سالها گفتوگوی جهانی درباره چاقی تقریباً ناامیدکننده به نظر میرسید. نرخها پیوسته افزایش مییافتند. کارشناسان سلامت عمومی درباره بحرانی رو به گسترش هشدار میدادند.
بسیاری از تیترهای خبری این مسئله را مانند موجی بزرگ توصیف میکردند که با سرعتی یکسان همه کشورها را در بر گرفته است.
اما یک مطالعه بینالمللی بسیار گسترده نشان میدهد که واقعیت بسیار پیچیدهتر از این تصور است.
کاهش سرعت رشد چاقی در کشورهای مختلف
در بسیاری از کشورهای ثروتمندتر، روند افزایش چاقی کند شده است. در برخی مناطق این روند به حالت ثابت رسیده است. حتی چند کشور ممکن است نشانههایی از معکوس شدن این روند را نشان دهند.
البته این موضوع به معنای پایان یافتن مشکل چاقی نیست؛ برعکس، نرخهای چاقی همچنان نگرانکننده هستند و میلیونها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهند.
با این حال دانشمندان معتقدند جدیدترین آمارها دلیلی برای خوشبینی محتاطانه در مباحث سلامت عمومی فراهم کردهاند.
این مطالعه روندهای چاقی را از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۴ بررسی کرده و از دادههای بیش از ۲۳۲ میلیون نفر در ۲۰۰ کشور و منطقه استفاده کرده است.
بیش از ۱۹۰۰ پژوهشگر در این پروژه مشارکت داشتند که آن را به یکی از بزرگترین مطالعات چاقی در تاریخ تبدیل کرده است.
بخشی از دادهها از اسپانیا جمعآوری شد؛ جایی که پژوهشگران پروژه PREFIT وضعیت چاقی و آمادگی جسمانی کودکان سه تا پنج ساله را در ۱۰ منطقه مختلف بررسی کردند.
دانشمندان دانشگاه گرانادا نیز یافتههای خود را در اختیار این پروژه جهانی قرار دادند.
کودکان پیشگام تغییر روند چاقی هستند
یکی از واضحترین الگوهای مشاهدهشده در این مطالعه مربوط به کودکان بود.
در بسیاری از کشورهای پردرآمد، نرخ چاقی در میان کودکان مدرسهای سالها پیش از مشاهده تغییرات مشابه در بزرگسالان شروع به کاهش سرعت کرد.
پژوهشگران دریافتند که در چندین کشور غربی، نرخ چاقی کودکان از اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی به ثبات رسیده است.
دانمارک یکی از نخستین کشورهایی بود که حدود سال ۱۹۹۰ کاهش سرعت رشد چاقی را تجربه کرد. پس از آن کشورهایی مانند سوئیس، بلژیک، ایسلند، آلمان در دهه ۱۹۹۰ این روند را دنبال کردند.
تا اواسط دهه ۲۰۰۰، نرخ چاقی کودکان در بسیاری از کشورهای ثروتمند به وضعیت پایدار رسیده بود.
کشورهایی که هنوز با افزایش چاقی کودکان روبهرو هستند
البته همه کشورها مسیر مشابهی را طی نکردند. استرالیا، فنلاند، سوئد همچنان شاهد افزایش مداوم چاقی در میان کودکان بودند.
پژوهشگران همچنین تفاوت مهمی را در نقطه تثبیت نرخها مشاهده کردند. در اروپای غربی، ژاپن، نرخ چاقی کودکان زمانی ثابت شد که کمتر از ۱۰ درصد دانشآموزان دچار چاقی بودند.
در ایالات متحده، نیوزیلند این تثبیت بسیار دیرتر رخ داد؛ زمانی که نرخها به حدود ۱۹ تا ۲۳ درصد رسیده بودند.
بزرگسالان نیز تقریباً یک دهه بعد روندی مشابه را تجربه کردند.
اسپانیا نشانههایی از پیشرفت را نشان میدهد
اسپانیا در مقایسه با بخش بزرگی از اروپا، بهویژه در میان کودکان، سالها با نرخ بالای چاقی دستوپنجه نرم کرده است.
یافتههای جدید نشان میدهد که این کشور ممکن است سرانجام شاهد توقف روند افزایشی چاقی باشد.
فرانسیسکو بی. اورتگا، استاد دانشکده علوم ورزشی و مرکز تحقیقاتی iMUDS دانشگاه گرانادا، در اینباره گفت:
«مشارکت دادن دادههای اسپانیا در این مطالعه گسترده اهمیت زیادی دارد تا بتوانیم روندهای چاقی در کشور خود را بهتر درک کنیم و آنها را با سایر کشورهای اروپا و جهان مقایسه کنیم.»
بر اساس نتایج این پژوهش، نرخ چاقی در اسپانیا در گروههای سنی مختلف، میان زنان و مردان به حالت ثابت رسیده است.
در میان پسران این نرخ در حدود ۱۴ درصد تثبیت شده است، در حالی که برای دختران حدود ۱۰ درصد گزارش شده است. نرخ چاقی زنان بزرگسال نیز حدود ۱۳ درصد، مردان بزرگسال حدود ۱۸ درصد ثابت مانده است.
نرخ چاقی همچنان بالا است
پژوهشگران نشانههایی از کاهش جزئی نرخ چاقی را نیز مشاهده کردند. با این حال کارشناسان هشدار میدهند که نباید خیلی زود جشن گرفت.
کریستینا کادناس، هماهنگکننده جمعآوری دادههای پروژه PREFIT، گفت:
«اگرچه روندهای چاقی در اسپانیا بهبود یافتهاند، اما درصد کلی افراد دارای اضافهوزن یا چاقی در گروههای سنی مختلف همچنان بسیار بالا است.»
«به همین دلیل لازم است سرمایهگذاری در راهبردهای ترویج فعالیت بدنی، تغذیه سالم ادامه یابد تا آثار منفی فراوان اضافهوزن بر افراد، جامعه کاهش پیدا کند.»
دو روند متفاوت چاقی در جهان
در حالی که کشورهای ثروتمند نشانههایی از تثبیت نرخ چاقی را تجربه میکنند، بسیاری از کشورهای کمدرآمد در مسیر متفاوتی قرار دارند.
این تیم تحقیقاتی دریافت که چاقی همچنان در بخشهایی از آفریقا، آسیا، آمریکای لاتین، جزایر اقیانوس آرام، حوزه کارائیب با سرعت زیادی در حال افزایش است. در برخی مناطق حتی سرعت رشد آن بیشتر شده است.
پژوهشگران معتقدند دسترسی به غذای سالم نقش مهمی در این روند دارد. در بسیاری از کشورها، غذاهای فوقفرآوریشده ارزانتر هستند و دسترسی به آنها آسانتر از گزینههای سالم است.
شهرنشینی، تغییر الگوهای کاری، کاهش فعالیت بدنی نیز از عوامل مؤثر در افزایش چاقی محسوب میشوند.
محققان توضیح دادند که تمرکز بر سرعت تغییر نرخ چاقی در طول زمان، بهجای توجه صرف به میزان شیوع آن، میتواند مشخص کند که چه مکانها و چه زمانهایی به اقدامات فوری نیاز دارند.
آیندهای امیدوارکننده برای مقابله با چاقی
پروفسور مجید عزتی از کالج امپریال لندن گفت:
«ما دههها روندهای چاقی را بررسی کردهایم و نشان دادهایم که بهطور کلی این مشکل افزایش یافته است و افراد بیشتری تحت تأثیر اضافهوزن و چاقی قرار گرفتهاند.»
«اما این تحلیل جدید نشان میدهد که سرعت رشد چاقی در حال کاهش و تثبیت است، حتی ممکن است در بسیاری از کشورها روند معکوس پیدا کند.»
«این یافته تصویری امیدوارکنندهتر از پیشرفتها ارائه میدهد و دیدگاه رایج درباره وجود یک همهگیری جهانی یکسان از چاقی را به چالش میکشد؛ دیدگاهی که احتمالاً تنوع شرایط میان کشورهای مختلف را بیش از حد سادهسازی کرده است.»
او تأکید کرد که اکنون باید مشخص شود چرا برخی کشورها عملکرد بسیار بهتری نسبت به دیگران داشتهاند و چگونه میتوان این تجربیات موفق را برای جلوگیری از افزایش چاقی به کار گرفت.
«در نهایت این مطالعه نشان میدهد که حرکت به سمت چاقی اجتنابناپذیر نیست و سیاستگذاران میتوانند با مداخله مناسب، روند افزایش چاقی را متوقف کرده یا حتی معکوس کنند.»
پژوهشگران همچنین معتقدند داروهای جدید درمان چاقی مانند سماگلوتاید، لیراگلوتاید احتمالاً هنوز تأثیر قابلتوجهی بر روندهای مشاهدهشده در این مطالعه نداشتهاند، زیرا استفاده گسترده از آنها نسبتاً جدید است.
با این حال انتظار میرود در صورت افزایش دسترسی جهانی به این داروها، الگوهای آینده چاقی تحت تأثیر قرار گیرند.
نتایج کامل این پژوهش در مجله علمی Nature منتشر شده است.
جمعبندی
اگرچه نرخ چاقی در برخی کشورهای ثروتمند به ثبات رسیده یا حتی نشانههایی از کاهش را نشان میدهد، اما چاقی همچنان یکی از بزرگترین چالشهای سلامت عمومی جهان باقی مانده است.
نظر شما چیست؟ آیا سیاستهای سلامت عمومی میتوانند روند چاقی را در کشورهای مختلف متوقف کنند؟ دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید.
