پژوهشی روی ۸۹۲ دانشجو نشان می‌دهد گرفتن اسکرین‌شات می‌تواند دقت حافظه را کاهش دهد، به‌ویژه زمانی که تصاویر ذخیره‌شده دوباره مرور نمی‌شوند.
- هفت آزمایش با حضور ۸۹۲ دانشجوی ۱۷ تا ۲۷ ساله نشان داد اسکرین‌شات گرفتن می‌تواند یادآوری تصاویر را کاهش دهد.
- اسکرین‌شات گرفتن در این آزمایش‌ها مزیت شناختی قابل‌توجهی برای حل مسائل ریاضی یا یادآوری تصاویر بعدی ایجاد نکرد.
- مرور دوباره تصاویر می‌تواند اهمیت داشته باشد، اما بسیاری از تصاویر و اسکرین‌شات‌های ذخیره‌شده در تلفن همراه هرگز دوباره دیده نمی‌شوند.
اسکرین‌شات گرفتن برای بسیاری از ما راهی ساده برای نگه‌داشتن اطلاعات مهم، رسیدها، دستورالعمل‌ها یا حتی یک تصویر جالب است. با این حال، پژوهشی جدید نشان می‌دهد اسکرین‌شات گرفتن ممکن است برخلاف تصور ما به یادآوری اطلاعات کمک نکند و حتی حافظه را ضعیف‌تر کند.
در مجموعه‌ای از آزمایش‌ها، افرادی که از تصاویر اسکرین‌شات گرفتند، آنها را با دقت کمتری نسبت به افرادی که فقط تصاویر را مشاهده کرده بودند به یاد آوردند. این تفاوت حتی با تغییر روش اجرای آزمون‌ها از بین نرفت.
بیشتر اسکرین‌شات‌ها دوباره دیده نمی‌شوند
بر اساس یک برآورد، افراد به‌طور متوسط روزانه حدود ۲۰ عکس می‌گیرند، در حالی که تلفن‌های همراه به‌طور میانگین حدود ۲ هزار تصویر بررسی‌نشده در خود نگه می‌دارند. بنابراین مشکل فقط کنار گذاشتن تلفن همراه نیست؛ بلکه عادتی که باعث می‌شود دائماً چیزی را برای بعد ذخیره کنیم، اهمیت دارد.
سوفیا فابریتزی، دانشجوی دکتری روان‌شناسی در دانشگاه بینگهمتون، هدایت این پژوهش جدید را بر عهده داشت. تیم او می‌خواست بررسی کند چرا ثبت کردن یک تصویر می‌تواند حافظه ما از همان تصویر را تضعیف کند.
روان‌شناسان این الگو را اثر اختلال ناشی از عکس‌گرفتن می‌نامند. این اثر زمانی رخ می‌دهد که فرد از چیزی عکس می‌گیرد یا از آن اسکرین‌شات تهیه می‌کند اما بعداً دیگر به تصویر ذخیره‌شده نگاه نمی‌کند.
اسکرین‌شات گرفتن حافظه را به‌طور مداوم ضعیف کرد
تیم فابریتزی در هفت آزمایش، ۸۹۲ دانشجوی ۱۷ تا ۲۷ ساله را بررسی کرد. ساختار کلی آزمایش‌ها تقریباً مشابه بود.
دانشجویان با استفاده از تلفن‌های شخصی خود، از مجموعه‌ای از تصاویر هنری اسکرین‌شات می‌گرفتند یا فقط تصاویر را مشاهده می‌کردند. پس از یک وقفه کوتاه، از آنها آزمون حافظه گرفته شد.
نتایج نشان داد فاصله میان دو گروه از بین نرفت. دانشجویان، آثاری را که از آنها اسکرین‌شات گرفته بودند، کمتر از آثاری که فقط دیده بودند به یاد می‌آوردند. آنها همچنین در تشخیص اینکه از هر اثر اسکرین‌شات گرفته‌اند یا فقط آن را دیده‌اند، عملکرد ضعیف‌تری داشتند.
این یافته نشان می‌دهد چیزی در فرایند ثبت تصویر ممکن است نحوه نگهداری آن در مغز را مختل کند؛ اختلالی که فقط به بخشی از تصویر ثبت‌شده محدود نمی‌شود.
اسکرین‌شات هیچ فایده شناختی جبرانی نداشت
پژوهشگران پس از مشاهده کاهش حافظه، پرسش دیگری را مطرح کردند: آیا ممکن است اسکرین‌شات گرفتن حافظه یک تصویر را ضعیف کند اما در عوض ظرفیت ذهنی فرد را برای انجام کار دیگری آزاد کند؟
این ایده با مفهوم تخلیه شناختی ارتباط دارد. برای مثال، وقتی شماره تلفنی را روی کاغذ می‌نویسیم، دیگر لازم نیست آن را در ذهن نگه داریم و می‌توانیم توان ذهنی خود را صرف موضوع دیگری کنیم.
تیم پژوهشی این احتمال را از چهار روش جداگانه بررسی کرد. اما دانشجویانی که از تصاویر اسکرین‌شات گرفته بودند، در مجموعه‌ای از مسائل ریاضی که پس از آن ارائه شد، عملکرد بهتری نسبت به دانشجویانی که فقط تصاویر را دیده بودند نداشتند.
اسکرین‌شات گرفتن همچنین باعث بهبود حافظه آنها برای مجموعه دوم تصاویر که بلافاصله پس از مجموعه اول نمایش داده شد، نشد. بنابراین ایده تخلیه شناختی در این آزمایش‌ها نتوانست مزیت قابل‌توجهی برای افراد ایجاد کند.
چرا اسکرین‌شات ممکن است کل لحظه را مختل کند؟
یک مقاله مرتبط از همین آزمایشگاه نشان داده بود که اسکرین‌شات گرفتن حتی بیشتر از عکس گرفتن می‌تواند به حافظه آسیب بزند. پژوهشگران معتقدند توضیح دیگری به نام گسست توجه ممکن است نتایج را بهتر توضیح دهد.
بر اساس این نظریه، زمانی که فرد برای ثبت یک تصویر اقدام می‌کند، توجه او فقط از بخشی که قصد ثبت آن را دارد منحرف نمی‌شود، بلکه ممکن است از کل لحظه فاصله بگیرد.
فابریتزی توضیح داد که این اثر می‌تواند فراتر از اطلاعات ثبت‌شده باشد و زمینه گسترده‌تر یک رویداد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. عملکرد ضعیف‌تر افراد در به یاد آوردن اینکه یک اثر هنری را اسکرین‌شات گرفته‌اند یا فقط دیده‌اند، از این دیدگاه حمایت اولیه می‌کند.
در پژوهش قدیمی‌تری که در یک موزه انجام شده بود نیز افرادی که از آثار هنری عکس گرفته بودند، محل قرارگیری آثار در نمایشگاه را با دقت کمتری به یاد می‌آوردند.
یک بار هم اسکرین‌شات گرفتن نتیجه متفاوتی داشت
در یکی از آزمایش‌ها، نتیجه‌ای متفاوت مشاهده شد. دانشجویانی که پیش از مشاهده مجموعه دوم تصاویر، از مجموعه اول اسکرین‌شات گرفته بودند، در یادآوری مجموعه دوم کمی بهتر عمل کردند.
این تفاوت حدود ۳ درصد بود و فقط زمانی مشاهده شد که پژوهشگران از روش آسان‌گیرانه‌تر برای تعیین پاسخ‌های درست استفاده کردند.
با استفاده از روش دقیق‌تری که تیم پژوهش از ابتدا برای امتیازدهی در نظر گرفته بود، این برتری از بین رفت. علاوه بر این، نتیجه مذکور تنها در یکی از هفت آزمایش مشاهده شد.
به همین دلیل، پژوهشگران این یافته را مقدماتی می‌دانند و آن را نتیجه‌ای قطعی تلقی نمی‌کنند. تحقیقات درباره گسست توجه همچنان ادامه دارد تا مشخص شود آیا چنین مزیت محدودی در شرایط سخت‌گیرانه‌تر نیز دیده می‌شود یا خیر.
نوشتن با دست ممکن است برای یادآوری بهتر باشد
برای افرادی که واقعاً می‌خواهند چیزی را به خاطر بسپارند، یک روش قدیمی و ساده همچنان اهمیت دارد: نوشتن اطلاعات با دست.
نوشتن، فرد را وادار می‌کند اطلاعات را سازمان‌دهی کند؛ در حالی که اسکرین‌شات گرفتن فقط اطلاعات را ثبت می‌کند. فاصله‌گذاری میان جلسات مطالعه نیز که با عنوان اثر فاصله‌گذاری شناخته می‌شود، می‌تواند به تقویت حافظه کمک کند.
اسکرین‌شات گرفتن چنین تلاش ذهنی را به‌طور مستقیم دربر نمی‌گیرد.
آیا همه عکس‌ها برای حافظه مضر هستند؟
این یافته‌ها به این معنا نیست که هر عکسی که با تلفن همراه گرفته می‌شود، بی‌فایده است. پژوهش‌های مربوط به حافظه نشان داده‌اند که مرور دوباره تصاویر می‌تواند به بازسازی و زنده کردن یک تجربه کمک کند.
مسئله اصلی اینجاست که بسیاری از تصاویری که در گالری تلفن‌های همراه جمع می‌شوند، هرگز دوباره دیده نمی‌شوند. ظاهراً شرایطی که در آن تصویر صرفاً برای ذخیره‌سازی گرفته می‌شود و بعد در میان صدها یا هزاران فایل دیگر باقی می‌ماند، همان حالتی است که می‌تواند با ضعف حافظه همراه شود.
به بیان دیگر، اسکرین‌شاتی که از روی عادت گرفته می‌شود و بعد در یک پوشه یا گالری رها می‌شود، ممکن است به جای حفظ یک خاطره، حتی در به یاد آوردن آن اختلال ایجاد کند.
با این حال، پژوهشگران هنوز بررسی نکرده‌اند که آیا همین اثر دقیقاً درباره عکس‌هایی که افراد واقعاً برایشان اهمیت دارند نیز رخ می‌دهد یا خیر. یک جشن تولد، یک مشاجره یا لحظه‌ای در کنار فردی که دوستش داریم، با تصویر یک تابلوی ناشناس در یک آزمایشگاه تفاوت دارد.
فابریتزی می‌گوید اگر افراد تصاویر را فعالانه مرور نکنند و از آنها به‌عنوان سرنخ‌هایی برای بازیابی دقیق‌تر خاطرات استفاده نکنند، بعید است این تصاویر برای حافظه آنها سودی داشته باشند.
نتایج کامل این پژوهش در مجله Memory & Cognition منتشر شده است.
سؤالات متداول
آیا اسکرین‌شات گرفتن حافظه را ضعیف می‌کند؟
در این پژوهش، افرادی که از تصاویر اسکرین‌شات گرفتند، آنها را با دقت کمتری نسبت به افرادی که فقط تصاویر را دیده بودند به یاد آوردند.
این پژوهش روی چند نفر انجام شد؟
هفت آزمایش با حضور ۸۹۲ دانشجوی ۱۷ تا ۲۷ ساله انجام شد.
آیا اسکرین‌شات گرفتن باعث آزاد شدن ظرفیت ذهنی می‌شود؟
در این آزمایش‌ها، اسکرین‌شات گرفتن باعث بهبود عملکرد دانشجویان در مسائل ریاضی یا یادآوری مجموعه دوم تصاویر نشد.
چرا اسکرین‌شات ممکن است به حافظه آسیب بزند؟
یکی از توضیح‌های مطرح‌شده این است که ثبت تصویر می‌تواند توجه فرد را از کل لحظه منحرف کند و فقط به بخش ثبت‌شده محدود نباشد.
آیا مرور دوباره عکس‌ها می‌تواند به حافظه کمک کند؟
پژوهش‌های مربوط به حافظه نشان داده‌اند که مرور دوباره تصاویر می‌تواند به زنده کردن یک تجربه کمک کند. با این حال، بسیاری از تصاویر ذخیره‌شده هرگز دوباره دیده نمی‌شوند.
جمع‌بندی
این پژوهش نشان می‌دهد اسکرین‌شات گرفتن لزوماً به معنای حفظ بهتر اطلاعات نیست و در شرایطی که تصاویر دوباره مرور نمی‌شوند، حتی ممکن است یادآوری آنها را دشوارتر کند. اگر هدف شما به خاطر سپردن یک مطلب است، صرفاً ذخیره کردن آن کافی نیست و درگیر شدن فعالانه با اطلاعات اهمیت بیشتری دارد. برای مطالب مهم، به جای انباشتن اسکرین‌شات‌ها، آنها را مرور کنید یا اطلاعات را با دست بنویسید.
