگی روی پوست و ایجاد شوره سر شناخته میشود، حدود ۵۰ برابر کاهش پیدا کرد.
پژوهشگران از مشاهده قارچی که معمولاً روی پوست زندگی میکند در اعماق روده شگفتزده شدند.
این الگوی رشد آنقدر منظم بود که محققان توانستند تنها بر اساس ترکیب قارچهای روده، سن نوزاد را با دقت بسیار خوبی تخمین بزنند. پیش از این، چنین نقشه جامعی از روند رشد قارچهای روده نوزادان تهیه نشده بود.
وقتی رشد قارچهای روده از برنامه عقب میماند
برخی نوزادان از این جدول زمانی طبیعی عقب بودند؛ بهگونهای که ترکیب قارچهای روده آنها در یکسالگی هنوز شبیه یک نوزاد سهماهه بود.
گروه تحقیقاتی Turvey پیشتر نیز نشان داده بود رشد کند باکتریهای روده میتواند خطر ابتلا به آلرژی را افزایش دهد. اکنون نتایج جدید نشان میدهد همین موضوع درباره قارچهای روده نیز صدق میکند.
بررسی کودکان تا پنجسالگی نشان داد:
- حدود ۲۲ درصد کودکانی که رشد قارچهای روده آنها با تأخیر همراه بود، به اگزما یا درماتیت آتوپیک مبتلا شدند.
- این رقم در کودکانی که رشد طبیعی قارچهای روده را داشتند، حدود ۱۵ درصد بود.
- آلرژی غذایی نیز الگوی مشابهی را نشان داد.
نکته قابل توجه اینکه این تأخیر تنها با اگزما و آلرژی غذایی ارتباط داشت، نه با آسم یا تب یونجه. هر دو بیماری نخست در نقاطی از بدن ایجاد میشوند که مستقیماً با محیط بیرون در تماس هستند؛ یعنی پوست و دیواره روده.
البته پژوهشگران تأکید میکنند این مطالعه تنها وجود یک ارتباط را نشان داده است و ثابت نمیکند که قارچهای روده علت مستقیم بروز این بیماریها هستند.
آنتیبیوتیک چگونه تعادل قارچهای روده را بر هم میزند؟
Dr. Marie-Claire Arrieta، میکروبشناس دانشگاه University of Calgary (UCalgary)، مطالعه دیگری را روی ۴۷ نوزاد زیر شش ماه انجام داد که به بخش اورژانس بیمارستان مراجعه کرده بودند و برای آنها آنتیبیوتیک تجویز شده بود.
پژوهشگران پیش از آغاز درمان، سپس پس از پایان مصرف آنتیبیوتیک، از روده هر نوزاد نمونهبرداری کردند.
نتایج نشان داد آنتیبیوتیکها همان کاری را انجام دادند که برای آن طراحی شدهاند؛ یعنی جمعیت باکتریهای روده را کاهش دادند. اما قارچها واکنش متفاوتی نشان دادند و رشد آنها افزایش پیدا کرد.
در میان تمام قارچها، گونه Malassezia بیش از همه افزایش یافت.
در شرایط عادی، باکتریها برای فضا و منابع غذایی با قارچها رقابت میکنند. بنابراین کاهش جمعیت باکتریها احتمالاً فرصت رشد بیشتری برای قارچها فراهم میکند، هرچند سازوکار دقیق این تغییر هنوز مشخص نیست.
Arrieta میگوید:
«آنتیبیوتیکها زمانی که واقعاً مورد نیاز باشند، درمانی ضروری برای کودکان خردسال هستند.»
با این حال، این داروها یک عارضه جانبی کمتر شناختهشده نیز دارند که میتواند زمینه رشد بیش از حد قارچ Malassezia را فراهم کند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند نتایج بهدستآمده از مطالعه ۴۷ نوزاد، بهتنهایی نمیتواند ثابت کند این تغییرات مستقیماً باعث آسیب یا بیماری میشوند.
آزمایش نقش قارچهای روده در موشها
برای بررسی اینکه آیا قارچهای روده واقعاً عامل ایجاد این تغییرات هستند یا خیر، گروه تحقیقاتی Dr. Marie-Claire Arrieta آزمایشهای خود را روی موشها ادامه داد.
در مقاله مکمل این پژوهش، محققان موشها را در محیطی کاملاً استریل و بدون هیچ میکروبی پرورش دادند. سپس:
- به گروه نخست تنها مجموعه مشخصی از باکتریهای روده داده شد.
- به گروه دوم همان مجموعه باکتریها بههمراه یک گونه از قارچ Malassezia (M. restricta) داده شد.
نتایج نشان داد تنها اضافه شدن این قارچ برای برهم زدن تعادل سیستم ایمنی موشهای جوان کافی بود.
روده و غدد لنفاوی این حیوانات از سلولهای ایمنی مرتبط با آلرژی پر شد. در میان آنها، سلولهای ائوزینوفیل (Eosinophils) نیز دیده میشدند؛ سلولهایی که هنگام واکنشهای آلرژیک بهطور قابلتوجهی افزایش پیدا میکنند.
این یافته نشان داد قارچ Malassezia میتواند نحوه رشد و تکامل سیستم دفاعی بدن را هدایت کند.
شدیدتر شدن التهاب ریه
آزمون اصلی زمانی انجام شد که موشها در معرض مایت گرد و غبار خانگی (House Dust Mite) قرار گرفتند؛ یکی از رایجترین عوامل ایجاد آلرژی.
موشهایی که قارچ Malassezia را در روده خود داشتند، نسبت به سایر موشها دچار التهاب بسیار شدیدتر مجاری تنفسی شدند. در این حیوانات:
- بافت ریه متورم شد.
- آسیب ریوی بیشتری مشاهده شد.
- شدت التهاب راههای هوایی بهطور محسوسی افزایش یافت.
وقتی پژوهشگران سلولهای ائوزینوفیل را حذف کردند، بخش قابلتوجهی از این واکنش آلرژیک کاهش یافت. این نتیجه نشان داد این سلولها نقش مهمی در آسیب ایجادشده دارند.
برای نخستین بار، پژوهشگران نشان دادند یک گونه قارچ روده بهتنهایی میتواند زمینه بروز بیماری آلرژیک در راههای هوایی را فراهم کند.
این یافتهها چه تغییری ایجاد میکنند؟
نتایج این دو مطالعه اکنون در کنار یکدیگر تصویری روشنتر ارائه میکنند.
- قارچهای روده نوزادان طبق یک روند قابل پیشبینی رشد میکنند.
- کند شدن این روند با افزایش احتمال اگزما و آلرژی غذایی همراه است.
- مصرف آنتیبیوتیک میتواند با فراهم کردن شرایط رشد بیش از حد Malassezia، این روند طبیعی را بر هم بزند.
- در مدلهای حیوانی، این تغییرات به بروز بیماریهای آلرژیک منجر شده است.
این نتایج میتوانند پیامدهای مهمی برای پزشکی داشته باشند.
نخست اینکه دلیل دیگری در اختیار پزشکان قرار میدهد تا از تجویز غیرضروری آنتیبیوتیک در ماههای نخست زندگی نوزادان خودداری کنند.
دوم اینکه پژوهشگران اکنون میتوانند راهکارهایی را برای بازگرداندن میکوبیوم به روند طبیعی رشد یا کنترل قارچ Malassezia بررسی کنند؛ رویکردی که پیش از انتشار این مطالعات امکان بررسی جدی آن وجود نداشت.
بیماریهای آلرژیک صدها میلیون کودک را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار دادهاند و آمار آنها همچنان رو به افزایش است.
Dr. Stuart Turvey در این باره میگوید:
«درک بهتر این بیماریها و یافتن راهی برای پیشگیری از آنها میتواند منفعت بسیار بزرگی برای کودکان سراسر جهان داشته باشد.»
به گفته او، شاید پاسخ بخشی از این معما سالها در میان قارچهای کمتر شناختهشده روده پنهان بوده است.
نتایج این پژوهش در نشریه Nature Communications منتشر شده است.
سؤالات متداول
آیا قارچهای روده نوزادان باعث آلرژی میشوند؟
خیر. این مطالعات تنها ارتباط میان تغییرات قارچهای روده و افزایش خطر اگزما و آلرژی غذایی را نشان دادهاند و هنوز رابطه علت و معلولی در انسان ثابت نشده است.
آیا مصرف آنتیبیوتیک برای نوزادان خطرناک است؟
خیر. پژوهشگران تأکید میکنند آنتیبیوتیکها در صورت نیاز، درمانی ضروری هستند. با این حال مصرف غیرضروری آنها ممکن است تعادل میکروبی و قارچی روده را تغییر دهد.
قارچ Malassezia چیست؟
Malassezia نوعی مخمر است که معمولاً روی پوست انسان زندگی میکند و بیشتر با شوره سر شناخته میشود، اما این مطالعات حضور آن را در روده نوزادان نیز بررسی کردهاند.
آیا میتوان از آلرژیهای دوران کودکی پیشگیری کرد؟
هنوز پاسخ قطعی وجود ندارد، اما این مطالعات مسیرهای جدیدی را برای پژوهش درباره پیشگیری زودهنگام از آلرژی پیشنهاد میکنند.
جمعبندی
قارچهای روده نوزادان ممکن است نقشی بسیار مهمتر از آنچه تاکنون تصور میشد در شکلگیری سیستم ایمنی داشته باشند. این دو مطالعه نشان میدهند رشد طبیعی میکوبیوم، مصرف منطقی آنتیبیوتیک، تعادل میکروبی روده میتوانند در کاهش خطر برخی آلرژیهای دوران کودکی اهمیت داشته باشند. البته برای اثبات این ارتباط در انسان به تحقیقات بیشتری نیاز است.
اگر این مطلب برای شما مفید بود، آن را با والدین، مراقبان کودکان، علاقهمندان به سلامت به اشتراک بگذارید.
