- اینترواسپشن توانایی مغز در تفسیر پیام‌های داخلی بدن مانند ضربان قلب، گرسنگی و تنفس است.
- پژوهش‌ها ارتباط این حس را با اضطراب، افسردگی، PTSD و بی‌اشتهایی عصبی بررسی کرده‌اند.
- شناخت بهتر اینترواسپشن می‌تواند به توسعه درمان‌های جدید در حوزه سلامت روان کمک کند.
حس ششم «اینترواسپشن» چگونه سلامت روان را تحت تأثیر قرار می‌دهد؟
پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد انسان‌ها تنها به پنج حس شناخته‌شده محدود نیستند. حس دیگری با نام اینترواسپشن (Interoception) وجود دارد که به مغز امکان می‌دهد سیگنال‌های درونی بدن را دریافت و تفسیر کند. محققان معتقدند این حس علاوه بر تنظیم نیازهای اساسی بدن، می‌تواند با بسیاری از اختلالات سلامت روان نیز ارتباط داشته باشد.
مطالعات اخیر نشان می‌دهد اینترواسپشن ممکن است در بروز یا تداوم اختلالاتی مانند اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و بی‌اشتهایی عصبی نقش داشته باشد. با این حال، پژوهشگران همچنان در حال بررسی دقیق سازوکار این ارتباط هستند.
اینترواسپشن چیست؟
اینترواسپشن به توانایی مغز برای دریافت و تفسیر پیام‌های داخلی بدن گفته می‌شود؛ پیام‌هایی که معمولاً از دید دیگران پنهان هستند.
- ضربان قلب
- تنفس
- احساس گرسنگی
- احساس تشنگی
- تنش عضلات
- دمای بدن
به گفته Jennifer Murphy از دانشگاه Royal Holloway London و Freya Prentice از University College London، این سامانه نقش اساسی در حفظ تعادل بدن ایفا می‌کند.
برای نمونه:
- هنگام تشنگی، بدن ما را به نوشیدن آب ترغیب می‌کند.
- در صورت افزایش بیش از حد دمای بدن، باعث می‌شود لباس اضافه را از تن خارج کنیم.
- افزایش سرعت تنفس را به ما اطلاع می‌دهد.
پژوهشگران تأکید می‌کنند بیشتر افراد به صورت آگاهانه متوجه عملکرد این حس نمی‌شوند، اما این سازوکار یکی از پایه‌های اصلی حفظ سلامت بدن محسوب می‌شود.
ارتباط اینترواسپشن با سلامت روان
دانشمندان در سال‌های اخیر به این نتیجه رسیده‌اند که اینترواسپشن تنها مسئول تنظیم نیازهای فیزیکی نیست، بلکه در ارزیابی شرایط محیطی توسط مغز نیز نقش دارد. این سامانه می‌تواند به مغز کمک کند تا شرایط را «ایمن» یا «خطرناک» تشخیص دهد.
بر اساس یافته‌های پژوهشگران، اختلال در این فرایند ممکن است در شکل‌گیری برخی بیماری‌های روان‌پزشکی نقش داشته باشد.
نمونه‌ای از تأثیر اینترواسپشن بر اضطراب
برای مثال، فردی که دچار اختلال اضطرابی است، ممکن است هنگام حضور در یک جمع، افزایش ضربان قلب خود را بیش از حد احساس کند. اگر این سیگنال طبیعی بدن به عنوان یک تهدید تفسیر شود، سطح اضطراب بیشتر افزایش پیدا می‌کند.
پژوهشگران معتقدند تفسیر صحیح پیام‌هایی مانند:
- تنش عضلانی
- الگوی تنفس
- ریتم قلب
برای حفظ تعادل روانی اهمیت زیادی دارد.
تفاوت عملکرد اینترواسپشن در زنان و مردان
تحلیل منتشرشده توسط Murphy و Prentice در سال ۲۰۲۲ که نتایج ۹۳ پژوهش مختلف را بررسی کرده است، نشان می‌دهد توانایی اینترواسپشن می‌تواند میان زنان و مردان متفاوت باشد.
به‌ویژه در آزمون‌های تشخیص ضربان قلب، میانگین دقت زنان کمتر از مردان گزارش شد.
پژوهشگران معتقدند این تفاوت شاید بتواند تا حدی توضیح دهد که چرا پس از دوران بلوغ، اضطراب و افسردگی در زنان بیشتر مشاهده می‌شود. البته آن‌ها تأکید می‌کنند این رابطه بسیار پیچیده است، هنوز نمی‌توان رابطه علت و معلولی قطعی میان این عوامل برقرار کرد.
ارتباط احساس گرسنگی با وضعیت روحی
مطالعه دیگری که امسال در مجله eBioMedicine منتشر شد، ارتباط میان گرسنگی و خلق‌وخو را بررسی کرد.
در این پژوهش که توسط Nils Kroemer، روان‌شناس دانشگاه Tübingen آلمان انجام شد، مشخص شد افرادی که توانایی اینترواسپشن قوی‌تری دارند، حتی هنگام احساس گرسنگی نیز ثبات روحی بیشتری حفظ می‌کنند.
پژوهشگران تأکید کردند این موضوع به معنای کمتر گرسنه شدن این افراد نیست، بلکه نشان می‌دهد آن‌ها پیام‌های بدن خود را دقیق‌تر تفسیر می‌کنند.
یافته‌های مهم درباره بیماران مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی
یکی از مهم‌ترین تحقیقات درباره اینترواسپشن در دانشگاه UCLA روی بیماران مبتلا به Anorexia Nervosa انجام شد.
پژوهشگران مدت‌ها تصور می‌کردند این بیماران پیام‌های گرسنگی را به‌درستی تشخیص نمی‌دهند. برای بررسی این فرضیه، از یک کپسول قابل بلع استفاده شد که داخل معده لرزش ایجاد می‌کرد.
نتایج نشان داد بیماران مبتلا به بی‌اشتهایی عصبی واقعاً در تشخیص پیام‌های معده مشکل دارند. این وضعیت حتی پس از بازگشت وزن طبیعی نیز ادامه داشت.
به گفته Sahib Khalsa، متخصص علوم اعصاب دانشگاه UCLA، این بیماران فقط احساس گرسنگی را نادیده نمی‌گیرند، بلکه سیستم عصبی آن‌ها پیام‌های ارسالی از روده را به شکل متفاوتی پردازش می‌کند.
به همین دلیل تشخیص، اعتماد به این پیام‌ها، یادگیری از آن‌ها دشوارتر می‌شود. پژوهشگران معتقدند این مسئله می‌تواند در ماندگاری طولانی‌مدت علائم بیماری نقش داشته باشد.
همه دانشمندان با این مفهوم موافق نیستند
اگرچه تحقیقات درباره اینترواسپشن با سرعت زیادی در حال افزایش است، اما تعریف این مفهوم همچنان محل بحث است.
در سال ۲۰۲۴، مقاله‌ای در مجله Frontiers in Psychology توسط Felix Schoeller از MIT و همکارانش با عنوان «اینترواسپشن وجود ندارد» منتشر شد.
نویسندگان توضیح دادند این عنوان برای جلب توجه انتخاب شده است. انتقاد اصلی آن‌ها این بود که فرآیندهای بسیار متفاوت زیستی و ذهنی زیر یک مفهوم واحد قرار گرفته‌اند.
از دیدگاه آن‌ها، اینترواسپشن به یک مفهوم چتری بسیار گسترده تبدیل شده که مجموعه‌ای از سازوکارهای متفاوت را در بر می‌گیرد، موضوعی که ارزیابی علمی را دشوارتر می‌کند.
در مقابل، Barry Smith از دانشگاه لندن معتقد است انسان‌ها ممکن است نه تنها شش حس، بلکه در مجموع ۳۳ حس مختلف داشته باشند.
اینترواسپشن می‌تواند راه را برای درمان‌های جدید باز کند
پژوهشگران معتقدند شناخت بهتر نحوه عملکرد اینترواسپشن می‌تواند در آینده به توسعه روش‌های درمانی جدید برای بیماری‌های روانی کمک کند.
اگرچه درباره تعریف و دامنه این مفهوم هنوز اختلاف‌نظر علمی وجود دارد، اما کارشناسان به‌تدریج بر این موضوع اتفاق نظر بیشتری پیدا می‌کنند که پیام‌های درونی بدن تأثیری بسیار مهم‌تر از آنچه پیش‌تر تصور می‌شد بر سلامت روان انسان دارند.
سؤالات متداول
اینترواسپشن چیست؟
اینترواسپشن توانایی مغز برای دریافت و تفسیر سیگنال‌های داخلی بدن مانند ضربان قلب، تنفس، گرسنگی، تشنگی و دمای بدن است.
آیا اینترواسپشن همان حس ششم است؟
در بسیاری از پژوهش‌های علمی از اینترواسپشن به عنوان نوعی «حس ششم» یاد می‌شود، زیرا اطلاعاتی از درون بدن را در اختیار مغز قرار می‌دهد.
چه بیماری‌هایی با اینترواسپشن مرتبط هستند؟
بر اساس پژوهش‌های موجود، اضطراب، افسردگی، اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) و بی‌اشتهایی عصبی از جمله اختلالاتی هستند که ممکن است با اینترواسپشن ارتباط داشته باشند.
آیا درباره اینترواسپشن اجماع علمی وجود دارد؟
خیر. با وجود افزایش تعداد پژوهش‌ها، هنوز درباره تعریف دقیق و محدوده این مفهوم میان دانشمندان اختلاف‌نظر وجود دارد.
جمع‌بندی
پژوهش‌های جدید نشان می‌دهد اینترواسپشن یا حس ششم بدن، نقشی مهم در حفظ تعادل فیزیولوژیک و سلامت روان ایفا می‌کند. هرچند هنوز همه دانشمندان درباره تعریف این مفهوم اتفاق نظر ندارند، اما شواهد موجود نشان می‌دهد شناخت بهتر اینترواسپشن می‌تواند زمینه‌ساز توسعه درمان‌های جدید برای اختلالات روانی در آینده باشد.
اگر به تازه‌ترین اخبار علمی و سلامت علاقه‌مند هستید، مطالب دیگر ما را نیز دنبال کنید.
