پژوهشهای جدید علمی نشان میدهند مصرف الکل میتواند از سیستم ایمنی بدن تا سلامت مغز آسیبهای جدی ایجاد کند. متخصصان تاکید میکنند اگر مصرف الکل در مراحل اولیه متوقف شود، بخشی از این آسیبها قابل کاهش، توقف یا حتی تا حدی قابل بازگشت هستند.
الکل برای بسیاری از افراد بخشی عادی از زندگی اجتماعی محسوب میشود. با این حال تحقیقات علمی نشان میدهد این عادت میتواند سیستم دفاعی بدن را در برابر عفونتها ضعیف کند، خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد، زمینهساز بیماریهای مزمن متعددی شود.
دکتر اندرو فریمن، مدیر بخش پیشگیری قلبیعروقی و سبک زندگی سالم در مرکز ملی سلامت یهودیان در دنور، میگوید: «الکل ذاتاً مادهای سمی است. ما از الکل برای از بین بردن موجودات زنده و ضدعفونی استفاده میکنیم. بنابراین سوال اصلی این است که آیا اصلاً مقدار امنی از آن وجود دارد یا نه.»
تعداد فزایندهای از تحقیقات علمی اکنون به این پرسش پاسخ منفی میدهند.
تاثیر الکل بر بیماریهای مزمن
دادههای جدید نشان میدهد مصرف الکل مستقیماً با ۶۲ بیماری مختلف در ارتباط است. بیماریهای قلبی ناشی از الکل، روانپریشی، گاستریت، زخم معده، پانکراتیت، بیماری کبد چرب، سندرم جنین الکلی، سیروز کبدی از جمله این بیماریها هستند.
یورگن رهم، دانشمند ارشد مؤسسه تحقیقات سیاست سلامت روان در تورنتو، میگوید: «این بیماریها صد درصد به الکل وابسته هستند. اگر مصرف الکل وجود نداشت، این بیماریها نیز شکل نمیگرفتند.»
او همچنین توضیح داد الکل در حدود ۳۰ بیماری دیگر نیز نقش دارد؛ بیماریهایی مانند سرطان سینه، سایر انواع سرطان، بیماری قلبی، سکته مغزی، دیابت، زوال عقل. به گفته او، این بیماریها ممکن بود بدون الکل هم رخ دهند، اما بخشی از موارد ابتلا مستقیماً به مصرف الکل مربوط است.
مطالعات نشان میدهد حتی مصرف تنها یک نوشیدنی الکلی نیز میتواند طی ۲۰ دقیقه عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کند، توانایی بدن برای مقابله با عفونتها را کاهش دهد. مصرف طولانیمدت و سنگین الکل نیز ممکن است باعث آسیب دائمی به سلولهای ایمنی شود.
چه میزان مصرف الکل خطرناک محسوب میشود؟
متخصصان میگویند بیشترین خطر برای سلامت مربوط به افرادی است که هر روز مقدار زیادی الکل مصرف میکنند. در تحقیقات علمی، مصرف سنگین برای زنان بیش از ۴۰ گرم الکل خالص در روز، برای مردان بیش از ۶۰ گرم تعریف شده است.
این خطر فقط محدود به نوشیدنیهای سنگین نیست. شراب، آبجو، سیدر، مید، شری، پورتو، ورموت، ساکه، تمام نوشیدنیهای الکلی دارای اتانول هستند، میتوانند برای بدن آسیبزا باشند.
الکل چگونه بر طول عمر تاثیر میگذارد؟
رهم اعلام کرد تیم او روی یک اپلیکیشن رایگان کار میکند که نشان میدهد هر نوشیدنی الکلی چند دقیقه یا چند روز از عمر انسان کم میکند. این برنامه همچنین محاسبه میکند ترک الکل چه میزان به طول عمر اضافه خواهد کرد.
با وجود تمام این هشدارها، متخصصان معتقدند هنوز امید وجود دارد. بسیاری از بیماریهای مرتبط با الکل اگر زود تشخیص داده شوند، قابل کنترل هستند، حتی در برخی موارد بخشی از آسیبها برگشتپذیر خواهند بود.
الکل و بیماریهای عفونی
سالهاست مشخص شده الکل مقاومت بدن در برابر بیماریهایی مانند سرماخوردگی، آنفلوآنزا، کووید-۱۹ را کاهش میدهد. ارتباط میان الکل، ذاتالریه نخستین بار در سال ۱۷۸۵ مطرح شد، اما اثرات آن بر سیستم ایمنی از دهه ۱۹۹۰ به شکل گسترده بررسی شد.
تحقیقات نشان میدهد الکل هم سیستم ایمنی ذاتی، هم ایمنی اکتسابی بدن را مختل میکند. حتی مقدار کم الکل نیز عملکرد گلبولهای سفید مانند ماکروفاژها، نوتروفیلها، سلولهای کشنده طبیعی را در مقابله با ویروسها، باکتریها، سلولهای سرطانی کاهش میدهد.
مصرف سریع چهار نوشیدنی یا بیشتر که با عنوان «بینج درینکینگ» شناخته میشود، میتواند سیستم ایمنی را تا ۲۴ ساعت سرکوب کند. این رفتار تنها در جوانان دیده نمیشود، بلکه در زنان بالای ۳۰ سال، افراد بالای ۶۵ سال نیز رو به افزایش است.
متخصصان میگویند اثرات کوتاهمدت الکل بر سیستم ایمنی معمولاً طی چند روز تا یک هفته بهبود پیدا میکند. اما مصرف سنگین و طولانیمدت میتواند سلولهای دفاعی مهم بدن مانند سلولهای کشنده طبیعی، سلولهای T را تضعیف کند یا از بین ببرد.
در نتیجه، بدن در برابر بیماریهایی مانند ذاتالریه، HIV، سل آسیبپذیرتر میشود. برخی آسیبهای ایمنی نیز فقط تا حد محدودی قابل ترمیم هستند.
ارتباط الکل و سرطان
دکتر ویوک مورتی، جراح کل سابق آمریکا، اعلام کرده الکل پس از سیگار، چاقی سومین عامل قابل پیشگیری سرطان در ایالات متحده است.
او در ابتدای سال ۲۰۲۵ خواستار بهروزرسانی برچسبهای هشدار روی نوشیدنیهای الکلی شد.
مورتی میگوید: «الکل سالانه عامل حدود ۱۰۰ هزار مورد سرطان، ۲۰ هزار مرگ ناشی از سرطان در آمریکاست. با این حال بسیاری از مردم هنوز از این خطر آگاه نیستند.»
طبق اعلام مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا، تمام انواع الکل از طریق آسیب به DNA، افزایش التهاب مزمن به شکلگیری سرطان کمک میکنند.
در زنان، سرطان سینه مهمترین خطر مرتبط با الکل محسوب میشود. در مردان نیز سرطان کولورکتال بیشترین ارتباط را با مصرف الکل دارد.
سینکلر کار، پژوهشگر دانشکده سلامت عمومی هاروارد، میگوید ترک الکل میتواند روند پیشرفت سرطان را متوقف کند، اما تضمین قطعی وجود ندارد.
او توضیح میدهد: «سرطان طی سالها شکل میگیرد. ممکن است سرطان ناشی از الکل از قبل در بدن آغاز شده باشد. اما اگر هنوز ایجاد نشده باشد، ترک الکل میتواند خطر ابتلا به سرطانهای مرتبط با الکل را در آینده از بین ببرد.»
متخصصان میگویند اثر کامل کاهش خطر سرطان ناشی از مصرف سنگین الکل ممکن است حدود ۳۰ سال زمان ببرد.
رهم در مقایسهای تکاندهنده میگوید: «برای مصرفکنندگان سنگین الکل میتوان گفت هر نوشیدنی الکلی مانند یک نخ سیگار است.»
آسیب الکل به مغز و حافظه
در گذشته تصور میشد الکل مستقیماً سلولهای مغزی را از بین میبرد. اما تحقیقات جدید نشان میدهد الکل بیشتر ارتباط میان نورونها را مختل میکند، باعث کوچک شدن بخشهایی از مغز میشود که مسئول حافظه، تصمیمگیری هستند.
یک مطالعه گسترده نشان داد مصرف سه نوشیدنی الکلی در هفته، خطر زوال عقل را نسبت به افرادی که هفتهای یک نوشیدنی مصرف میکنند، ۱۵ درصد افزایش میدهد.
مطالعات تصویربرداری نشان داده بخشی از کوچک شدن بافت مغز پس از ترک الکل طی هفتهها یا ماهها تا حدودی بهبود پیدا میکند. همچنین عملکرد حافظه، تمرکز، تواناییهای اجرایی مغز نیز ممکن است بهتر شود.
با این حال متخصصان هشدار میدهند مصرف سنگین و طولانیمدت الکل میتواند خطر زوال عقل را به شکل دائمی افزایش دهد.
الکل و سلامت قلب
سالها برخی تحقیقات ادعا میکردند مصرف کم الکل شاید برای قلب مفید باشد، اما اکنون این دیدگاه بیش از گذشته زیر سوال رفته است.
برخی مطالعات هنوز اثرات محدود مثبت برای مصرف کم تا متوسط الکل را مطرح میکنند، اما کارشناسان تاکید دارند با افزایش مصرف، خطرات بهسرعت بیشتر میشود.
سینکلر کار میگوید: «هرچه میزان مصرف الکل بیشتر شود، خطر نیز افزایش پیدا میکند. بهویژه در افرادی که بهصورت مقطعی مقدار زیادی الکل مصرف میکنند، هرگونه اثر محافظتی قلبی کاملاً از بین میرود.»
مطالعهای در سال ۲۰۲۳ نشان داد حتی یک نوشیدنی الکلی در روز نیز میتواند فشار خون سیستولیک را افزایش دهد.
تحقیق دیگری در سال ۲۰۲۵ نشان داد افراد مبتلا به فشار خون بالا در صورت مصرف الکل تقریباً دو برابر بیشتر در معرض آسیب شدید کبدی قرار دارند. در افرادی که دیابت یا چربی شکمی دارند، این خطر بیش از سه برابر میشود.
دکتر فریمن تاکید میکند دادههای فعلی نشان میدهد مضرات الکل از فواید احتمالی آن بیشتر است.
او میگوید: «اکثر سازمانهای حرفهای حوزه سلامت اکنون توصیه میکنند مردم اصلاً مصرف الکل را شروع نکنند، اگر مصرف میکنند تا حد امکان کمتر بنوشند یا آن را کاملاً کنار بگذارند.»
نتیجهگیری
تحقیقات جدید نشان میدهد مصرف الکل حتی در مقادیر کم نیز میتواند سلامت بدن را تحت تاثیر قرار دهد. از تضعیف سیستم ایمنی گرفته تا افزایش خطر سرطان، آسیب مغزی، بیماری قلبی، اثرات الکل بسیار گستردهتر از چیزی است که سالها تصور میشد. با این حال متخصصان تاکید میکنند ترک زودهنگام الکل میتواند بسیاری از این خطرات را کاهش دهد.
اگر به سلامت بلندمدت خود اهمیت میدهید، همین امروز میزان مصرف الکل را بررسی کنید، درباره تاثیرات آن بیشتر بدانید.
