- ترکیب استرس مزمن و غذا خوردن دیرهنگام با افزایش احتمال یبوست و اسهال همراه بود.
- افراد دارای هر دو عامل، در مجموعه‌های داده بررسی‌شده تنوع کمتری در میکروبیوم روده داشتند.
- پژوهشگران تأکید می‌کنند که منظم بودن زمان وعده‌های غذایی می‌تواند به حمایت از عملکرد دستگاه گوارش کمک کند.
پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد استرس و غذا خوردن دیرهنگام ممکن است در کنار هم اثر نامطلوبی بر سلامت دستگاه گوارش داشته باشند. داده‌ها نشان دادند افرادی که هم‌زمان با استرس مزمن زندگی می‌کنند و بخش قابل‌توجهی از کالری روزانه خود را در ساعات پایانی شب مصرف می‌کنند، بیشتر با یبوست و اسهال روبه‌رو می‌شوند و تنوع میکروبیوم روده آن‌ها نیز کمتر است.
غذا خوردن دیرهنگام به‌تنهایی در داده‌های این پژوهش چندان نگران‌کننده به نظر نمی‌رسید، اما با اضافه شدن استرس مزمن، تصویر کاملاً تغییر کرد. افراد دارای هر دو عامل در دو بررسی بزرگ سلامت آمریکا، مشکلات روده‌ای را بسیار بیشتر از دیگران گزارش کردند.
این یافته‌ها در Digestive Disease Week یا DDW 2026 ارائه شد. این نشست تخصصی گوارش از ۲ تا ۵ مه برگزار شد و با بیش از ۶ هزار چکیده پژوهشی در برنامه، بزرگ‌ترین گردهمایی از نوع خود معرفی شده است. دکتر Dadigiri داده‌های این تحقیق را در ۴ مه ارائه کرد.
دکتر Harika Dadigiri، پزشک رزیدنت در New York Medical College در Saint Mary’s و Saint Clare’s Hospital، رهبری این تحلیل را بر عهده داشت.
«موضوع فقط این نیست که چه چیزی می‌خورید، بلکه زمان خوردن آن نیز اهمیت دارد.»
دکتر Dadigiri گفت در شرایط استرس، زمان‌بندی غذا می‌تواند یک مشکل را به دو مشکل تبدیل کند.
برای این فرضیه یک سازوکار منطقی نیز وجود دارد. استرس به‌تنهایی عملکرد روده را تغییر می‌دهد و فرایند گوارش نیز از یک ریتم روزانه پیروی می‌کند. غذا خوردن در ساعات پایانی شب می‌تواند برخلاف این ریتم عمل کند.
استرس و غذا خوردن دیرهنگام چگونه بررسی شدند؟
نخستین داده‌ها از National Health and Nutrition Examination Survey یا NHANES به دست آمد؛ برنامه بلندمدت CDC برای بررسی رژیم غذایی و سلامت مردم آمریکا.
بیش از ۱۱ هزار پرونده در این تحلیل مورد استفاده قرار گرفت.
استرس با استفاده از شاخصی به نام allostatic load اندازه‌گیری شد. این شاخص بر اساس موارد زیر ساخته می‌شود:
- شاخص توده بدنی یا BMI
- کلسترول
- فشار خون
این شاخص به جای اندازه‌گیری احساس فرد درباره میزان استرس، فشار جسمی ناشی از استرس طولانی‌مدت را نشان می‌دهد.
با خارج شدن این سه شاخص از محدوده‌های سالم، امتیاز افزایش پیدا می‌کند. شرکت‌کنندگان همچنین عادات دفع خود را گزارش کردند و این اطلاعات با استفاده از Bristol Stool Scale طبقه‌بندی شد.
معیار غذا خوردن دیرهنگام، مصرف ۲۵ درصد از کالری روزانه پس از ساعت ۹ شب بود. برای فردی با رژیم غذایی ۲ هزار کالری در روز، این میزان برابر با ۵۰۰ کالری است. یک بسته پینت بستنی می‌تواند به‌تنهایی برای رسیدن به این حد کافی باشد و حتی کالری بیشتری نیز باقی بگذارد.
شرکت‌کنندگانی که استرس بالایی داشتند و از این حد عبور می‌کردند، ۱٫۷ برابر بیشتر از افراد کم‌استرس که زودتر غذا می‌خوردند، احتمال داشت یبوست و اسهال را تجربه کنند.
داده‌های American Gut Project چه نشان داد؟
مجموعه داده دوم نیز داستان مشابهی را نشان داد.
American Gut Project یک پروژه علمی مبتنی بر مشارکت شهروندان بود که در آن هزاران داوطلب نمونه مدفوع خود را ارسال کردند. بیش از ۴ هزار شرکت‌کننده به همراه پرسش‌نامه‌هایی درباره خواب، رژیم غذایی و سلامت روان در این مجموعه داده حضور داشتند.
این پروژه در UC San Diego مستقر بود و همچنان یکی از بزرگ‌ترین مجموعه داده‌های عمومی موجود درباره میکروبیوم محسوب می‌شود.
در این گروه، ترکیب استرس و غذا خوردن دیرهنگام با ۲٫۵ برابر احتمال بیشتر گزارش مشکلات روده‌ای همراه بود.
میکروبیوم روده این افراد نیز تنوع کمتری داشت.
چرا تنوع میکروبیوم روده اهمیت دارد؟
تنوع میکروبیوم اهمیت زیادی دارد. یک جامعه میکروبی روده که گونه‌های بیشتری دارد، می‌تواند پس از مصرف آنتی‌بیوتیک یا ابتلا به یک عفونت شدید معده، سریع‌تر به وضعیت عادی بازگردد.
همین میکروب‌ها در طول روز به تجزیه غذا کمک می‌کنند و در آموزش سلول‌های سیستم ایمنی نیز نقش دارند.
محور روده و مغز؛ ارتباط مستقیم دستگاه گوارش با استرس
پژوهشگران این ارتباط را محور روده و مغز می‌نامند. اعصاب، هورمون‌ها و باکتری‌های روده، پیام‌ها را در هر دو جهت میان دستگاه گوارش و مغز منتقل می‌کنند. بخشی از این ارتباط از طریق عصب واگ انجام می‌شود.
کورتیزول و دیگر هورمون‌های استرس می‌توانند به‌تنهایی سرعت گوارش را افزایش یا کاهش دهند. تیم پژوهشی گمان می‌کند وعده‌های غذایی دیرهنگام ممکن است این وضعیت را تشدید کنند.
یک مطالعه بزرگ انسانی در سال گذشته نیز ارتباط قوی‌تر میان معده و مغز را با اضطراب، افسردگی و کاهش احساس بهزیستی مرتبط دانست.
محدودیت‌های پژوهش درباره استرس و غذا خوردن دیرهنگام
این پژوهش محدودیت‌های مهمی دارد.
تمام داده‌ها تنها یک بار و در یک مقطع زمانی اندازه‌گیری شدند. بنابراین این بررسی‌ها نمی‌توانند مشخص کنند که آیا استرس باعث غذا خوردن دیرهنگام می‌شود یا عامل دیگری هر دو وضعیت را ایجاد می‌کند.
زمان وعده‌های غذایی نیز توسط خود شرکت‌کنندگان گزارش شده بود. چنین اطلاعاتی می‌تواند با خطا همراه باشد، زیرا افراد ممکن است به‌درستی به یاد نیاورند چه چیزی را در چه زمانی خورده‌اند.
چکیده پژوهش با شماره Mo1769 هنوز فرایند داوری همتا را پشت سر نگذاشته است. چکیده‌های ارائه‌شده در کنفرانس‌ها توسط کمیته‌ها بررسی می‌شوند، اما این فرایند با داوری کامل یک مقاله علمی در مجله یکسان نیست.
برای مشخص شدن اینکه آیا جلو انداختن زمان شام واقعاً می‌تواند مشکلات روده ناشی از استرس را کاهش دهد یا خیر، به پژوهش‌های بزرگ‌تر و طولانی‌مدت نیاز است.
در حال حاضر داده‌ها تنها نشان می‌دهند که این دو مشکل اغلب در کنار یکدیگر دیده می‌شوند.
کالری بیشتر در ساعات زودتر و برنامه غذایی منظم‌تر
دکتر Dadigiri از کسی نمی‌خواهد که مصرف دسر را کنار بگذارد. او به عنوان یک پزشک رزیدنت، ساعات کاری طولانی دارد و جذابیت یخچال پس از یک شیفت سخت را به‌خوبی می‌شناسد.
«من پلیس بستنی نیستم.»
دکتر Dadigiri گفت همه باید بستنی خود را بخورند، اما ترجیحاً در ساعات زودتر روز.
توصیه او ساده است: بیشتر روزها وعده‌های غذایی را تقریباً در زمان‌های مشابه مصرف کنید.
به گفته او، عادت‌های کوچک و منظم می‌توانند به ایجاد الگوهای غذایی منظم کمک کنند و در طول زمان از عملکرد دستگاه گوارش حمایت کنند.
ارتباط یافته‌ها با پژوهش‌های زمان‌بندی غذا
این نتیجه با دیگر پژوهش‌های اخیر درباره زمان‌بندی وعده‌های غذایی نیز هم‌راستا است. این حوزه با نام chrononutrition شناخته می‌شود و بررسی می‌کند که ساعت روزانه بدن چگونه بر نحوه پردازش غذا تأثیر می‌گذارد.
یک کارآزمایی منتشرشده در سال گذشته گزارش کرد افرادی که بخش بزرگی از کالری روزانه خود را پس از ساعت ۵ عصر دریافت می‌کردند، کنترل ضعیف‌تری بر قند خون داشتند.
غذا خوردن دیرهنگام همچنین با افزایش وزن و پیری سریع‌تر اندام‌ها مرتبط شده است.
مطالعه‌ای با عنوان «Beyond sleep alone: How stress and late-night eating disrupt bowel habits and gut microbiome diversity, a multi-cohort study» در Digestive Disease Week 2026 ارائه شد.
چگونه می‌توان در پژوهش‌ها و برنامه‌های مرتبط مشارکت کرد؟
افرادی که می‌خواهند مستقیماً در پژوهش‌های علمی مشارکت کنند، می‌توانند نمونه‌ای برای Microsetta Initiative ارسال کنند. این پروژه علمی مبتنی بر مشارکت شهروندان در UC San Diego از داده‌های American Gut Project مورد استفاده در این مطالعه رشد کرده است.
اگر علائم روده‌ای برای شما آشنا به نظر می‌رسند، منابع آموزشی بیماران American Gastroenterological Association یا AGA نیز اطلاعاتی درباره زمان مراجعه به متخصص ارائه می‌دهد. AGA یکی از حامیان مشترک Digestive Disease Week است.
افرادی که با یبوست یا اسهال مزمن زندگی می‌کنند، می‌توانند از منابع آموزشی و فعالیت‌های حمایتی International Foundation for Gastrointestinal Disorders استفاده کنند.
اگر احساس می‌کنید استرس مزمن بخش مهمی از وضعیت شماست، Mental Health America امکان انجام یک ارزیابی رایگان را فراهم کرده است. مدیریت استرس ممکن است به اندازه جلو انداختن زمان شام اهمیت داشته باشد.
همچنین افرادی که برای ایجاد یک برنامه غذایی منظم به کمک نیاز دارند، می‌توانند از طریق Academy of Nutrition and Dietetics یک متخصص تغذیه ثبت‌شده پیدا کنند.
سؤالات متداول
آیا غذا خوردن دیرهنگام به‌تنهایی برای روده مضر است؟
در داده‌های این پژوهش، غذا خوردن دیرهنگام به‌تنهایی به اندازه ترکیب آن با استرس مزمن نگران‌کننده نبود. بیشترین مشکلات در افرادی دیده شد که هر دو عامل را داشتند.
چقدر غذا خوردن بعد از ساعت ۹ شب دیرهنگام محسوب شد؟
در این مطالعه، مصرف ۲۵ درصد از کالری روزانه پس از ساعت ۹ شب معیار غذا خوردن دیرهنگام بود.
استرس چگونه بر دستگاه گوارش تأثیر می‌گذارد؟
هورمون‌های استرس مانند کورتیزول می‌توانند سرعت گوارش را تغییر دهند و از طریق محور روده و مغز بر عملکرد دستگاه گوارش اثر بگذارند.
آیا این پژوهش ثابت می‌کند که شام دیرهنگام باعث مشکلات روده می‌شود؟
خیر. داده‌ها در یک مقطع زمانی جمع‌آوری شدند و تنها ارتباط میان عوامل را نشان می‌دهند، نه رابطه علت و معلولی قطعی.
برای داشتن برنامه غذایی منظم چه کاری می‌توان انجام داد؟
توصیه مطرح‌شده در این پژوهش، مصرف وعده‌های غذایی در زمان‌های تقریباً مشابه در بیشتر روزها و ایجاد عادت‌های کوچک اما منظم است.
نتیجه‌گیری
یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد استرس و غذا خوردن دیرهنگام ممکن است ترکیبی نامطلوب برای سلامت روده باشند. افرادی که هر دو عامل را دارند، بیشتر مشکلاتی مانند یبوست و اسهال را گزارش کرده‌اند و تنوع میکروبیوم روده آن‌ها نیز کمتر بوده است.
با وجود محدودیت‌های پژوهش و نیاز به مطالعات طولانی‌تر، یک پیام عملی روشن وجود دارد: ایجاد زمان‌بندی نسبتاً منظم برای وعده‌های غذایی و توجه به مدیریت استرس می‌تواند گام مهمی برای حمایت از سلامت دستگاه گوارش باشد.
اگر این موضوع برایتان آشناست، برنامه غذایی روزانه و میزان استرس خود را بررسی کنید و در صورت تداوم علائم گوارشی، از منابع تخصصی و متخصصان مناسب کمک بگیرید.
