کودکانی که والدین سنگینوزن دارند، بیشتر در معرض افزایش وزن هستند. این ارتباط در کشورهای مختلف و در نسلهای گوناگون مشاهده شده است.
سالها دلیل دقیق این ارتباط مشخص نبود. آیا وزن بیشتر کودک به دلیل شرایط زندگی او در رحم مادر ایجاد میشود یا نتیجه ژنهایی است که از والدین به ارث میبرد؟
یک مطالعه جدید نشان میدهد که پاسخ بیشتر به سمت ژنتیک متمایل است. پژوهشگران دریافتند ارتباط میان وزن والدین و کودکان عمدتاً به ژنهای مشترک مربوط میشود، نه تأثیر مستقیم محیط رحم.
چرخهای که باید شکسته شود: نقش والدین در چاقی کودکان
چاقی کودکان طی دهههای گذشته افزایش یافته و مقابله با آن دشوار بوده است. در کشورهای ثروتمند، تقریباً ۳۰ درصد از کودکان اکنون دارای اضافهوزن هستند.
از آنجا که این مشکل از سنین پایین آغاز میشود و در خانوادهها بیشتر دیده میشود، بسیاری از برنامههای پیشگیری روی والدین تمرکز کردهاند.
امید این بود که والدینی با وزن سالمتر پیش از بارداری بتوانند زمینه تولد کودکانی سالمتر را فراهم کنند.
اما یک دیدگاه نگرانکنندهتر نیز وجود داشت. اگر مادر دارای اضافهوزن بتواند از طریق دوران بارداری خطر چاقی را به فرزند منتقل کند، ممکن است وزن بالا در نسلهای بعدی افزایش پیدا کند.
در چنین شرایطی، چاقی میتواند به یک چرخه خودتقویتشونده تبدیل شود؛ چرخهای که برای شکستن آن باید حتی پیش از شکلگیری جنین مداخله کرد.
ژنها یا محیط رحم؛ عامل اصلی افزایش وزن کودکان چیست؟
دو توضیح اصلی درباره ارتباط وزن والدین و فرزندان وجود داشت:
- فرضیه محیط رحم: وزن مادر در دوران بارداری میتواند اندازه و وزن آینده کودک را تعیین کند.
- فرضیه ژنتیکی: ژنهایی که کودک از والدین دریافت میکند، عامل اصلی ارتباط وزن خانواده باشد.
این تفاوت بسیار مهم است. اگر وزن دوران بارداری مادر عامل اصلی باشد، کاهش وزن والدین پیش از بارداری میتواند چرخه چاقی را متوقف کند.
اما اگر ژنها نقش اصلی داشته باشند، چنین رویکردی تأثیر محدودی خواهد داشت. تعیین تفاوت میان این دو عامل برای سلامت عمومی اهمیت زیادی دارد.
دو روش تحقیق برای پاسخ به یک سؤال مهم
تیمی به سرپرستی Tom Bond از دانشگاه بریستول تلاش کرد با استفاده از دو روش مستقل به این پرسش پاسخ دهد.
این پژوهش با همکاری محققانی از دانشگاه کوئینزلند در استرالیا و مؤسسه سلامت عمومی نروژ (NIPH) انجام شد.
استفاده همزمان از دو روش تحقیق هدفمند بود. زمانی که روشهایی با نقاط ضعف متفاوت به نتیجه مشابهی برسند، اعتبار نتیجه افزایش پیدا میکند.
بررسی هزاران خانواده نروژی
دادههای این پژوهش از مطالعه بزرگ Norwegian Mother, Father and Child Cohort Study (MoBa) به دست آمد؛ مطالعهای که کودکانی متولدشده بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۹ را دنبال کرده بود.
حدود ۱۱۴٬۵۰۰ کودک هنگام مراجعه مادران برای سونوگرافیهای معمول بارداری وارد این مطالعه شدند. اطلاعات ۸۵٬۸۶۶ کودک در تحلیل اصلی مورد استفاده قرار گرفت.
این پژوهش موارد زیر را بررسی کرد:
- وزن هنگام تولد
- شاخص توده بدنی (BMI) از شش ماهگی تا هشت سالگی
- عادات غذایی گزارششده در هشت سالگی
