یک تحقیق گسترده در فرانسه نشان داده است که مواد نگهدارنده رایج موجود در محصولات فروشگاهی ممکن است با افزایش خطر فشار خون بالا، سکته قلبی، سکته مغزی، بیماریهای قلبیعروقی مرتبط باشند. در این مطالعه حتی برخی نگهدارندههای آنتیاکسیدانی که معمولاً با عنوان «طبیعی» شناخته میشوند نیز با افزایش ریسک بیماری ارتباط داده شدند.
مواد نگهدارنده غذایی چگونه بر سلامت قلب اثر میگذارند؟
بر اساس این پژوهش جدید در فرانسه، نگهدارندههایی که برای جلوگیری از رشد باکتری، کپک در مواد غذایی استفاده میشوند، با افزایش ۲۹ درصدی خطر فشار خون بالا، افزایش ۱۶ درصدی خطر سکته قلبی، سکته مغزی ارتباط دارند.
همچنین مشخص شد نگهدارندههای آنتیاکسیدانی «طبیعی» مانند اسید سیتریک، اسید اسکوربیک یا همان ویتامین C که برای جلوگیری از تغییر رنگ مواد غذایی استفاده میشوند، در صورت مصرف بیشتر میتوانند خطر فشار خون بالا را تا ۲۲ درصد افزایش دهند.
اگرچه این ترکیبات بهصورت طبیعی در میوهها، سبزیجات وجود دارند، اما پژوهشگران تأکید کردند زمانی که این مواد بهعنوان افزودنی به محصولات غذایی اضافه میشوند، دیگر نمیتوان آنها را کاملاً طبیعی دانست.
ماتیلد توویه، مدیر تحقیقات مؤسسه ملی سلامت و تحقیقات پزشکی فرانسه در پاریس، اعلام کرد اثر اسید اسکوربیک طبیعی موجود در مواد غذایی با نوع شیمیایی تولیدشده و افزودهشده به محصولات ممکن است متفاوت باشد.
او تأکید کرد نتایج این مطالعه به مواد طبیعی موجود در میوهها، سبزیجات تازه ارتباطی ندارد.
فقط غذاهای فوق فرآوریشده مقصر نیستند
این تحقیق دادههای تازهای درباره نقش افزودنیهای مختلف در افزایش خطر بیماریهای قلبیعروقی ارائه کرد. کارشناسان حوزه تغذیه معتقدند یافتههای این پژوهش با هشدارهای اخیر انجمن قلب اروپا درباره غذاهای فوق فرآوریشده همسو است؛ غذاهایی که اکنون بهعنوان یک مشکل جهانی سلامت عمومی شناخته میشوند.
پیش از این نیز غذاهای فوق فرآوریشده با افزایش حدود ۵۰ درصدی خطر مرگ ناشی از بیماریهای قلبیعروقی، افزایش ۵۵ درصدی چاقی، افزایش ۴۱ درصدی اختلالات خواب، افزایش ۴۰ درصدی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط شناخته شده بودند.
چاقی، دیابت، اختلال خواب از عوامل مهم تأثیرگذار بر سلامت قلب محسوب میشوند.
تریسی پارکر، متخصص تغذیه بنیاد قلب بریتانیا، گفت این تحقیق یکی از نخستین مطالعات بزرگی است که بهجای بررسی کلی غذاهای فوق فرآوریشده، مواد نگهدارنده خاص را بهصورت جداگانه تحلیل کرده است.
او توضیح داد نگرانی درباره غذاهای فوق فرآوریشده پیشتر بیشتر به دلیل میزان بالای نمک، شکر، چربی بود، اما این عوامل بهتنهایی نمیتوانستند تمام آسیبهای مشاهدهشده را توضیح دهند. یافتههای جدید بخشی از این خلأ علمی را پر میکند.
در عین حال، تحقیقات قبلی تیم توویه نشان داده بود تنها ۳۵ درصد غذاهای حاوی مواد نگهدارنده از دسته محصولات فوق فرآوریشده هستند. این موضوع نشان میدهد افزودنیهای نگهدارنده تقریباً در سراسر رژیم غذایی روزانه حضور دارند.
آناایس هازنبولر، نویسنده اصلی مطالعه، اعلام کرد برای کاهش خطر، حذف کامل یک گروه غذایی خاص کافی نیست.
او توصیه کرد مصرفکنندگان بیشتر به سمت غذاهای فرآورینشده یا کمفرآوریشده حرکت کنند.
متخصصان همچنین پیشنهاد میکنند برای مصرف سریع، محصولات منجمدی که بدون افزودنی و با دمای پایین نگهداری میشوند، میتوانند گزینه سالمتری نسبت به محصولات دارای مواد نگهدارنده باشند.
کدام نگهدارندهها خطر بیشتری دارند؟
این پژوهش که در مجله European Heart Journal منتشر شد، تأثیر ۵۸ نوع ماده نگهدارنده مختلف را بر سلامت قلب و عروق بیش از ۱۱۲ هزار نفر بالای ۱۵ سال بررسی کرد.
تمام شرکتکنندگان عضو پروژه NutriNet-Sante بودند؛ مطالعهای که از سال ۲۰۰۹ عادات غذایی داوطلبان فرانسوی را دنبال میکند.
شرکتکنندگان هر شش ماه، تمام غذاها، نوشیدنیهای مصرفی خود را طی سه روز همراه با نام برند ثبت میکردند. سپس پژوهشگران ترکیبات محصولات را بررسی کرده و میزان مصرف مواد نگهدارنده را با دادههای سلامت افراد مقایسه کردند.
در این تحقیق، ۱۷ ماده نگهدارنده که حداقل توسط ۱۰ درصد شرکتکنندگان مصرف شده بودند، بهطور دقیق تحلیل شدند. نتایج نشان داد هشت مورد از آنها با افزایش خطر فشار خون بالا در ده سال آینده ارتباط دارند.
نگهدارندههای غیرآنتیاکسیدانی
سه ماده شامل پتاسیم سوربات، پتاسیم متابیسولفیت، سدیم نیتریت در گروه نگهدارندههای غیرآنتیاکسیدانی قرار میگیرند. این ترکیبات برای از بین بردن باکتریها، کپکها، مخمرهای عامل فساد مواد غذایی استفاده میشوند.
- پتاسیم سوربات: معمولاً در پنیر، سسها، محصولات نانوایی، شراب استفاده میشود.
- پتاسیم متابیسولفیت: در نوشیدنیهای تخمیری، آبمیوه، آبجو کاربرد دارد.
- سدیم نیتریت: در گوشتهای فرآوریشده مانند بیکن، ژامبون، محصولات سوسیس و کالباس رایج است.
برخی کارشناسان معتقدند وجود نیتراتها، ترکیبات سولفوری در گوشتهای قرمز فرآوریشده باعث شده این نتایج چندان غافلگیرکننده نباشد، زیرا این محصولات پیشتر نیز با افزایش خطر بیماریهای قلبی مرتبط شناخته شده بودند.
گونتر کونله، استاد علوم تغذیه دانشگاه ریدینگ بریتانیا، تأکید کرد مواد نگهدارنده همچنان نقش مهمی در صنعت غذا دارند.
او توضیح داد این ترکیبات علاوه بر جلوگیری از بیماریهای ناشی از غذا، مانع فساد مواد غذایی شده، ضایعات را کاهش میدهند، عمر مفید محصولات را افزایش میدهند.
نگهدارندههای «طبیعی» نیز بیخطر نیستند
در میان نگهدارندههایی که با فشار خون بالا ارتباط داشتند، موادی مانند اسید اسکوربیک، سدیم اسکوربات، سدیم اریتروبات، اسید سیتریک، عصاره رزماری نیز دیده میشدند.
این ترکیبات معمولاً بهعنوان آنتیاکسیدانهای طبیعی برای جلوگیری از قهوهای شدن، فساد مواد غذایی استفاده میشوند.
نتایج همچنین نشان داد اسید اسکوربیک یا همان ویتامین C ممکن است بهصورت مستقیم با بیماریهای قلبیعروقی مرتبط باشد.
ارتباط مواد نگهدارنده با سرطان، دیابت
دو مطالعه قبلی همین تیم تحقیقاتی نیز نشان داده بود برخی نگهدارندههای مشابه میتوانند خطر ابتلا به سرطان، دیابت نوع ۲ را افزایش دهند.
در این تحقیقات مشخص شد موادی مانند سدیم نیتریت، پتاسیم نیترات، سورباتها، پتاسیم متابیسولفیت، استاتها، اسید استیک میتوانند خطر سرطان پروستات، سرطان سینه، انواع سرطان را تا ۳۲ درصد افزایش دهند.
بخش زیادی از همین مواد نگهدارنده همچنین با افزایش ۴۹ درصدی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ مرتبط بودند.
آیا رابطه علت و معلولی ثابت شده است؟
پژوهشگران تأکید کردند این تحقیق از نوع مشاهدهای است، بنابراین نمیتوان با قطعیت رابطه علت و معلولی مستقیم را اثبات کرد.
با این حال، متخصصان اشاره کردند مطالعه حاضر عوامل مهمی مانند سن، شاخص توده بدنی، سیگار، فعالیت فیزیکی، الگوی کلی تغذیه را در تحلیل نتایج در نظر گرفته است.
راشل ریچاردسون از مؤسسه Cochrane Collaboration نیز روش جمعآوری دادههای غذایی، ارزیابی بیماریهای قلبیعروقی را از نقاط قوت این تحقیق دانست.
او اعلام کرد اگرچه علیت قطعی ثابت نشده، اما نتایج این مطالعه سیگنالهای مهمی ارائه میدهد که نیازمند تحقیقات بیشتر هستند.
نتیجهگیری
نتایج این پژوهش نشان میدهد مواد نگهدارنده غذایی، حتی انواعی که طبیعی تلقی میشوند، ممکن است بیش از آنچه تصور میشد بر سلامت قلب، فشار خون، بیماریهای مزمن اثر بگذارند. متخصصان توصیه میکنند مصرف غذاهای تازه، کمفرآوریشده، بدون افزودنی در اولویت قرار گیرد تا خطرات احتمالی کاهش یابد.
چگونه مصرف مواد نگهدارنده غذایی را کاهش دهیم؟
- مصرف غذاهای تازه، خانگی را افزایش دهید.
- برچسب ترکیبات محصولات را بررسی کنید.
- مصرف گوشتهای فرآوریشده را محدود کنید.
- بهجای محصولات آماده، غذاهای منجمد ساده بدون افزودنی انتخاب کنید.
- مصرف نوشیدنیهای صنعتی، فرآوریشده را کاهش دهید.
اگر به سلامت قلب، تغذیه سالم اهمیت میدهید، برچسب مواد غذایی را با دقت بیشتری بررسی کنید و این مقاله را با دوستان خود به اشتراک بگذارید.
