دانشمندان میگویند تفاوتهای چند میلیثانیهای بین ضربانهای قلب میتواند اطلاعات مهمی درباره سطح استرس، سلامت روان، آمادگی جسمانی، کیفیت خواب، روند پیری بدن ارائه دهد.
برخلاف اندازهگیری سنتی نبض که تنها تعداد ضربان قلب در دقیقه را نشان میدهد، «تغییرپذیری ضربان قلب» یا HRV مدتزمان بین دو ضربان متوالی قلب را بررسی میکند. متخصصان معتقدند این تفاوتهای زمانی کوچک میتواند شاخص مهمی برای درک نحوه مقابله بدن با استرس باشد.
«آرتم کیریلوف» ۴۰ ساله که در حوزه فناوری سلامت فعالیت میکند، به بیبیسی گفته بعد از شروع بررسی دادههای HRV، سبک تمرینات ورزشی خود را تغییر داده است. او توضیح میدهد قبلاً روزهای استراحت را بیفایده میدانست اما حالا شدت تمریناتش را براساس دادههای HRV در ساعت هوشمند تنظیم میکند.
تغییرپذیری ضربان قلب بالا معمولاً بهتر است
به گفته «دیپاک بات» مدیر بیمارستان قلب Mount Sinai Fuster در نیویورک، قلب سالم کاملاً منظم کار نمیکند. تفاوتهای کوچک چند میلیثانیهای میان ضربانها نشاندهنده انعطافپذیری سیستم عصبی است.
بات میگوید: «بهطور کلی تغییرپذیری بالاتر بهتر در نظر گرفته میشود.»
متخصصان توضیح میدهند بالا بودن HRV نشان میدهد بدن میتواند بهخوبی میان واکنش استرسی «جنگ یا گریز» و سیستم آرامش «استراحت و هضم» جابهجا شود.
برای مثال هنگام دویدن، ضربان قلب سریعتر میشود اما تغییرپذیری کاهش پیدا میکند زیرا قلب باید منظم، سریع بتپد. در حالت استراحت، هنگام دموبازدم تغییرات کوچکی در ریتم ضربان ایجاد میشود که نشانهای سالم تلقی میشود.
«دنیس لارسون» پژوهشگر دانشگاه کیل آلمان میگوید HRV بالا نشان میدهد بدن توانایی سازگاری با شرایط محیطی را دارد.
ارتباط تغییرپذیری ضربان قلب با سلامت روان
پژوهشها نشان میدهد پایین بودن HRV ممکن است با استرس مزمن، اختلالات اضطرابی، افسردگی مرتبط باشد.
براساس یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۳، افرادی که با افسردگی یا اضطراب زندگی میکنند معمولاً سطح HRV پایینتری دارند. متخصصان معتقدند این وضعیت میتواند نشانه فعال ماندن دائمی سیستم هشدار عصبی باشد.
در تحقیقات مختلف، نتایج مشابهی درباره اختلال استرس پس از سانحه، اسکیزوفرنی، زوال عقل مشاهده شده است. برخی مطالعات نیز نشان دادهاند پس از رواندرمانی یا درمان تحریک مغناطیسی، میزان HRV افزایش پیدا کرده است.
با این حال دانشمندان هشدار میدهند این نتایج باید با احتیاط تفسیر شود زیرا میان روشهای اندازهگیری HRV، دستگاههای مختلف تفاوتهای قابلتوجهی وجود دارد.
آیا HRV میتواند روند پیری را نشان دهد؟
دانشمندان باور دارند تغییرپذیری ضربان قلب میتواند برای درک روند پیری بدن نیز مفید باشد.
طبق یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۴، استرس مزمن میزان التهاب بدن را افزایش میدهد. التهاب نیز با بسیاری از بیماریهای مزمن ارتباط دارد. از آنجا که HRV توانایی بدن در مدیریت استرس را نشان میدهد، میتواند اطلاعات غیرمستقیمی درباره خطر بیماریهای مرتبط با افزایش سن ارائه کند.
تمرینات تنفسی برای بهبود HRV
«تیم هرزوگ» روانشناس بالینی مستقر در ویرجینیا میگوید تمرینات تنفسی میتواند اثر مثبتی بر HRV داشته باشد.
او توصیه میکند افراد روزانه دو بار، هر بار حدود ۲۰ دقیقه تمرین تنفس کنترلشده انجام دهند. بهعنوان مثال تکنیکی که شامل چهار ثانیه دم، شش ثانیه بازدم است میتواند سیستم عصبی را آرام کند.
مطالعات نشان داده افرادی که چنین تمرینهایی انجام میدهند، خواب باکیفیتتری دارند، فشار خون آنها کاهش پیدا میکند، دردهای مزمنشان کمتر میشود.
تغییرپذیری ضربان قلب تنها معیار سلامت نیست
کارشناسان تأکید میکنند HRV نباید بهتنهایی بهعنوان شاخص سلامت در نظر گرفته شود.
پژوهشگران میگویند ارزش واقعی HRV در بررسی طولانیمدت مشخص میشود. در طول روز عوامل مختلفی مانند استرس، ورزش، خواب، مصرف الکل، بیماری میتواند این شاخص را تغییر دهد.
به گفته دیپاک بات، اگرچه تغییرپذیری ضربان قلب دادهای مفید است اما فشار خون، کلسترول، وزن، شاخصهای اصلی سلامت قلب همچنان اهمیت بسیار بیشتری دارند.
او میگوید: «هر فرد بزرگسال باید این شاخصهای پایه را بداند اما بسیاری از مردم حتی آنها را هم پیگیری نمیکنند.»
جمعبندی
تغییرپذیری ضربان قلب یا HRV به یکی از شاخصهای مهم سلامت تبدیل شده است. این معیار میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره استرس، سلامت روان، وضعیت جسمانی، روند پیری ارائه دهد اما همچنان باید در کنار سایر شاخصهای سلامت بررسی شود.
آیا شما هم دادههای سلامتی ساعت هوشمندتان را بررسی میکنید؟ تجربهتان را با ما به اشتراک بگذارید.
