- بوی شکلات تلخ باعث افزایش میانگین ۱۸ تکرار بیشتر در تمرین شد.
- شرکتکنندگان با وجود عملکرد بهتر، احساس فشار بیشتری نداشتند.
- پژوهشگران معتقدند این اثر بیشتر از طریق مغز و سیستم عصبی ایجاد میشود تا عضلات.
بوی شکلات چگونه عملکرد ورزشی در حالت ناشتا را افزایش میدهد؟
اگر پیش از تمرین چیزی نخوردهاید، شاید تنها استشمام بوی شکلات بتواند عملکردتان را بهتر کند. پژوهشی جدید نشان داده است مردانی که هنگام تمرین قدرتی بوی شکلات را استشمام کردند، توانستند تکرارهای بیشتری انجام دهند، بدون اینکه احساس کنند تمرین برایشان سختتر شده است.
این اثر حتی پس از حداقل ۱۰ ساعت ناشتا بودن نیز مشاهده شد. جالبتر اینکه بیشترین تأثیر مربوط به شکلات تلخ بود. پژوهشگران معتقدند این یافته نشان میدهد مغز، بیشتر از عضلات، مسئول این بهبود عملکرد است. در نتیجه، یک محرک حسی ساده ممکن است به افراد کمک کند هنگام تمرین با معده خالی عملکرد بهتری داشته باشند.
نحوه انجام آزمایش
پژوهشگران ۲۳ مرد با آمادگی جسمانی متوسط و در اوایل تا اواسط دهه ۲۰ زندگی را انتخاب کردند. همه شرکتکنندگان حداقل ۱۰ ساعت پیش از حضور در آزمایشگاه هیچ غذایی مصرف نکرده بودند.
آنها روی دستگاه Leg Extension نشستند و با وزنهای ثابت تا زمانی تمرین کردند که دیگر قادر به انجام تکرار بعدی نبودند.
این پژوهش به سرپرستی Mohamed Nashrudin bin Naharudin، استادیار دانشکده علوم ورزش و تمرین دانشگاه University of Malaya (UM) در کوالالامپور انجام شد. هدف او بررسی این موضوع بود که آیا تنها یک بو، بدون مصرف غذا، میتواند بر توانایی افراد در تمرینات قدرتی اثر بگذارد یا خیر.
سه جلسه با سه رایحه متفاوت
هر شرکتکننده در سه جلسه مجزا حضور یافت. در هر جلسه یکی از رایحههای زیر پیش از هر ست، میان ستها استشمام میشد:
- شکلات تلخ با ۹۰ درصد کاکائو
- شکلات شیری با ۶۰ درصد کاکائو
- آب معمولی بهعنوان رایحه خنثی برای مقایسه
در هر سه جلسه، وزن دستگاه کاملاً یکسان بود تا تنها اثر رایحه بررسی شود.
نتایج: شکلات تلخ عملکرد را به شکل محسوسی افزایش داد
تفاوت میان رایحهها قابل توجه بود.
- با رایحه شکلات تلخ، شرکتکنندگان بهطور متوسط حدود ۱۸ تکرار بیشتر نسبت به حالت آب انجام دادند.
- با رایحه شکلات شیری، میانگین افزایش حدود ۹ تکرار بود.
- وزنه در تمام آزمایشها ثابت باقی ماند.
با وجود افزایش تعداد تکرارها، شرکتکنندگان هنگام ارزیابی میزان سختی تمرین روی مقیاس صفر تا ۱۰، تفاوتی میان رایحهها احساس نکردند.
به بیان دیگر، افراد بدون اینکه احساس فشار بیشتری داشته باشند، تمرین بیشتری انجام دادند.
Mohamed Nashrudin bin Naharudin گفت:
«مشاهده افزایش قابل توجه تعداد تکرارها بدون اینکه ورزشکاران احساس کنند فشار بیشتری تحمل میکنند، نتیجهای بسیار جالب از نظر روانشناسی زیستی است.»
چرا شکلات تلخ مؤثرتر از شکلات شیری بود؟
دو نوع شکلات اثر یکسانی نداشتند.
پیش از شروع تمرین، شرکتکنندگان میزان گرسنگی، احساس سیری، میل به غذا را روی یک مقیاس ثبت کردند.
تأثیر شکلات تلخ
- کاهش احساس گرسنگی
- افزایش احساس سیری
- کاهش میل به خوردن غذا
تأثیر شکلات شیری
- تغییری در احساس گرسنگی ایجاد نکرد.
- رایحه آن خوشایندتر از شکلات تلخ، آب ارزیابی شد.
- احتمالاً از طریق افزایش حس لذت باعث افزایش محدودتر عملکرد شد.
به گفته پژوهشگران، بوی تلخ و غلیظ شکلات تلخ به مغز این پیام را میدهد که غذای سنگین و سیرکنندهای در راه است.
Mohamed Nashrudin bin Naharudin توضیح داد:
«رایحه شکلات تلخ بهعنوان یک نشانه آموختهشده برای غذایی غنی، تلخ، بسیار سیرکننده عمل میکند و سیستم بدن را وارد حالت انتظار برای سیری میکند.»
چرا تنها یک بو میتواند چنین اثری داشته باشد؟
برای ایجاد این واکنش، غذا حتی لازم نیست وارد معده شود.
دیدن یا بوییدن غذا میتواند پیش از اولین لقمه، سیستم گوارش را فعال کند. دانشمندان این مرحله را Cephalic Phase مینامند.
در این مرحله:
- ترشح بزاق افزایش مییابد.
- اسید معده ترشح میشود.
- هورمونهای مرتبط با غذا فعال میشوند.
پژوهشگران معتقدند همین واکنشهای پیشخوراکی میتوانند احساس گرسنگی را تغییر دهند، همچنین درک فرد از سختی تمرین را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
مطالعات قبلی نیز نشان دادهاند مسیرهای عصبی مرتبط با حس بویایی مستقیماً به بخش Hypothalamus، مرکز کنترل گرسنگی در مغز، متصل هستند و میتوانند اشتها را کاهش دهند.
با این حال، تاکنون بررسی نشده بود که آیا این ارتباط میتواند توانایی انجام تمرینات قدرتی را نیز افزایش دهد یا خیر.
تمرین در حالت ناشتا؛ آیا این یافته کاربردی است؟
بسیاری از افراد پیش از صبحانه تمرین میکنند؛ برخی به دلیل برنامه کاری، برخی نیز بهعنوان بخشی از رژیمهای روزهداری.
اما تمرین با معده خالی معمولاً:
- سختتر احساس میشود.
- باعث کاهش مدت یا شدت تمرین میشود.
این مطالعه نشان میدهد شاید استشمام یک رایحه آشنا، بدون دریافت حتی یک کالری، بتواند بخشی از این مشکل را جبران کند.
نتایج این پژوهش با یافتههای دیگری در علوم ورزشی نیز همخوانی دارد. پیشتر مشخص شده بود ورزشکارانی که تنها محلول شیرین را در دهان میچرخانند و بدون بلعیدن آن بیرون میریزند، در برخی تمرینات عملکرد بهتری دارند؛ بهویژه زمانی که ناشتا باشند.
در آن مطالعات نیز، افزایش عملکرد بدون افزایش احساس فشار مشاهده شده بود؛ الگویی که اکنون درباره بوی شکلات نیز دیده میشود.
محدودیتهای مطالعه
پژوهشگران تأکید میکنند که نتایج این مطالعه محدودیتهایی دارد.
- تعداد شرکتکنندگان کم بود.
- همه شرکتکنندگان مرد بودند.
- تنها یک نوع تمرین قدرتی بررسی شد.
- سطوح هورمونها یا فعالیت مغزی اندازهگیری نشد.
بنابراین هنوز مشخص نیست همین اثر در زنان، افراد مسن یا تمرینات کامل بدنسازی نیز مشاهده خواهد شد یا خیر.
آیا فقط شکلات مؤثر است؟
پژوهش حاضر تنها نشان میدهد رایحه شکلات، بهویژه شکلات تلخ، میتواند هنگام تمرین در حالت ناشتا تعداد تکرارها را افزایش دهد، بدون اینکه احساس سختی تمرین بیشتر شود.
پرسش مهم بعدی این است که آیا این ویژگی منحصر به شکلات است یا سایر رایحههای غذایی آشنا نیز میتوانند اثر مشابهی داشته باشند.
Mohamed Nashrudin bin Naharudin در اینباره گفت:
«فکر نمیکنیم شکلات کاملاً منحصربهفرد باشد، هرچند یکی از قویترین نشانههای غذایی با ارتباط گسترده با حس پاداش در ذهن انسان است.»
اگر تحقیقات آینده این موضوع را تأیید کنند، استشمام رایحه برخی غذاهای آشنا میتواند به ابزاری ساده، کمهزینه، بدون کالری برای بهبود تمرینات ناشتا تبدیل شود.
نتایج این پژوهش در مجله Frontiers in Physiology منتشر شده است.
سوالات متداول
آیا بوی شکلات واقعاً عملکرد ورزشی را افزایش میدهد؟
براساس این مطالعه، استشمام بوی شکلات تلخ باعث افزایش تعداد تکرارهای تمرین قدرتی در مردان ناشتا شد، بدون اینکه احساس فشار بیشتری ایجاد کند.
چرا شکلات تلخ بهتر از شکلات شیری عمل کرد؟
پژوهشگران معتقدند رایحه شکلات تلخ حس انتظار برای دریافت غذای سیرکننده را در مغز ایجاد میکند و احساس سیری را افزایش میدهد.
آیا این روش برای همه افراد مؤثر است؟
هنوز مشخص نیست، زیرا این مطالعه فقط روی مردان جوان و یک نوع تمرین انجام شده است.
آیا استشمام شکلات جایگزین تغذیه قبل از تمرین است؟
خیر. این پژوهش تنها اثر یک محرک بویایی را بررسی کرده است و جایگزین تغذیه مناسب پیش از ورزش محسوب نمیشود.
جمعبندی
مطالعه جدید نشان میدهد بوی شکلات، بهویژه شکلات تلخ، میتواند هنگام تمرین در حالت ناشتا تعداد تکرارهای تمرینات قدرتی را افزایش دهد، بدون اینکه ورزشکار احساس فشار بیشتری داشته باشد. اگرچه برای تأیید این نتایج به تحقیقات گستردهتر نیاز است، یافتههای فعلی نشان میدهد یک محرک حسی ساده ممکن است به ابزاری کاربردی برای بهبود عملکرد ورزشی تبدیل شود.
اگر به تازهترین یافتههای علمی درباره ورزش، تغذیه، سلامت، فناوری علاقهمند هستید، مطالب بعدی ما را نیز دنبال کنید.
