دانشمندان میگویند ادعاهایی که درباره «ریست کردن سیستم عصبی» مطرح میشود، با واقعیت علمی همخوانی ندارد. برای کاهش استرس، ایجاد عادتهای منظم زندگی و دریافت حمایت روانشناختی توصیه میشود.
در سالهای اخیر، عباراتی مانند «اضافهبار سیستم عصبی» یا «بینظمی سیستم عصبی» بهطور گسترده شنیده میشود. بهویژه افرادی که دورههای استرس شدید را تجربه میکنند، بیشتر از این تعابیر استفاده میکنند.
همچنین در شبکههای اجتماعی یا برنامههای گرانقیمت سلامت، پیشنهادهایی درباره «بهبود» یا «ریست کردن» سیستم عصبی بسیار رایج شده است. اما سیستم عصبی در واقع چگونه کار میکند؟ آیا واقعاً ممکن است «اضافهبار» شود یا «ریست» شود؟
سیستم عصبی چگونه کار میکند؟
سیستم عصبی خودکار بر عملکرد اندامها، تنظیم دمای بدن، احساسات تأثیر میگذارد؛ فرآیندهایی که خارج از کنترل آگاهانه ما رخ میدهند. این سیستم از دو بخش اصلی تشکیل شده است: سیستم عصبی سمپاتیک و پاراسمپاتیک.
سیستم عصبی سمپاتیک به ما کمک میکند با شرایط استرسزا مقابله کنیم و واکنشهای بقا را فعال میکند.
در مقابل، سیستم عصبی پاراسمپاتیک عمل میکند و پس از استرس، بدن را به حالت تعادل بازمیگرداند.
چرا استرس مدرن چالشبرانگیز است؟
انسانها از نظر تکاملی برای واکنش سریع به تهدیدهای ناگهانی شکل گرفتهاند. اما این سیستم برای مقابله با منابع استرس مزمن در زندگی مدرن چندان کارآمد نیست.
فشارهای طولانیمدت مانند کار سنگین، مشکلات مالی یا مسئولیت مراقبت، سیستم استرس را بهطور مداوم فعال نگه میدارد.
اصطلاح «اضافهبار سیستم عصبی» تعریف پزشکی مشخصی ندارد، اما معمولاً به اثرات جسمی استرسی اشاره دارد که فراتر از توان مقابله فرد است.
این وضعیت زمانی رخ میدهد که فرد با تهدیدهای متعدد خارج از کنترل روبهرو شود یا قبل از بازیابی از یک عامل استرسزا، با عامل جدیدی مواجه گردد.
آیا این همان «فروپاشی عصبی» است؟
اصطلاح «فروپاشی عصبی» نیز تعریف پزشکی دقیقی ندارد و امروزه کمتر استفاده میشود. در گذشته، برای توصیف یک بحران شدید روانی به کار میرفت که باعث میشد فرد نتواند نقشهای روزمره خود را انجام دهد.
در مقابل، «اضافهبار سیستم عصبی» تقریباً مفهوم متفاوتی دارد. فرد ممکن است به زندگی روزمره ادامه دهد، اما احساس حساسیت بیشتر، تنش، دشواری در مدیریت شرایط را تجربه کند.
چرا سیستم عصبی اینقدر مورد توجه قرار گرفته است؟
پس از دوران همهگیری، توجه به سیستم عصبی و «بینظمی» آن افزایش یافته است. یکی از دلایل، افزایش آگاهی درباره پایههای زیستی احساسات است.
مغز با تفسیر تغییرات بدن، تجربههای احساسی را شکل میدهد. این موضوع باعث شده افراد احساسات خود را در چارچوبی زیستی درک کنند.
در این میان، نظریه «پلیواگال» نیز محبوب شده است. این نظریه توضیحاتی تکاملی و عصبفیزیولوژیک درباره نقش عصب واگ ارائه میدهد. با این حال، بیانیهای که توسط ۳۹ متخصص منتشر شده، فرضیات اصلی این نظریه را رد کرده است.
تأثیر استفاده از زبان پزشکی
استفاده از اصطلاحاتی مانند «اضافهبار سیستم عصبی» ممکن است برای افراد سادهتر از بیان «احساس فشار شدید» باشد.
این نوع توضیحات زیستی میتواند احساس شرم، انگ را کاهش دهد. در عین حال، ممکن است این تصور را تقویت کند که مشکلات پایدارتر، خارج از کنترل هستند.
همچنین خطر «گسترش مفهومی» وجود دارد؛ به این معنا که اصطلاحات مربوط به علائم شدید، برای تجربههای خفیفتر نیز به کار میروند و مسائل روزمره بهعنوان اختلال پزشکی یا روانپزشکی درک میشوند.
آیا «ریست سیستم عصبی» امکانپذیر است؟
عبارت «ریست سیستم عصبی» ممکن است این تصور را ایجاد کند که بدن دچار اختلال جدی شده است. اما نوسانات سلامت و احساسات، بخشی طبیعی از تجربه انسانی است.
در اینترنت، روشهای مختلفی برای این «ریست» پیشنهاد میشود؛ از تمرینهای تنفسی گرفته تا گذراندن زمان در طبیعت، حتی برنامههای گرانقیمت سلامت.
با این حال، شواهد علمی قوی برای اثبات اینکه این روشها واقعاً سیستم عصبی را «ریست» میکنند، وجود ندارد.
روشهای علمی کاهش استرس
درک «اضافهبار سیستم عصبی» بهعنوان استرس مزمن، به یافتن راهحلهای در دسترس، مبتنی بر شواهد کمک میکند.
- فعالیت بدنی منظم
- خواب کافی
- تغذیه سالم
این عوامل میتوانند استرس مزمن را کاهش دهند.
تمرینهایی مانند ذهنآگاهی و مدیتیشن میتوانند سطح هورمون استرس یعنی کورتیزول را در خون، بزاق کاهش دهند.
گذراندن زمان در طبیعت، فشار خون، سطح استرس ادراکشده را کاهش میدهد.
فعالیتهای هنری مانند نقاشی، موسیقی، رقص یا تئاتر نیز در مدیریت، پیشگیری از استرس مؤثر هستند.
چه زمانی باید کمک بگیریم؟
در شرایط استرس شدیدتر یا زمانی که اجرای این روشها دشوار است، دریافت کمک حرفهای اهمیت دارد. روانشناسان از درمانهای مبتنی بر شواهد برای مدیریت استرس استفاده میکنند.
برخلاف مفهوم «ریست»، تغییر پایدار معمولاً بهمرور زمان و با تلاش مستمر ایجاد میشود. مهمترین عامل در این مسیر، اتخاذ رویکرد پیشگیرانه است.
بهتر است پیش از بروز علائم جسمی، شرایط زندگی را پایدارتر کنیم تا در بلندمدت به نتایج سالمتری برسیم.
جمعبندی: آیا ریست سیستم عصبی واقعیت دارد؟
ریست سیستم عصبی یک مفهوم علمی اثباتشده نیست. کاهش استرس از طریق سبک زندگی سالم، حمایت روانی، راهکارهای مبتنی بر شواهد امکانپذیر است.
اگر این مطلب برایتان مفید بود، آن را با دیگران به اشتراک بگذارید و تجربه خود از مدیریت استرس را با ما در میان بگذارید.
