آزمایش خون آلزایمر هنوز برای افراد بدون علامت توصیه نمی‌شود؛ کنترل فشار خون، دیابت و سیگار همراه با عادت‌های سالم می‌تواند به کاهش خطر زوال عقل کمک کند.
- FDA چهار آزمایش خون را برای کمک به تشخیص آلزایمر در افراد دارای مشکلات حافظه یا سایر علائم شناختی تأیید کرده است.
- افراد بدون فشار خون بالا، دیابت و مصرف سیگار در یک مطالعه نزدیک به ۱۳ سال بیشتر بدون زوال عقل زندگی کردند.
- ورزش منظم، رژیم MIND، خواب کافی، جلوگیری از انزوای اجتماعی، درمان کم‌شنوایی و فعالیت ذهنی از توصیه‌های متخصصان برای سلامت مغز هستند.
کاهش خطر زوال عقل لزوماً به انجام آزمایش خون آلزایمر نیاز ندارد. پزشکان می‌گویند کنترل فشار خون و دیابت، ترک سیگار، ورزش منظم، خواب کافی و تغذیه سالم از اقداماتی هستند که می‌توان برای محافظت از سلامت مغز انجام داد.
در حالی که آزمایش‌های خون جدید ممکن است سال‌ها پیش از شروع علائم، احتمال ابتلا به آلزایمر را پیش‌بینی کنند، متخصصان می‌گویند این آزمایش‌ها هنوز برای افراد بدون علامت آماده استفاده عمومی نیستند. در مقابل، یک مطالعه بزرگ نشان داده افرادی که بدون فشار خون بالا، دیابت و مصرف سیگار به میانسالی رسیده‌اند، نزدیک به ۱۳ سال بیشتر بدون زوال عقل زندگی کرده‌اند.
آزمایش خون آلزایمر برای چه کسانی مناسب است؟
سازمان غذا و داروی ایالات متحده، FDA، چهار آزمایش خون را تأیید کرده است تا به پزشکان در تشخیص این موضوع کمک کنند که آیا آلزایمر، نه نوع دیگری از زوال عقل یا بیماری دیگر، عامل مشکلات حافظه یا سایر علائم شناختی فرد است.
برخی آزمایشگاه‌ها و خدمات آنلاین نیز آزمایش‌های اختصاصی خود را ارائه می‌کنند. تشخیص سریع‌تر می‌تواند به افراد مبتلا به آلزایمر در مراحل اولیه کمک کند تا شرایط دریافت داروهایی را داشته باشند که می‌توانند روند تشدید علائم را تا حدی کند کنند.
با این حال، متخصصان زوال عقل می‌گویند افراد بدون علائم نیز به دنبال انجام این آزمایش‌ها هستند؛ در حالی که آزمایش‌های مذکور نه برای این گروه تأیید شده‌اند، نه توصیه می‌شوند.
Nicholas Ashton، متخصص آزمایش در Banner Health آریزونا، تأکید کرده است که در حال حاضر افراد سالمی که صرفاً نگران ابتلا به بیماری هستند، نباید خارج از مطالعات پژوهشی این آزمایش‌ها را انجام دهند.
به جای آن، بهتر است بر عوامل خطر مغزی تمرکز شود که به‌طور بالقوه قابل پیشگیری هستند.
کاهش خطر زوال عقل با کنترل عوامل خطر در میانسالی
یک مطالعه بزرگ نشان داد افرادی که بدون فشار خون بالا، دیابت و مصرف سیگار وارد میانسالی شدند، در مقایسه با افرادی که در دهه ۵۰ زندگی خود هر سه مشکل شایع را داشتند، نزدیک به ۱۳ سال بیشتر بدون زوال عقل زندگی کردند.
Dr. Josef Coresh از NYU Langone Health که نویسنده ارشد این مطالعه است، توصیه می‌کند در مقابله با این عوامل خطر جدی عمل شود. به گفته او، حتی به تأخیر انداختن بروز این شرایط پرخطر نیز «بازده بسیار بزرگی» دارد.
آزمایش خون آلزایمر چه چیزی را مشخص می‌کند؟
Mark Yost مانند بسیاری از افرادی که شاهد ابتلای یکی از نزدیکان خود به آلزایمر بوده‌اند، درباره خطر ابتلای خودش نگران است؛ هرچند در حال حاضر هیچ علامتی ندارد.
Yost، ۶۰ ساله و ساکن Phoenix می‌گوید: «می‌خواهم بدانم وضعیت من چگونه است.» او همچنین می‌خواهد در صورت ظاهر شدن نشانه‌های مشکل بداند برای پیشگیری از آن یا کند کردن روند بیماری چه کاری می‌تواند انجام دهد.
هنوز مشخص نیست چه چیزی باعث آلزایمر می‌شود، اما نشانه‌های شاخص این بیماری شامل شکل‌های غیرطبیعی دو پروتئین هستند.
بتا آمیلوئید چسبنده می‌تواند طی چند دهه به شکل پلاک‌هایی در مغز تجمع پیدا کند. این فرایند در نهایت می‌تواند تشکیل گره‌های پروتئین تاو را تحریک کند که نورون‌ها را از بین می‌برند و به بروز علائم منجر می‌شوند.
نقش p-tau217 در آزمایش‌های خون آلزایمر
آزمایش‌های خونی که نوعی از پروتئین تاو موسوم به p-tau217 را اندازه‌گیری می‌کنند، ظاهراً در بازتاب تجمع آمیلوئید در افراد دارای علائم عملکرد مناسبی دارند.
در مورد افراد بدون علامت، مطالعه‌ای به رهبری پژوهشگران Mass General Brigham نشان داد سالمندان دارای سطح بسیار بالای p-tau217 با ۳۸ درصد خطر ابتلا به اختلال شناختی طی پنج سال روبه‌رو بودند. خطر در بازه ۱۰ ساله بیشتر بود.
نتیجه مثبت به معنای ابتلای قطعی نیست
اما یک نکته مهم وجود دارد. Ashton هشدار می‌دهد که نتیجه «مثبت» آزمایش فقط یک عامل خطر است و تضمین نمی‌کند که فرد در آینده به آلزایمر مبتلا شود.
بسیاری از سالمندان سطح بالایی از آمیلوئید دارند، اما هرگز دچار مشکلات شناختی نمی‌شوند. نتایج منفی آزمایش نیز نسبتاً قابل اعتماد به نظر می‌رسند، اما نتیجه مثبت گاهی ممکن است اشتباه باشد؛ وضعیتی که «مثبت کاذب» نامیده می‌شود.
تجربه Mark Yost از آزمایش خون آلزایمر
Yost داوطلب شرکت در مطالعه آزمایش خون Banner شد که افراد دارای عملکرد شناختی طبیعی را نیز شامل می‌شد. نتیجه آزمایش او «متوسط» اعلام شد؛ یعنی ممکن است مقداری آمیلوئید داشته باشد، اما سطح آن به میزان نگران‌کننده «بالا» نرسیده است.
Yost این عدم قطعیت را «کمی ناامیدکننده» توصیف کرد و آن را موضوعی می‌داند که باید با افزایش سن زیر نظر داشته باشد. همزمان، او اقداماتی مفید برای سلامت مغز مانند ورزش و سرگرمی ذهنیِ پژوهش درباره شجره‌نامه را دنبال می‌کند.
برای کاهش خطر زوال عقل چه کارهایی انجام دهیم؟
یک کارآزمایی بزرگ در سال گذشته نشان داد عادت‌های سالم‌تر، کاهش توانایی‌های شناختی مرتبط با افزایش سن را در سالمندانی که با خطر بیشتر ابتلا به زوال عقل روبه‌رو بودند، کند کرده است.
اقدامات مورد بررسی شامل موارد زیر بودند:
- ۳۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط، چهار بار در هفته
- تمرینات مقاومتی، دو بار در هفته
- پیروی از رژیم غذایی MIND
- مصرف مقدار زیادی سبزیجات برگ‌دار و انواع توت
- مصرف غلات کامل، مرغ و ماهی
متخصصان زوال عقل همچنین خواب کافی، جلوگیری از انزوای اجتماعی، درمان کم‌شنوایی و تمرین دادن مغز در کنار فعالیت بدنی را توصیه می‌کنند. به گفته آن‌ها، میانسالی دوره‌ای کلیدی برای اقدام است.
سلامت قلب چگونه با سلامت مغز ارتباط دارد؟
مطالعه NYU درباره ۱۳ سال زندگی بیشتر بدون زوال عقل، بار دیگر این دیدگاه را تقویت می‌کند که آنچه برای قلب مفید است، برای مغز نیز مفید خواهد بود.
تیم Coresh سوابق سلامت بیش از ۱۲ هزار نفر را بررسی کرد که برای چند دهه تحت پیگیری قرار داشتند. میانگین سن آن‌ها در زمان آغاز پیگیری ۵۶ سال بود.
فشار خون بالا، دیابت نوع ۲ و مصرف سیگار می‌توانند به رگ‌های خونی تغذیه‌کننده مغز آسیب برسانند و التهاب را افزایش دهند.
افرادی که در ابتدای مطالعه هیچ‌یک از این سه مشکل را نداشتند، بهترین وضعیت را تجربه کردند. با این حال، نداشتن یک یا دو مورد از این عوامل خطر نیز مفید بود.
افراد دارای ژن APOE4 نیز از سبک زندگی سالم سود می‌برند
حتی افرادی که حامل ژن APOE4 بودند، ژنی که خطر ابتلا به آلزایمر در سنین بالاتر را افزایش می‌دهد، همچنان از داشتن میانسالی سالم‌تر سود بردند.
مطالعات دیگر نیز نشان داده‌اند درمان جدی فشار خون بالا برای سلامت مغز مفید است.
Coresh توصیه می‌کند افراد درباره اهمیت پایین آوردن فشار خون، در سریع‌ترین زمان ممکن و حفظ آن در سطح پایین برای بیشترین تعداد سال ممکن، با پزشک خود بسیار جدی باشند.
آینده آزمایش خون آلزایمر چه خواهد بود؟
در مورد آزمایش‌های خون آلزایمر هنوز باید منتظر نتایج پژوهش‌های بیشتر بود. کارآزمایی‌های بالینی در حال بررسی این موضوع هستند که آیا داروهایی که اکنون برای درمان آلزایمر استفاده می‌شوند، می‌توانند به برخی افراد پیش از بروز علائم نیز کمک کنند یا خیر.
نتایج این مطالعات ممکن است در آینده توصیه‌های مربوط به انجام آزمایش خون آلزایمر را تغییر دهد.
سؤالات متداول درباره کاهش خطر زوال عقل
آیا برای کاهش خطر زوال عقل باید آزمایش خون آلزایمر بدهیم؟
خیر. متخصصان در حال حاضر انجام این آزمایش‌ها را برای افراد بدون علائم و خارج از مطالعات پژوهشی توصیه نمی‌کنند. اقدامات مرتبط با سلامت مغز را می‌توان بدون انجام آزمایش آغاز کرد.
چه عواملی با افزایش خطر زوال عقل ارتباط دارند؟
در مطالعه مورد اشاره، فشار خون بالا، دیابت نوع ۲ و مصرف سیگار از عوامل مهم بودند. آسیب به رگ‌های خونی تغذیه‌کننده مغز و افزایش التهاب از پیامدهای این عوامل است.
چه مقدار ورزش برای سلامت مغز توصیه شده است؟
در کارآزمایی ذکرشده، برنامه شامل ۳۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط چهار بار در هفته همراه با دو جلسه تمرین مقاومتی در هفته بود.
رژیم MIND شامل چه مواد غذایی است؟
این رژیم بر مصرف مقدار زیادی سبزیجات برگ‌دار و انواع توت، غلات کامل، مرغ و ماهی تأکید دارد.
آیا ژن APOE4 اثر سبک زندگی سالم را از بین می‌برد؟
خیر. در مطالعه مورد اشاره، حتی حاملان ژن APOE4 نیز از داشتن میانسالی سالم‌تر سود بردند.
جمع‌بندی
کاهش خطر زوال عقل فقط به پیشرفت آزمایش‌های خون آلزایمر وابسته نیست. شواهد مطرح‌شده نشان می‌دهند کنترل فشار خون و دیابت، پرهیز از سیگار، ورزش، تغذیه مناسب، خواب کافی، جلوگیری از انزوای اجتماعی، درمان کم‌شنوایی و فعال نگه داشتن ذهن می‌توانند برای سلامت مغز اهمیت داشته باشند. برای تصمیم‌گیری درباره عوامل خطر فردی و درمان آن‌ها با پزشک مشورت کنید.
