برای بسیاری از مردم، روز با یک فنجان قهوه آغاز میشود؛ همراه با افزایش سریع هوشیاری و انرژی. اما کمتر کسی به این فکر میکند که بعد از اولین جرعه، دقیقاً چه اتفاقی درون بدن رخ میدهد.
پژوهش جدیدی که در مجله Nature Communications منتشر شده نشان میدهد قهوه بسیار فراتر از بیدار کردن شما عمل میکند. این نوشیدنی میتواند میکروبهای روده را تغییر دهد، بر عملکرد مغز اثر بگذارد، حتی نحوه فکر کردن و احساسات شما را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
دانشمندان اکنون در حال بررسی دقیق این ارتباط پیچیده میان روده و مغز هستند.
قهوه و تأثیر آن بر سلامت بدن
سالهاست که قهوه با پیامدهای مثبت سلامتی مرتبط دانسته میشود. مطالعات مختلف نشان دادهاند که مصرف قهوه میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، بیماری پارکینسون و برخی انواع سرطان را کاهش دهد.
با این حال، دلیل اصلی این اثرات هنوز بهطور کامل مشخص نشده بود.
پروفسور جان کرایان از دانشگاه کالج کورک توضیح داد:
«علاقه عمومی به سلامت روده بهشدت افزایش یافته است. رابطه میان سلامت گوارش و سلامت روان نیز روزبهروز بهتر درک میشود، اما سازوکارهای اثر قهوه بر این محور روده-مغز همچنان نامشخص باقی مانده بود.»
تیم او تصمیم گرفت این سازوکارهای پنهان را شناسایی کند.
بررسی دقیق اثرات قهوه بر بدن
پژوهشگران ۶۲ فرد سالم را وارد مطالعه کردند. نیمی از آنها بهطور منظم قهوه مینوشیدند و نیمی دیگر اصلاً قهوه مصرف نمیکردند.
این مطالعه در سه مرحله انجام شد. ابتدا دانشمندان هر دو گروه را با هم مقایسه کردند. سپس مصرفکنندگان قهوه به مدت دو هفته نوشیدن قهوه را متوقف کردند.
پس از آن، شرکتکنندگان دوباره به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه قهوه کافئیندار نوشید و گروه دیگر به مدت سه هفته قهوه بدون کافئین مصرف کرد.
داوطلبان در آزمونهای حافظه شرکت کردند، تحت آزمایشهای استرس قرار گرفتند، همچنین نمونههای خون، بزاق و مدفوع از آنها جمعآوری شد. این کار به پژوهشگران اجازه داد تغییرات مغز، بدن و روده را بهصورت همزمان بررسی کنند.
قهوه الگوهای رفتاری را تغییر میدهد
اولین الگوی واضح در رفتار مشاهده شد.
افرادی که بهطور منظم قهوه مینوشیدند، تکانشگری بیشتری داشتند و واکنشهای احساسی قویتری نشان میدادند. آنها بیشتر تمایل داشتند سریع تصمیم بگیرند و به دنبال تجربههای جدید بروند.
زمانی که نوشیدن قهوه را متوقف کردند، این ویژگیها کاهش یافت. با شروع دوباره مصرف، همان الگوها بازگشتند.
این موضوع به معنای آسیب نیست، بلکه نشان میدهد قهوه به شکلی دقیق با تنظیم احساسات تعامل دارد.
نوع قهوه نیز اهمیت داشت. قهوه کافئیندار اضطراب و فشار روانی را کاهش داد. در مقابل، قهوه بدون کافئین باعث بهبود خواب و افزایش فعالیت بدنی شد.
این یافته نشان میدهد کافئین فقط بخشی از داستان است. ترکیبات دیگر موجود در قهوه نیز بر بدن اثر میگذارند.
قهوه بدون کافئین با حافظه بهتر مرتبط است
نتایج مربوط به حافظه نیز نکته مهم دیگری را آشکار کرد. شرکتکنندگانی که قهوه بدون کافئین مصرف کردند، عملکرد بهتری در آزمونهای حافظه داشتند. آنها اطلاعات را مؤثرتر از قبل به یاد میآوردند.
قهوه کافئیندار چنین مزیتی نشان نداد. پژوهشگران معتقدند بهبود خواب و افزایش سطح فعالیت بدنی در گروه بدون کافئین میتواند دلیل این اثر باشد.
قهوه میکروبهای روده را بازسازی میکند
میکروبیوم روده در طول مطالعه تغییرات واضحی نشان داد.
افراد قهوهنوش سطح بالاتری از برخی باکتریها از جمله Cryptobacterium curtum و گونههای Eggerthella داشتند. افرادی که قهوه نمینوشیدند، الگوی میکروبی متفاوتی داشتند.
وقتی قهوه حذف شد، این تفاوتها بهتدریج کاهش یافت. با بازگشت مصرف قهوه، تغییرات دوباره ظاهر شدند.
نتایج نشان میدهد قهوه بهطور مستقیم جامعه میکروبی روده را شکل میدهد.
این تغییر فقط مربوط به نوع میکروبها نبود، بلکه فعالیت آنها نیز تغییر کرد.
برخی باکتریهای مرتبط با هضم غذا با مصرف قهوه افزایش یافتند، برخی دیگر کاهش پیدا کردند. این موضوع نشان میدهد قهوه فقط تعداد میکروبها را تغییر نمیدهد، بلکه عملکرد آنها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
ترکیبات شیمیایی روده با قهوه تغییر میکنند
پژوهشگران همچنین متابولیتها را اندازهگیری کردند؛ موادی شیمیایی که توسط میکروبهای روده تولید میشوند.
افراد قهوهنوش سطح پایینتری از ترکیباتی مانند indole 3 propionic acid و GABA داشتند. این مواد نقش مهمی در سلامت مغز و روده ایفا میکنند.
این یافته پیچیدگی بیشتری به موضوع اضافه میکند. قهوه برخی مسیرهای زیستی را بهبود میدهد، در حالی که برخی دیگر را کاهش میدهد.
قهوه شامل صدها ترکیب مختلف از جمله کافئین و پلیفنولها است.
پروفسور کرایان افزود:
«قهوه فقط کافئین نیست، بلکه یک عامل غذایی پیچیده است که با میکروبهای روده، متابولیسم بدن، حتی سلامت احساسی ما تعامل دارد.»
همین موضوع توضیح میدهد چرا قهوه کافئیندار و بدون کافئین نتایج متفاوتی ایجاد میکنند.
سطح استرس و التهاب در بدن
برخلاف تصور رایج، قهوه باعث افزایش هورمونهای استرس نشد.
سطح کورتیزول در میان مصرفکنندگان قهوه و افرادی که قهوه نمینوشیدند تقریباً مشابه باقی ماند. حتی در آزمایشهای استرس نیز پاسخها مشابه بود.
با این حال، افرادی که قهوه کافئیندار مینوشیدند احساس میکردند بهتر میتوانند با استرس مقابله کنند. افرادی که قهوه بدون کافئین مصرف کردند، احساسات مثبت بیشتری گزارش دادند.
قهوه همچنین بر سیستم ایمنی اثر گذاشت. مصرفکنندگان منظم قهوه نشانگرهای التهابی پایینتری داشتند. زمانی که مصرف را متوقف کردند، این نشانگرها افزایش یافتند.
قهوه کافئیندار برخی سیگنالهای ایمنی را کاهش داد. قهوه بدون کافئین نیز اثرات متفاوتی نشان داد.
هر دو نوع قهوه در شرایط آزمایشگاهی به کاهش پاسخهای التهابی کمک کردند.
اثر متفاوت قهوه در افراد مختلف
این مطالعه همچنین پلیفنولها، یعنی ترکیبات گیاهی موجود در قهوه را بررسی کرد. افراد این ترکیبات را به شکل بسیار متفاوتی پردازش میکردند. برخی افراد متابولیتهای بسیار بیشتری نسبت به دیگران تولید میکردند.
بخشی از این تفاوت به میکروبهای روده بستگی دارد. هر میکروبیوم قهوه را به شیوه خاص خود پردازش میکند.
یافتهها پاسخ سادهای ارائه نمیدهند. هم قهوه کافئیندار، هم قهوه بدون کافئین مزایایی دارند، اما هرکدام با نقاط ضعف خاص خود همراه هستند.
افرادی که قهوه نمینوشیدند نیز مزایایی مانند تکانشگری کمتر و فشار خون پایدارتر داشتند.
نتایج نشان میدهد قهوه یک راهحل جهانی برای همه نیست. اثرات آن به شرایط هر فرد بستگی دارد.
ارتباط قهوه با محور روده و مغز
مهمترین پیام این مطالعه، نقش ارتباط روده و مغز است.
قهوه فعالیت میکروبها را تغییر میدهد و این تغییر بر سیگنالهای مغزی، متابولیسم و پاسخهای ایمنی اثر میگذارد.
پروفسور کرایان گفت:
«یافتههای ما پاسخهای میکروبیوم و عصبی به قهوه را آشکار میکند، همچنین مزایای بالقوه بلندمدت آن را برای داشتن میکروبیومی سالمتر نشان میدهد. قهوه میتواند عملکرد جمعی میکروبها و نوع متابولیتهایی که استفاده میکنند را تغییر دهد.»
او ادامه داد:
«در حالی که مردم بیشتر به تغییرات غذایی برای ایجاد تعادل مناسب گوارشی فکر میکنند، قهوه نیز میتواند بهعنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم و متعادل بهعنوان یک مداخله مفید مورد استفاده قرار گیرد.»
قهوه بر چندین سیستم بدن اثر میگذارد
این پژوهش نگاه ما به قهوه را تغییر میدهد. قهوه فقط یک محرک نیست، بلکه ترکیبی پیچیده است که با چندین سیستم مختلف بدن تعامل دارد.
هر فنجان قهوه بر میکروبها، شیمی مغز و سیگنالهای ایمنی اثر میگذارد.
این مطالعه نشان میدهد عادتهای روزانه چگونه زیستشناسی درونی بدن را شکل میدهند. حتی یک عادت ساده صبحگاهی میتواند سیستمهایی را تحت تأثیر قرار دهد که معمولاً به آنها فکر نمیکنیم.
پروفسور کرایان در پایان تأکید کرد:
«یافتههای ما نشان میدهد قهوه، چه کافئیندار باشد چه بدون کافئین، میتواند به روشهایی متفاوت اما مکمل بر سلامت اثر بگذارد.»
این مطالعه در مجله Nature Communications منتشر شده است.
جمعبندی
ارتباط قهوه و مغز و روده نشان میدهد این نوشیدنی روزانه میتواند فراتر از افزایش انرژی عمل کند و بر سلامت کلی بدن اثر بگذارد.
شما روزانه چه نوع قهوهای مینوشید؟ تجربه خود را درباره تأثیر قهوه بر تمرکز، خواب یا حال روحی با ما به اشتراک بگذارید.
