فشار خون بالا یکی از مهمترین عوامل بروز حمله قلبی و سکته مغزی است، اما آزمایش سادهای که برای تشخیص آن انجام میشود، میتواند بسیار حساس و آسیبپذیر باشد. دانشمندان دانشگاه جانز هاپکینز نشان دادهاند که تنها چند سانتیمتر تغییر در موقعیت بازو هنگام اندازهگیری فشار خون میتواند نتیجه را بهطور قابل توجهی تغییر دهد.
بر اساس این پژوهش، اگر بیمار هنگام اندازهگیری فشار خون اجازه دهد بازویش آزادانه آویزان بماند، ممکن است فشار خون او تا ۷ میلیمتر جیوه بیشتر از زمانی ثبت شود که بازو روی میز معاینه قرار دارد.
همین اختلاف ظاهراً کوچک میتواند باعث شود نتیجه فشار خون فرد از محدوده «افزایشیافته» به محدوده خطرناک «مرحله ۲» منتقل شود.
تمی بردی، پزشک و پژوهشگر دانشکده پزشکی دانشگاه جانز هاپکینز، هدایت این بررسی را بر عهده داشت؛ مطالعهای که سه وضعیت رایج و واقعی بیماران در کلینیکها را بازسازی کرد.
مطالعه چگونه طراحی شد؟
برای شبیهسازی شرایط واقعی معاینه، پژوهشگران از هر شرکتکننده خواستند پیش از هر بار اندازهگیری فشار خون، به مدت دو دقیقه راه بروند. سپس افراد به مدت پنج دقیقه در اتاقی آرام استراحت کردند، در حالی که روی صندلی با تکیهگاه مناسب برای کمر نشسته بودند و پاهایشان نیز بهدرستی روی زمین قرار داشت.
هر فرد در چهار مرحله مختلف، سه بار فشار خون خود را با موقعیتهای متفاوت بازو اندازهگیری کرد. پژوهشگران با تکرار اندازهگیری در حالت قرارگیری بازو روی میز در پایان آزمایش، تلاش کردند تغییرات طبیعی فشار خون در طول زمان را کنترل کنند.
چرا اندازهگیری فشار خون میتواند گمراهکننده باشد؟
تقریباً نیمی از بزرگسالان آمریکایی با فشار خون بالا زندگی میکنند؛ وضعیتی که در آن فشار مداوم بر دیواره رگها باعث فشار بر قلب و عروق میشود.
پزشکان اغلب تنها بر اساس یک اندازهگیری سریع که کمتر از یک دقیقه طول میکشد، تصمیم میگیرند آیا بیمار باید درمان دارویی طولانیمدت را آغاز کند یا خیر.
در این مطالعه، ۱۳۳ داوطلب از شهر بالتیمور با سن بین ۱۸ تا ۸۰ سال شرکت داشتند. آنها در سه وضعیت مختلف قرار گرفتند: بازوی قرارگرفته روی میز، بازوی قرارگرفته روی پا، و بازوی آویزان در کنار بدن.
پژوهشگران از دستگاههای خودکار فشارسنج استفاده کردند تا خطای ناشی از مشاهده مستقیم کاهش یابد. همچنین وضعیت بازو روی میز در پایان دوباره تکرار شد تا نوسانات طبیعی فشار خون کنترل شود.
در مقایسه با حالت استاندارد قرارگیری بازو روی میز، زمانی که بازو روی پا قرار داشت، فشار سیستولیک بهطور میانگین ۳.۹ میلیمتر جیوه بیشتر و فشار دیاستولیک ۴ میلیمتر جیوه بالاتر ثبت شد. در حالت بازوی بدون تکیهگاه، این افزایش به ۶.۵ میلیمتر جیوه برای فشار سیستولیک و ۴.۴ میلیمتر جیوه برای فشار دیاستولیک رسید.
نتایج مهم این آزمایش چه بود؟
در کلینیکهای شلوغ، کارکنان درمانی ممکن است بدون توجه به پیامدها، برخی اصول مهم را نادیده بگیرند. بسیار رایج است که بیماران در معاینههای سریع، بازوی خود را نگه میدارند یا بدون تکیهگاه مناسب روی تخت معاینه مینشینند.
این میانبرها شاید در همان لحظه بیاهمیت به نظر برسند، اما در طول زمان تأثیر بزرگی ایجاد میکنند. اندازهگیریهای اشتباه وارد پرونده پزشکی میشوند، روند تشخیص را تغییر میدهند و حتی بر برنامههای درمانی چندساله اثر میگذارند.
شری لیو، پژوهشگر این مطالعه، هشدار داد: «اگر فشار خون شما بهطور مداوم با بازوی بدون تکیهگاه اندازهگیری شود و این موضوع باعث افزایش ۶.۵ میلیمتر جیوهای شود، این میتواند تفاوت میان فشار سیستولیک ۱۲۳ و ۱۳۰ باشد.» این اختلاف دقیقاً همان مرزی است که فرد را از وضعیت «افزایشیافته» به «مرحله ۱ فشار خون بالا» منتقل میکند.
این الگو هم در افراد جوان و هم سالمندان، هم در افراد دارای چاقی و هم بدون چاقی، همچنین در افرادی که قبلاً مبتلا به فشار خون بالا تشخیص داده شده بودند، مشاهده شد.
روش صحیح اندازهگیری فشار خون چیست؟
قرار دادن بازو روی سطحی همسطح میز باعث میشود نقطه میانی کاف فشارسنج در ارتفاع قلب قرار گیرد. این موضوع فشار هیدرواستاتیک در طول شریانها را متعادل میکند.
اگر بازو پایین بیفتد، نیروی جاذبه باعث میشود فشار بیشتری برای حرکت خون به سمت بالا لازم باشد، در نتیجه دستگاه فشار بیشتری ثبت میکند.
انجمن قلب آمریکا توصیه میکند بیمار روی صندلی دارای پشتی بنشیند، پاها صاف روی زمین قرار گیرند، پاها روی هم نباشند و بازو روی سطحی محکم در ارتفاع دهلیز راست قلب قرار گیرد.
حتی پزشکان و پرستاران آموزشدیده نیز همیشه این دستورالعملها را بهطور کامل رعایت نمیکنند. در مطبهای شلوغ، فشار کاری زیاد است و جزئیاتی مانند ارتفاع بازو بهراحتی نادیده گرفته میشود.
برخی تصور میکنند نزدیک بودن به حالت صحیح کافی است، اما این پژوهش نشان میدهد که «تقریباً درست» همچنان میتواند به نتایج اشتباه منجر شود. اگر کسی بهطور آگاهانه وضعیت بدن را بررسی نکند، این خطاها به عادت روزمره تبدیل میشوند.
فشارسنجهای خانگی هم به تنظیم درست نیاز دارند
میلیونها نفر فشار خون خود را در خانه اندازهگیری میکنند، اما بسیاری از میزهای آشپزخانه ارتفاع مناسبی برای شبیهسازی شرایط کلینیک ندارند. قرار دادن یک بالش زیر آرنج یا انتقال دستگاه به سطحی بلندتر میتواند این مشکل را کاهش دهد.
اندازه کاف فشارسنج نیز اهمیت زیادی دارد. اگر کاف بیش از حد باریک باشد، ممکن است نتیجه بین ۵ تا ۱۰ میلیمتر جیوه بالاتر ثبت شود. این مشکل حدود ۱۲ درصد از آمریکاییهای سیاهپوست را که دور بازوی بزرگتری دارند، تحت تأثیر قرار میدهد.
تکنیک اشتباه میتواند به تشخیص نادرست منجر شود
حتی خطاهای کوچک در اندازهگیری فشار خون میتوانند تأثیر بزرگی بر مسیر سلامت فرد داشته باشند. اگر نتیجه بیش از حد بالا ثبت شود، ممکن است فرد به اشتباه مبتلا به فشار خون بالا تشخیص داده شود و داروهای غیرضروری یا نگرانی بیدلیل را تجربه کند.
از سوی دیگر، اگر فشار خون کمتر از واقعیت ثبت شود، ممکن است فرد از درمانی که واقعاً به آن نیاز دارد محروم بماند. بنابراین قرارگیری صحیح بدن فقط مسئله کیفیت داده نیست، بلکه میتواند تصمیمهای واقعی پزشکی و نتایج زندگی را تغییر دهد.
تیم بردی اکنون قصد دارد بررسی کند آیا یک یادآوری ساده روی صفحه دستگاه با پیام «بازوی خود را روی میز قرار دهید» میتواند رفتار بیماران را در مراکز درمانی تغییر دهد یا خیر. آنها همچنین میخواهند ببینند آیا استفاده از فشارسنجهای مچی دارای حسگر موقعیت داخلی میتواند این خطا را کاهش دهد.
متخصصان سلامت عمومی امیدوارند استانداردسازی وضعیت صحیح بدن هنگام اندازهگیری فشار خون، بتواند از هزاران نسخه دارویی غیرضروری در هر سال جلوگیری کند، هزینهها را کاهش دهد و در عین حال ایمنی قلب و عروق را حفظ کند.
نتایج این مطالعه در نشریه JAMA Internal Medicine منتشر شده است.
جمعبندی
وضعیت صحیح بازو هنگام اندازهگیری فشار خون میتواند تفاوت میان تشخیص درست و اشتباه باشد. توجه به همین جزئیات ساده، از درمانهای غیرضروری و خطرات جدی قلبی جلوگیری میکند.
دفعه بعد که فشار خون خود را اندازه میگیرید، به وضعیت بازویتان دقت کنید؛ همین نکته ساده میتواند از یک تشخیص اشتباه جلوگیری کند.
